6.88 Yuddhakanda - Ashtashititama Sargah

ॐ

6.88 યુદ્ધકાણ્ડ - અષ્ટાશીતિતમ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાણ્ડમ્ ।

અથ અષ્ટાશીતિતમસ્સર્ગઃ ।

વિભીષણવચ્શ્રુત્વારાવણિઃક્રોધમૂર્છિતઃ ।

અબ્રવીત્પરુષંવાક્યંવેગેનાભ્યુત્પપાત ચ ॥ 1 ॥

ઉદ્યતાયુધનિસ્ત્રિંશોરથેસુસમલઙ્કૃતે ।

કાલાશ્વયુક્તેમહતિસ્થિતઃકાલાન્તકોપમઃ ॥ 2 ॥

મહાપ્રમાણમુદ્યમ્યવિપુલંવેગવદ્ધૃઢમ્ ।

ધનુર્બીમમ્પરામૃશ્યશરાંશ્ચામિત્રનાશનાન્ ॥ 3 ॥

તન્દદર્શમહેષ્વાસોરથસ્થસ્સમલઙ્કૃતઃ ।

અલઙ્કૃતમમિત્રઘ્નોરાઘવસ્યાનુજમ્બલી ॥ 4 ॥

હનુમત્પૃષ્ઠરૂઢમુદસ્થરવિપ્રભમ્ ।

ઉવાચૈનંસમારબ્ધઃ સૌમિત્રિંસવિભીષણમ્ ॥ 5 ॥

તાંશ્ચવાનરશાર્દૂલાન્ પશ્યધ્વમ્મેપરાક્રમમ્ ।

અદ્યમત્કાર્મુકોત્સૃષ્ટંશરવર્ષન્દુરાસદમ્ ॥ 6 ॥

મુક્તંવર્ષમિવાકાશેવારયિષ્યથસંયુગે ।

અદ્યવોમામકાબાણામહાકાર્મુનિસ્સૃતાઃ ॥ 7 ॥

વિધમિષ્યન્તિગાત્રાણિતૂલરાશિમિવાનલઃ ।

તીક્ષણસાયકનિર્ભન્નાન્શૂલશક્ત્યૃષ્ટિતોમરૈઃ ॥ 8 ॥

અદ્યવોગમયિષ્યામિસર્વાનેનયમક્ષયમ્ ।

ક્ષિપતશ્શરવર્ષાણિક્ષિપ્રહસ્તસ્યસમ્યુગે ॥ 9 ॥

જીમૂતસ્યેનનદતઃકઃસ્થાસ્યતિમમાગ્રતઃ ।

રાત્રિયુદ્ધેમયાપૂર્વંવજ્રાશનિસમૈઃશરૈઃ ॥ 10 ॥

શાયિતૌસ્થોમયાભૂમૌવિસઞ્જ્ઞૌસપુરસ્સરૌ ।

સ્મૃતિર્નતેઽસ્તિવામન્યેવ્યક્તંવાયમસાદનમ્ ॥ 11 ॥

આશીવિષમિવક્રુદ્ધંયન્માંયોદ્ધુવ્યવત્થિતઃ ।

તચ્છ્રુત્વારાક્ષસેન્દ્રસ્યગર્જિતંલક્ષ્મણસ્તદા ॥ 12 ॥

અભીતવદનઃક્રુદ્ધોરાવણિંવાક્યમબ્રવીત્ ।

ઉક્તશ્ચદુર્ગમઃપારઃકાર્યાણાંરાક્ષસત્વયા ॥ 13 ॥

કાર્યાણાઙ્કર્મણામ્પારંયોગચ્છતિ સ બુદ્ધિમાન્ ।

સત્વમર્થસ્યહીનાર્થોદુરવાસસ્યકેનચિત્ ॥ 14 ॥

વાચાવ્યાહૃત્યજાનીષેકૃતાર્થોઽસ્મીતિદુર્મતે ।

અન્તર્ધાનગતેનાજૌયસ્ત્વયાચરિતસ્તદા ॥ 15 ॥

તસ્કરાચરિતોમાર્ગઃનૈષવીરનિષેવિતઃ ।

યથાબાણપથમ્પ્રાપ્યસ્થિતોઽહન્તવરાક્ષસ ॥ 16 ॥

દર્શયસ્વાદ્યતત્તેજોવાચાત્વઙ્કિંવિકત્થસે ।

એવમુક્તોધનુર્ભીમમ્પરામૃશ્યમહાબલઃ ॥ 17 ॥

સસર્જનિશિતાન્બાણાનિન્દ્રજિત્સમિતિઞ્જયઃ ।

તેનિસૃષ્ટામહાવેગાઃશરાઃસર્પવિષોપમાઃ ॥ 18 ॥

સમ્પ્રાપ્યલક્ષ્મણમ્પેતુઃશ્વસન્તૈવપન્નગાઃ ।

રૈરતિમહાવેગૈર્વેગવાન્રાવણાત્મજઃ ॥ 19 ॥

સૌમિત્રિમિન્દ્રજિદ્યુદ્ધેવિવ્યાધશુભલક્ષણમ્ ।

સશરૈરતિવિદ્ધાઙ્ગોરુધિરેણસમુક્ષિતઃ ॥ 20 ॥

શુશુભેલક્ષ્મણઃશ્રીમાન્વિધૂમૈવપાવકઃ ।

ઇન્દ્રજિત્ત્વાત્મનઃકર્મપ્રસમીક્ષ્યાધિગમ્ય ચ ॥ 21 ॥

વિનદ્યસુમહાનાદમિદંવચનમબ્રવીત્ ।

પત્રિણઃશિતધારાસ્તેકરામત્કાર્મુકચ્યુતાઃ ॥ 22 ॥

આદાસ્યન્તેઽદ્યસૌમિત્રેજીવિતઞ્જીવિતાન્તકાઃ ।

અદ્યગોમાયુસઙ્ઘાશ્ચશ્યેનસઙ્ઘાશ્ચલક્ષ્મણ ॥ 23 ॥

ગૃધ્રાશ્ચનિપતન્તુત્વાઙ્ગતાસુન્નિહતમ્મયા ।

ક્ષત્રબન્ધુંસદાનાર્યંરામઃપરમદુર્મતિઃ ॥ 24 ॥

ભક્તમ્ભ્રાતરમદ્યૈવત્વાન્દ્રક્ષ્યતિહતમ્મયા ।

વિશસ્તકવચમ્ભૂમૌવ્યપવિદ્ધશરાસસનમ્ ॥ 25 ॥

હૃતોત્તમાઙ્ગંસૌમિત્રત્વામદ્યનિહતમ્મયા ।

ઇતિબ્રુવાણંસઙ્કૃદ્ધઃ પરુષંરાવણાત્મજમ્ ॥ 26 ॥

હેતુમદ્વાક્યમત્યર્થંલક્ષ્મણઃપ્રત્યુવાચ હ ।

વાગ્બલન્ત્યજદુર્બુદ્ધેક્રૂરકર્માસિરાક્ષસ ॥ 27 ॥

અથકસ્માદ્વદસ્યેતત્સમ્પાદયસુકર્મણા ।

કૃત્વાકત્થસેકર્મકિમર્થમિહરાક્ષસ ॥ 28 ॥

કુરુતત્કર્મયેનાહંશ્રદ્ધધ્યાન્તવકત્થનમ્ ।

અનુક્ત્વાપરુષંવાક્યઙ્કિઞ્ચિદપ્યનવક્ષિપન્ ॥ 29 ॥

અવિકત્થન્વધિષ્યામિત્વામ્પશ્યપુરુષાધમ ।

ઇત્યુક્ત્વાપઞ્ચનારાચાનાકર્ણાપૂરિતાન્ શિતાન્ ॥ 30 ॥

નિજઘાનમહાવેગાલ્લક્ષ્મણોરાક્ષસોરસિ ।

સુપત્રવાજિતાબાણાજ્વલિતાઇવપન્નગાઃ ॥ 31 ॥

નૈરૃતોરસ્યભાસન્તસવિતૂરશ્મયોયથા ।

સઃશરૈરાહતસ્તેનસરોષોરાવણાત્મજઃ ॥ 32 ॥

સુપ્રયુક્તૈસ્ત્રિભિર્ભાણૈઃપ્રતિવિવ્યાધલક્ષ્મણમ્ ।

સઃબભૂવમહાભીમોનરરાક્ષસસિંહયોઃ ॥ 33 ॥

વિમર્દસ્તુમુલોયુદ્ધેપરસ્પરજયૈષિણોઃ ।

ઉભૌહિબલસમ્પન્નાવુભૌવિક્રમશાલિનૌ ॥ 34 ॥

ઉભૌપરમદુર્જ્ઞેયાવતુલ્યબલતેજસૌ ।

યુયુધાતેતદાવીરૌગ્રહાવિવનભોગતૌ ॥ 35 ॥

બલવૃત્રાવિવાભીતૌયુધિતૌદુષ્પ્રધર્ષણૌ ।

યુયુધાતેમહાત્માનૌતદાકેસરિણાવિવ ॥ 36 ॥

બહૂનવસૃજન્તૌહિમાર્ગણૌઘાનવસ્થિતૌ ।

નરરાક્ષસસિમ્હોતૌપ્રહૃષ્ટાવભ્યયુધ્યતામ્ ॥ 37 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાણ્ડે અષ્ટાશીતિતમસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha aṣṭāśītitamassargaḥ |

vibhīṣaṇavacśrutvārāvaṇiḥkrodhamūrchitaḥ |

abravītparuṣaṃvākyaṃvegenābhyutpapāta ca || 1 ||

udyatāyudhanistriṃśorathesusamalaṅkṛte |

kālāśvayuktemahatisthitaḥkālāntakopamaḥ || 2 ||

mahāpramāṇamudyamyavipulaṃvegavaddhṛḍham |

dhanurbīmamparāmṛśyaśarāṃścāmitranāśanān || 3 ||

tandadarśamaheṣvāsorathasthassamalaṅkṛtaḥ |

alaṅkṛtamamitraghnorāghavasyānujambalī || 4 ||

hanumatpṛṣṭharūḍhamudastharaviprabham |

uvācainaṃsamārabdhaḥ saumitriṃsavibhīṣaṇam || 5 ||

tāṃścavānaraśārdūlān paśyadhvammeparākramam |

adyamatkārmukotsṛṣṭaṃśaravarṣandurāsadam || 6 ||

muktaṃvarṣamivākāśevārayiṣyathasaṃyuge |

adyavomāmakābāṇāmahākārmunissṛtāḥ || 7 ||

vidhamiṣyantigātrāṇitūlarāśimivānalaḥ |

tīkṣaṇasāyakanirbhannānśūlaśaktyṛṣṭitomaraiḥ || 8 ||

adyavogamayiṣyāmisarvānenayamakṣayam |

kṣipataśśaravarṣāṇikṣiprahastasyasamyuge || 9 ||

jīmūtasyenanadataḥkaḥsthāsyatimamāgrataḥ |

rātriyuddhemayāpūrvaṃvajrāśanisamaiḥśaraiḥ || 10 ||

śāyitausthomayābhūmauvisañjñausapurassarau |

smṛtirnate'stivāmanyevyaktaṃvāyamasādanam || 11 ||

āśīviṣamivakruddhaṃyanmāṃyoddhuvyavatthitaḥ |

tacchrutvārākṣasendrasyagarjitaṃlakṣmaṇastadā || 12 ||

abhītavadanaḥkruddhorāvaṇiṃvākyamabravīt |

uktaścadurgamaḥpāraḥkāryāṇāṃrākṣasatvayā || 13 ||

kāryāṇāṅkarmaṇāmpāraṃyogacchati sa buddhimān |

satvamarthasyahīnārthoduravāsasyakenacit || 14 ||

vācāvyāhṛtyajānīṣekṛtārtho'smītidurmate |

antardhānagatenājauyastvayācaritastadā || 15 ||

taskarācaritomārgaḥnaiṣavīraniṣevitaḥ |

yathābāṇapathamprāpyasthito'hantavarākṣasa || 16 ||

darśayasvādyatattejovācātvaṅkiṃvikatthase |

evamuktodhanurbhīmamparāmṛśyamahābalaḥ || 17 ||

sasarjaniśitānbāṇānindrajitsamitiñjayaḥ |

tenisṛṣṭāmahāvegāḥśarāḥsarpaviṣopamāḥ || 18 ||

samprāpyalakṣmaṇampetuḥśvasantaivapannagāḥ |

rairatimahāvegairvegavānrāvaṇātmajaḥ || 19 ||

saumitrimindrajidyuddhevivyādhaśubhalakṣaṇam |

saśarairatividdhāṅgorudhireṇasamukṣitaḥ || 20 ||

śuśubhelakṣmaṇaḥśrīmānvidhūmaivapāvakaḥ |

indrajittvātmanaḥkarmaprasamīkṣyādhigamya ca || 21 ||

vinadyasumahānādamidaṃvacanamabravīt |

patriṇaḥśitadhārāstekarāmatkārmukacyutāḥ || 22 ||

ādāsyante'dyasaumitrejīvitañjīvitāntakāḥ |

adyagomāyusaṅghāścaśyenasaṅghāścalakṣmaṇa || 23 ||

gṛdhrāścanipatantutvāṅgatāsunnihatammayā |

kṣatrabandhuṃsadānāryaṃrāmaḥparamadurmatiḥ || 24 ||

bhaktambhrātaramadyaivatvāndrakṣyatihatammayā |

viśastakavacambhūmauvyapaviddhaśarāsasanam || 25 ||

hṛtottamāṅgaṃsaumitratvāmadyanihatammayā |

itibruvāṇaṃsaṅkṛddhaḥ paruṣaṃrāvaṇātmajam || 26 ||

hetumadvākyamatyarthaṃlakṣmaṇaḥpratyuvāca ha |

vāgbalantyajadurbuddhekrūrakarmāsirākṣasa || 27 ||

athakasmādvadasyetatsampādayasukarmaṇā |

kṛtvākatthasekarmakimarthamiharākṣasa || 28 ||

kurutatkarmayenāhaṃśraddhadhyāntavakatthanam |

anuktvāparuṣaṃvākyaṅkiñcidapyanavakṣipan || 29 ||

avikatthanvadhiṣyāmitvāmpaśyapuruṣādhama |

ityuktvāpañcanārācānākarṇāpūritān śitān || 30 ||

nijaghānamahāvegāllakṣmaṇorākṣasorasi |

supatravājitābāṇājvalitāivapannagāḥ || 31 ||

nairṛtorasyabhāsantasavitūraśmayoyathā |

saḥśarairāhatastenasaroṣorāvaṇātmajaḥ || 32 ||

suprayuktaistribhirbhāṇaiḥprativivyādhalakṣmaṇam |

saḥbabhūvamahābhīmonararākṣasasiṃhayoḥ || 33 ||

vimardastumuloyuddheparasparajayaiṣiṇoḥ |

ubhauhibalasampannāvubhauvikramaśālinau || 34 ||

ubhauparamadurjñeyāvatulyabalatejasau |

yuyudhātetadāvīraugrahāvivanabhogatau || 35 ||

balavṛtrāvivābhītauyudhitauduṣpradharṣaṇau |

yuyudhātemahātmānautadākesariṇāviva || 36 ||

bahūnavasṛjantauhimārgaṇaughānavasthitau |

nararākṣasasimhotauprahṛṣṭāvabhyayudhyatām || 37 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe aṣṭāśītitamassargaḥ ||