6.89 Yuddhakanda - Ekonanavatitama Sargah

ॐ

6.89 યુદ્ધકાણ્ડ - એકોનનવતિતમ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાણ્ડમ્ ।

અથ એકોનનવતિતમસ્સર્ગઃ ।

તતશ્શરાન્ દાશરથિસ્સન્ધાયામિત્રકર્શણઃ ।

સસર્જરાક્ષસેન્દ્રાયકૃદ્ધસ્સર્પૈવશ્વસન્ ॥ 1 ॥

તસ્યજ્યાતલનિર્ઘોષં સ શ્રુત્વારાક્ષસાધિપઃ ।

વિવર્ણવદનોભૂત્વાલક્ષ્મણંસમુદૈક્ષત ॥ 2 ॥

વિષણ્ણવદનન્દૃષ્ટવારાક્ષસંરાવણાત્મજે ।

સૌમિત્રિંયુદ્ધસંયુક્તમ્પ્રત્યુવાચવિભીષણઃ ॥ 3 ॥

નિમિત્તાન્યુપપશ્યામિયાન્યસ્મિન્ રાવણાત્મજે ।

ત્વરતેનમહાબાહોભગ્નએષ ન સંશયઃ ॥ 4 ॥

તતસ્સન્ધાયસૌમિત્રિશ્શરાનગ્નિશિખોપમાન્ ।

મુમોચનિશિતાંસ્તસ્મિન્ સર્પાનિવમહાવિષાન્ ॥ 5 ॥

શક્રાશનિસમસ્પર્શૈર્લક્ષ્મણેનાહતશ્શરૈઃ ।

મુહૂર્તમભવન્મૂક્ષઃસર્વસઙ્ક્ષુભિતેન્દ્રિયઃ ॥ 6 ॥

ઉપલભ્યમુહૂર્તેનસઞ્જ્ઞામ્પ્રત્યાગતેન્દ્રિયઃ ।

દદર્શાવસ્થિતંવીરંવીરોદશરથાત્મજમ્ ॥ 7 ॥

સોઽભિચક્રામસૌમિત્રિંરોષાત્સંરક્તલોચનઃ ।

અબ્રવીચ્ચૈનમાસાદ્યપુનસ્સપરુષંવચઃ ॥ 8 ॥

કિં ન સ્મરસિતદ્યુદ્ધેપ્રથમેમત્પરાક્રમમ્ ।

નિબદ્ધસ્ત્વંસહભ્રાત્રાયદાભુવિવિચેષ્ટસે ॥ 9 ॥

યુવાઙ્ખલુમહાયુદ્ધેશક્રાનિસમૈશ્શરૈઃ ।

શાયિતૌપ્રથમમ્ભૂમૌવિસઞ્જ્ઞૌસપુરસ્સરૌ ॥ 10 ॥

સ્મૃતિર્વાનાસ્તિતેમન્યેવ્યક્તંવાયમસાદનમ્ ।

ગન્તુમિચ્છસિયસ્માત્ત્વમન્ધર્ષયિતુમિચ્છસિ ॥ 11 ॥

યદિતેપ્રથમેયુદ્ધે ન દૃષ્ટોમત્પરાક્રમઃ ।

અદ્યતેદર્શયિષ્યામિતિષ્ઠેદાનીંવ્યવસ્થિતઃ ॥ 12 ॥

ઇત્યુક્ત્વાસપ્તભિર્ભાણૈરભિવિવ્યાથલક્ષ્મણમ્ ।

દશભિસ્તુહનૂમન્તન્તીક્ષ્ણધાશ્શરોત્તમૈઃ ॥ 13 ॥

તતઃશરશતેનૈવસુપ્રયુક્તેનવીર્યવાન્ ।

ક્રોથાવ્દિગુણસમ્રબ્ધોનિર્બિભેદવિભીષણમ્ ॥ 14 ॥

તદ્દષ્ટવેન્દ્રજિતાકર્મકૃતંરામાનુજસ્તદા ।

અચિન્તયિત્વાપ્રહસન્નૈતત્કિઞ્ચિદિતિબ્રુવન્ ॥ 15 ॥

મુમોચ ચ શરાન્ ઘોરાન્ સમ્ગૃહ્યનરપુઙ્ગવઃ ।

અભીતવદનઃક્રુદ્ધોરાવણિંલક્ષ્મણોયુધિ ॥ 16 ॥

નૈવંરણગતાઃશૂરાઃપ્રહરન્તિનિશાચર ।

લઘવશ્ચાલ્પવીર્યાશ્ચશરાસુખાસ્તવહીમે ॥ 17 ॥

નૈવંશૂરાસ્તુયુધ્યન્તેસમરેજયકાઙ્ક્ષિણઃ ।

ઇત્યેવન્તમ્બ્રુવાણસ્તુધન્વીશરૈરભિવવર્ષ હ ॥ 18 ॥

સ્યબાણૈસ્સુવિધ્વસ્તઙ્કવચઙ્કાઞ્ચનમ્મહત્ ।

વ્યશીર્યતરથોપસ્થેતારાજાલમિવ્બારાત્ ॥ 19 ॥

વિધૂતવર્માનારાચૈર્ભભૂવ સ કૃતવ્રણઃ ।

ઇન્દ્રજિત્સમરેવીરઃપ્રત્યૂષેભાનુમાનિવ ॥ 20 ॥

તતઃશરસહસ્રેણસઙ્ક્રુદ્ધોરાવણાત્મજઃ ।

બિભેદસમરેવીરોલક્ષ્મણમ્ભીમવિક્રમઃ ॥ 21 ॥

વ્યશીર્યતમહદ્ધિવ્યઙ્કવચંલક્ષ્મણસ્ય ચ ।

કૃતપ્રતિકૃતાન્યોન્યમ્બભૂવતુરભિદ્રુતૌ ॥ 22 ॥

અભીક્ષ્ણન્નિશ્શ્વસન્તૌતૌયુધ્યેતાન્તુમુલંયુધિ ।

શરસઙ્કૃત્તસર્વાઙ્ગૌસર્વતોરુધિરોક્ષિતૌ ॥ 23 ॥

સુદીર્ઘકાલન્તૌવીરાવન્યોન્યનિશિતૈઃશરૈઃ ।

તતક્ષતુર્મહાત્માનૌરણકર્મવિહારદૌ ॥ 24 ॥

બભૂવતુશ્ચાત્મજયેયત્તૌભીમપરાક્રમૌ ।

તૌશરૌઘૈસ્તદાકીર્ણૌનિકૃત્તકવચધ્વજૌ ॥ 25 ॥

સૃજન્તૌરુધિરઞ્ચોષ્ણઞ્જલમ્પ્રસ્રવણાવિવ ।

શરવર્ષન્તતોઘોરમ્મુઞ્ચતોર્ભીમનિઃસ્વનમ્ ॥ 26 ॥

સાસારયોરિવાકાશેનીલયોઃકાલમેઘયોઃ ।

તયોરથમહાન્કાલોવ્યત્યયાદ્યુધ્યમાનયોઃ ॥ 27 ॥

ન ચ તૌયુદ્ધવૈમુખ્યંશ્રમંવાપ્યુપજગ્મતુઃ ।

અસ્ત્રાણ્યસ્ત્રવિદાંશ્રેષ્ઠૌદર્શયન્તૌપુનઃપુનઃ ॥ 28 ॥

શરાનુચ્છાવચાકારાનન્તરિક્ષેબબન્ધતુઃ ।

ન્યપેતદોષમસ્યન્તૌલઘુચિત્રં ચ સુષ્ઠુ ચ ॥ 29 ॥

ઉભૌતુતુમુલઙ્ઘોરઞ્ચક્રતુર્નરરાક્ષસૌ ।

તયોઃપૃથક્ પૃથભગીમશ્શુશ્રુવેતલનિસ્સ્વનઃ ॥ 30 ॥

પ્રકમ્પયન્જનઙ્ઘોરોનિર્ઘાતૈવદારુણઃ ।

સતયોઃભ્રાજતેશબ્દસ્તદાસમરયત્તયોઃ ॥ 31 ॥

સુઘોરયોર્નિષ્ટનતોર્ગગનેમેઘયોરિવ ।

સુવર્ણપુઙ્ખૈર્નારાચૈર્બલવન્તૌકૃતવ્રણૌ ॥ 32 ॥

પ્રસુસ્રુવાતેરુધિરઙ્કીર્તિમન્તૌજયેધૃતૌ ।

તેગાત્રયોર્નિપતિતારુક્મપુઙ્ખાઃશરાયુધિ ॥ 33 ॥

અસૃદગિગ્ધાવિનિષ્પેતુર્વિવિશુર્ધરણીતલમ્ ।

અન્યેસુનિશિતૈશ્શસ્ત્રૈરાકાશેસઞ્જઘટ્ટિરે ॥ 34 ॥

બભઞ્જુશ્ચિચ્છિદુશ્ચૈવતયોર્બાણાઃસહસ્રશઃ ।

સબભૂવરણેઘોરસ્તયોર્બાણમયશ્ચયઃ ॥ 35 ॥

અગ્નિભ્યામિવદીપ્તાભ્યાંસત્રેકુશમયશ્ચયઃ ।

તયોઃકૃતવ્રણૌદેહૌશુશુભાતેમહાત્મનોઃ ॥ 36 ॥

સુપુષ્પાવિવનિષ્પત્રૌવનેશાલ્મલિકિંશુકૌ ।

ચક્રતુસ્તુમુલઙ્ઘોરંસન્નિપાતમ્મુહુર્મુહુઃ ॥ 37 ॥

ઇન્દ્રજિલ્લક્ષ્મણશ્ચૈવપરસ્પરવધૈષિણૌ ।

લક્ષ્મણોરાવણિંયુદ્ધેરાવણિશ્ચાપિલક્ષ્મણમ્ ॥ 38 ॥

અન્યોન્યન્તાવભિઘ્નન્તૌ ન શ્રમમ્પ્રતિપદ્યતામ્ ।

બાણજાલૈશ્શરીરસ્થૈરવગાઢૈસ્તરસ્વિનૌ ॥ 39 ॥

શુશુભાતેમહાવીર્યૌપ્રરૂઢાવિવપર્વતૌ ।

તયોરુધિરસિક્તાનિસમ્વૃતાન્તિશરૈર્ભૃશમ્ ॥ 40 ॥

બભ્રાજુઃસર્વગાત્રાણિજ્વલન્તૈવપાવકાઃ ।

તયોરથમહાન્ કાલોવ્યતીયાદ્યુધ્યમાનયોઃ ॥ 41 ॥

ન ચ તૌયુદ્ધવૈમુખ્યંશ્રમંવાપ્યુપજગ્મતુઃ ।

અથસમરપરિશ્રમન્નિહન્તુંસમરમુખેષ્વજિતસ્યલક્ષ્મણસ્ય ।

પ્રિયહિતમુપપાદયન્મહૌત્માસ્સમરમુપેત્યવિભીષણોઽવતસ્થે ॥ 42 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાણ્ડે એકોનનવતિતમસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha ekonanavatitamassargaḥ |

tataśśarān dāśarathissandhāyāmitrakarśaṇaḥ |

sasarjarākṣasendrāyakṛddhassarpaivaśvasan || 1 ||

tasyajyātalanirghoṣaṃ sa śrutvārākṣasādhipaḥ |

vivarṇavadanobhūtvālakṣmaṇaṃsamudaikṣata || 2 ||

viṣaṇṇavadanandṛṣṭavārākṣasaṃrāvaṇātmaje |

saumitriṃyuddhasaṃyuktampratyuvācavibhīṣaṇaḥ || 3 ||

nimittānyupapaśyāmiyānyasmin rāvaṇātmaje |

tvaratenamahābāhobhagnaeṣa na saṃśayaḥ || 4 ||

tatassandhāyasaumitriśśarānagniśikhopamān |

mumocaniśitāṃstasmin sarpānivamahāviṣān || 5 ||

śakrāśanisamasparśairlakṣmaṇenāhataśśaraiḥ |

muhūrtamabhavanmūkṣaḥsarvasaṅkṣubhitendriyaḥ || 6 ||

upalabhyamuhūrtenasañjñāmpratyāgatendriyaḥ |

dadarśāvasthitaṃvīraṃvīrodaśarathātmajam || 7 ||

so'bhicakrāmasaumitriṃroṣātsaṃraktalocanaḥ |

abravīccainamāsādyapunassaparuṣaṃvacaḥ || 8 ||

kiṃ na smarasitadyuddheprathamematparākramam |

nibaddhastvaṃsahabhrātrāyadābhuviviceṣṭase || 9 ||

yuvāṅkhalumahāyuddheśakrānisamaiśśaraiḥ |

śāyitauprathamambhūmauvisañjñausapurassarau || 10 ||

smṛtirvānāstitemanyevyaktaṃvāyamasādanam |

gantumicchasiyasmāttvamandharṣayitumicchasi || 11 ||

yaditeprathameyuddhe na dṛṣṭomatparākramaḥ |

adyatedarśayiṣyāmitiṣṭhedānīṃvyavasthitaḥ || 12 ||

ityuktvāsaptabhirbhāṇairabhivivyāthalakṣmaṇam |

daśabhistuhanūmantantīkṣṇadhāśśarottamaiḥ || 13 ||

tataḥśaraśatenaivasuprayuktenavīryavān |

krothāvdiguṇasamrabdhonirbibhedavibhīṣaṇam || 14 ||

taddaṣṭavendrajitākarmakṛtaṃrāmānujastadā |

acintayitvāprahasannaitatkiñciditibruvan || 15 ||

mumoca ca śarān ghorān samgṛhyanarapuṅgavaḥ |

abhītavadanaḥkruddhorāvaṇiṃlakṣmaṇoyudhi || 16 ||

naivaṃraṇagatāḥśūrāḥpraharantiniśācara |

laghavaścālpavīryāścaśarāsukhāstavahīme || 17 ||

naivaṃśūrāstuyudhyantesamarejayakāṅkṣiṇaḥ |

ityevantambruvāṇastudhanvīśarairabhivavarṣa ha || 18 ||

syabāṇaissuvidhvastaṅkavacaṅkāñcanammahat |

vyaśīryatarathopasthetārājālamivbārāt || 19 ||

vidhūtavarmānārācairbhabhūva sa kṛtavraṇaḥ |

indrajitsamarevīraḥpratyūṣebhānumāniva || 20 ||

tataḥśarasahasreṇasaṅkruddhorāvaṇātmajaḥ |

bibhedasamarevīrolakṣmaṇambhīmavikramaḥ || 21 ||

vyaśīryatamahaddhivyaṅkavacaṃlakṣmaṇasya ca |

kṛtapratikṛtānyonyambabhūvaturabhidrutau || 22 ||

abhīkṣṇanniśśvasantautauyudhyetāntumulaṃyudhi |

śarasaṅkṛttasarvāṅgausarvatorudhirokṣitau || 23 ||

sudīrghakālantauvīrāvanyonyaniśitaiḥśaraiḥ |

tatakṣaturmahātmānauraṇakarmavihāradau || 24 ||

babhūvatuścātmajayeyattaubhīmaparākramau |

tauśaraughaistadākīrṇaunikṛttakavacadhvajau || 25 ||

sṛjantaurudhirañcoṣṇañjalamprasravaṇāviva |

śaravarṣantatoghorammuñcatorbhīmaniḥsvanam || 26 ||

sāsārayorivākāśenīlayoḥkālameghayoḥ |

tayorathamahānkālovyatyayādyudhyamānayoḥ || 27 ||

na ca tauyuddhavaimukhyaṃśramaṃvāpyupajagmatuḥ |

astrāṇyastravidāṃśreṣṭhaudarśayantaupunaḥpunaḥ || 28 ||

śarānucchāvacākārānantarikṣebabandhatuḥ |

nyapetadoṣamasyantaulaghucitraṃ ca suṣṭhu ca || 29 ||

ubhaututumulaṅghorañcakraturnararākṣasau |

tayoḥpṛthak pṛthabhagīmaśśuśruvetalanissvanaḥ || 30 ||

prakampayanjanaṅghoronirghātaivadāruṇaḥ |

satayoḥbhrājateśabdastadāsamarayattayoḥ || 31 ||

sughorayorniṣṭanatorgaganemeghayoriva |

suvarṇapuṅkhairnārācairbalavantaukṛtavraṇau || 32 ||

prasusruvāterudhiraṅkīrtimantaujayedhṛtau |

tegātrayornipatitārukmapuṅkhāḥśarāyudhi || 33 ||

asṛdagigdhāviniṣpeturviviśurdharaṇītalam |

anyesuniśitaiśśastrairākāśesañjaghaṭṭire || 34 ||

babhañjuścicchiduścaivatayorbāṇāḥsahasraśaḥ |

sababhūvaraṇeghorastayorbāṇamayaścayaḥ || 35 ||

agnibhyāmivadīptābhyāṃsatrekuśamayaścayaḥ |

tayoḥkṛtavraṇaudehauśuśubhātemahātmanoḥ || 36 ||

supuṣpāvivaniṣpatrauvaneśālmalikiṃśukau |

cakratustumulaṅghoraṃsannipātammuhurmuhuḥ || 37 ||

indrajillakṣmaṇaścaivaparasparavadhaiṣiṇau |

lakṣmaṇorāvaṇiṃyuddherāvaṇiścāpilakṣmaṇam || 38 ||

anyonyantāvabhighnantau na śramampratipadyatām |

bāṇajālaiśśarīrasthairavagāḍhaistarasvinau || 39 ||

śuśubhātemahāvīryauprarūḍhāvivaparvatau |

tayorudhirasiktānisamvṛtāntiśarairbhṛśam || 40 ||

babhrājuḥsarvagātrāṇijvalantaivapāvakāḥ |

tayorathamahān kālovyatīyādyudhyamānayoḥ || 41 ||

na ca tauyuddhavaimukhyaṃśramaṃvāpyupajagmatuḥ |

athasamarapariśramannihantuṃsamaramukheṣvajitasyalakṣmaṇasya |

priyahitamupapādayanmahautmāssamaramupetyavibhīṣaṇo'vatasthe || 42 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekonanavatitamassargaḥ ||