6.59 Yuddhakanda - Ekonashashtitama Sargah

ॐ

6.59 યુદ્ધકાણ્ડ - એકોનષષ્ટિતમ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાણ્ડમ્ ।

અથ એકોનષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ।

તસ્મિન્હતેરાક્ષસસૈન્યપાલેપ્લવઙ્ગમાનામૃષભેણયુદ્ધે ।

ભીમયુધંસાગરતુલ્યવેગંવિદુદ્રુવેરાક્ષસરાજસૈન્યમ્ ॥ 1 ॥

ગત્વાઽથરક્ષોધિપતેશ્શશંસુસ્સેનાપતિમ્પાવકસૂનુશસ્તમ્ ।

તચ્છાપિતેષાંવચનન્નિશમ્યરક્ષોધિપઃક્રોધવશઞ્જગામ ॥ 2 ॥

સઙ્ ખ્યેપ્રહસ્તન્નિહતન્નિશમ્યશોકાર્દિતઃક્રોધપરીતચેતાઃ ।

ઉવાચતાન્રાક્ષસયૂથમુખ્યાનિન્દ્રોયથાનિર્જરયોથમુખ્યાન્ ॥ 3 ॥

નાવજ્ઞારિપવેકાર્યાયૈરિન્દ્રબલસૂદનઃ ।

સૂદિતસ્સૈન્યપાલોમેસાનુયાત્રસ્સકુઞ્જરઃ ॥ 4 ॥

સોઽહંરિપુવિનાશાયવિજયાયાવિચારયન્ ।

સ્વયમેવગમિષ્યામિરણશીર્ષન્તદદ્ભુતમ્ ॥ 5 ॥

અદ્યતદ્વાનરાનીકંરામઞ્ચસહલક્ષ્મણમ્ ।

નિર્દહિષ્યામિબાણૌઘૈર્વનન્દીપ્સ્સૈરિવાનગિભિઃ ॥ 6 ॥

સએવમુક્ત્વાજ્વલનપ્રકાશંરથન્તુરઙ્ગોત્તમરાજયુક્તમ્ ।

પ્રકાશમાનંવપુષાજ્વલન્તંસમારુરોહામરરાજશત્રુઃ ॥ 7 ॥

સ શન્ખ ભેરી પટહ પ્રણાદૈર્ ।

આસ્ફોટિત ક્ષ્વેડિત સિમ્હ નાદૈહ્ ।

પુણ્યૈહ્ સ્તવૈશ્ ચ અપ્ય્ અભિપૂજ્યમાનસ્ ।

સ્તદા યયૌ રાક્ષસ રાજ મુખ્યહ્ ॥ 8 ॥

સ નીલજીમૂતનિકાશરૂપૈ ।

ર્માંસ અશનૈહ્ પાવક દીપ્ત નેત્રૈહ્ ।

બભૌ વૃતો રાક્ષસ રાજ મુખ્યૈર્ ।

ભૂતૈર્ વૃતો રુદ્ર;ઇવ અમર ઈશહ્ ॥ 9 ॥

તતોનગર્યાસ્સહસામહૌજાનિષ્ક્રમ્યતદ્વાનરસૈન્યમુગ્રમ્ ।

મહાર્ણવાભ્રસ્તનિતન્દદર્શસમુદ્યતમ્પાદપશૈલહસ્તમ્ ॥ 10 ॥

તદ્રાક્ષસાનીકમતિપ્રચણ્ડમાલોક્યરામોભુજગેન્દ્રબાહુઃ ।

વિભીષણંશસ્ત્રભૃતાંવરિષ્ઠમુવાચસેવાનુગતઃપૃથુશ્રીઃ ॥ 11 ॥

નાનાપતાકધ્વજશસ્ત્રજુષ્ટમ્પ્રાસાસિશૂલાયુથવજ્રજુષ્ટમ્ ।

કસ્યેદમક્ષોભ્યમભીરુજુષ્ટમ્મહેન્દ્રોપમનાગજુષ્ટમ્ ॥ 12 ॥

તતસ્તુરામસ્યનિશમ્યવાક્યંવિભીષણંશ્શક્રસમાનવીર્યઃ ।

શશંસરામસ્યબલપ્રવેગમ્મહાત્મનાંરાક્ષસપુઙ્ગવાનામ્ ॥ 13 ॥

યોઽસૌગજસ્કન્ધગતોમહાત્માનવોદિતાર્કોપમતામ્રવક્ત્રઃ ।

પ્રકમ્પયન્નાગશિરોઽભ્યુપૈતિહ્યકમ્પનન્ત્વેનમવેહિરાજન્ ॥ 14 ॥

યો અસૌ રથસ્થો મૃગ રાજ કેતુર્ ।

ધૂન્વન્ ધનુહ્ શક્ર ધનુહ્ પ્રકાશમ્ ।

કરી ઇવ ભાત્ય્ ઉગ્ર વિવૃત્ત દમ્ષ્ટ્રહ્ ।

સ;ઇન્દ્રજિન્ નામ વર પ્રધાનહ્ ॥ 15 ॥

યશ્ચૈષવ્નિધ્યાસ્તમહેન્દ્રકલ્પોધન્વીરથસ્થોઽતિરથોતિવીરઃ ।

વિષ્પારયન્ ચાપમતુલ્યમાનન્નામ્નાતિકાયોઽતિવિવૃદ્ધકાયઃ ॥ 16 ॥

યોઽસૌનવાર્કોદિતતામ્રચક્ષુરારુહ્યઘણ્ટાનિનદપ્રણાદમ્ ।

ગજઙ્ખરઙ્ગર્જતિવૈમહાત્મામહોદરોનામસએષઃવીરઃ ॥ 17 ॥

યોઽસૌહયઙ્કાઞ્ચનચિત્રભાણ્ડમારુહ્યસન્ધ્યાભ્રગિરિપ્રકાશમ્ ।

પ્રાસંસમુદ્યમ્યમરીચિનદ્ધમ્પિશાચએષોઽશનિતુલ્યવેગઃ ॥ 18 ॥

યશ્ચૈષશૂલન્નિશિતમ્પ્રગૃહ્યવિદ્યુત્પ્રભઙ્કિઙ્કરવજ્રવેગમ્ ।

વૃષેન્દ્રમાસ્થાયગિરિપ્રકાશમાયાતિયોઽસૌત્રિશિરાયશસ્વી ॥ 19 ॥

અસૌચજીમૂતનિકાશરૂપઃકુમ્ભઃપૃથુવ્યૂઢસુજાતવક્ષાઃ ।

સમાહિતઃપન્નગરાજકેતુર્વિષ્પારયન્યાતિધનુર્વિધૂન્વન્ ॥ 20 ॥

યશ્ચૈષજામ્બૂનદવજ્રજુષ્ટન્દીપ્તંસધૂમમ્પરિઘમ્પ્રગૃહ્ય ।

આયાતિરક્ષોબલકેતુભૂતઃસોઽસૌનિકુમ્ભોઽદ્ભુતઘોરકર્મા ॥ 21 ॥

યશ્ચૈષચાપાસિશરૌઘજુષ્ટમ્પતાકિનમ્પાવકદીપ્તરૂપમ્ ।

રથંસમાસ્થાયવિભાત્યુદગ્રોનરાન્તકોઽસૌનગશૃઙ્ગયોધી ॥ 22 ॥

યશ્ચૈષનાનાવિધઘોરરૂપૈર્વ્યાઘ્રોષ્ટ્રનાગેન્દ્રમૃગાશ્વવક્ત્રૈઃ ।

ભૂતૈર્વૃતોભાતિવિવૃત્તનેત્સ્રૈસોઽસૌસુરાણામપિદર્પહન્તા ॥ 23 ॥

યત્ર એતદ્ ઇન્દુ પ્રતિમં વિભાતિચ્ ।

ચત્ત્રં સિતં સૂક્ષ્મ શલાકં અગ્ર્યમ્ ।

અત્ર એષ રક્ષો અધિપતિર્ મહાત્મા ।

ભૂતૈર્ વૃતો રુદ્ર;ઇવ અવભાતિ ॥ 24 ॥

અસૌ કિરીટી ચલ કુણ્ડલ આસ્યો ।

નાગ ઇન્દ્ર વિન્ધ્ય ઉપમ ભીમ કાયહ્ ।

મહા ઇન્દ્ર વૈવસ્વત દર્પ હન્તા ।

રક્ષો અધિપહ્ સૂર્ય;ઇવ અવભાતિ ॥ 25 ॥

પ્રત્યુવાચતતોરામોવિભીષણમરિન્દમ્ ।

અહોદીપ્તમહાતેજારાવણોરાક્ષસેશ્વરઃ ॥ 26 ॥

આદિત્ય;ઇવ દુષ્પ્રેક્ષ્યો રશ્મિભિર્ ભાતિ રાવણહ્ ।

સુવ્યક્તં લક્ષયે હ્ય્ અસ્ય રૂપં તેજહ્ સમાવૃતમ્ ॥ 27 ॥

દેવદાનવવીરાણાંવપુર્નૈવંવિધમ્ભવેત્ ।

યાદૃશંરાક્ષસેન્દ્રસ્યવપુરેતત્પ્રકાશતે ॥ 28 ॥

સર્વેપર્વતસઙ્કાશાસ્સર્વેપર્વતયોધિનઃ ।

સર્વેદીપ્તાયુધધરાયોધાશ્ચાસ્યમહોજસઃ ॥ 29 ॥

ભાતિરક્ષોરાજોઽસૌપ્રદીપ્ત્તૈર્ભીમવિક્રમૈઃ ।

ભૂતૈઃપરિવૃતસ્તીક્ષ્ણૈર્દેહવદ્ભિરિવાન્તકઃ ॥ 30 ॥

દિષ્ટ્યાઽયમદ્યપાપાત્મામમદૃષ્ટિપથઙ્ગતઃ ।

અદ્યક્રોધંવિમોક્ષ્યામિસીતાહરણસમ્ભવમ્ ॥ 31 ॥

એવમુક્ત્વાતતોરામોધનુરાદાયવીર્યવાન્ ।

લક્ષ્મણાનુચરસ્તસ્થૌસમુદ્ધૃત્યશરોત્તમમ્ ॥ 32 ॥

તતઃસરક્ષોધિપતિર્મહાત્મારક્ષાંસિતાન્યાહમહાબલાનિ ।

દ્વારેષુચર્યાગૃહગોપુરેષુસુનિર્વૃતાસ્તિષ્ઠતનિર્વિશઙ્કાઃ ॥ 33 ॥

હાઽગતમ્માંસહિતમ્ભવદ્ભિર્વનૌકસશ્છિદ્રમિદંવિદિત્વા ।

શૂન્યાપુરીન્દુષ્પ્રસહામ્પ્રમથ્યપ્રધર્ષયેયુસ્સહસાસમેતાઃ ॥ 34 ॥

વિસર્જયિત્વાસચિવાંસ્તતસ્તાન્ગતેષુરક્ષસ્સુયથાનિયોગમ્ ।

વ્યચારયદ્વાનરસાગરૌઘમ્મહાઝષઃપૂર્ણમિવાર્ણવૌઘમ્ ॥ 35 ॥

તમાપતન્તંસહસાસમીક્ષ્યદીપ્તેષુચાપંયુધિરાક્ષસેન્દ્રમ્ ।

મહત્સમુત્પાટ્યમહીધરાગ્રન્દુદ્રાવરક્ષોધિપતિંહરીશઃ ॥ 36 ॥

તચ્છૈલશૃઙ્ગમ્બહુવૃક્ષસાનુમ્પ્રગૃહ્યચિક્ષેપનિશાચરાય ।

તમાપતન્તંસહસાસમીક્ષ્યચિચ્છેદબાણૈસ્તપનીયપુઙ્ખૈઃ ॥ 37 ॥

તસ્મિન્ પ્રવૃદ્ધોત્તમસાનુવૃક્ષેશૃઙ્ગેવિકીર્ણેપતિતેપૃથિવ્યામ્ ।

મહાહિકલ્પંશરમન્તકાભંસમાદધેરાક્ષસલોકનાથઃ ॥ 38 ॥

સતઙ્ગૃહીત્વાઽનિલતુલ્યવેગંસવિસ્ફુલિઙ્ગજ્વલનપ્રકાશમ્ ।

બાણમ્મહેન્દ્રાશનિતુલ્યવેગઞ્ચિક્ષેપસુગ્રીવવધાયરુષ્ટઃ ॥ 39 ॥

સસાયકોરાવણબાહુમુક્તઃશક્રાશનિપ્રખ્યવપુશ્શિતાગ્રઃ ।

સુગ્રીવમાસાદ્યબિભેદવેગાદ્ગુહેરિતાક્રૌઞ્ચમિવોગ્રશક્તિઃ ॥ 40 ॥

સસાયકાર્તોવિપરીતચેતાઃકૂજન્પૃથિવ્યાન્નિપપાતવીરઃ ।

તમ્પ્રેક્ષ્યભૂમૌપતિતંવિસઞ્જ્ઞન્નેદુઃપ્રહૃષ્ટાયુધિયાતુધાનાઃ ॥ 41 ॥

તતોગવાક્ષોગવયસ્સુદંષ્ટ્રસ્ત્વથર્ષભોજ્યોતિમુખોનલશ્ચ ।

શૈલાન્ સમુત્પાટ્યવિવૃદ્ધકાયાઃપ્રદુદ્રુવુસ્તમ્પ્રતિરાક્ષસેન્દ્રમ્ ॥ 42 ॥

તેષામ્પ્રહારાન્ સચકારમોઘાન્ રક્ષોધિપોબાણશતૈઃશિતાગ્રૈઃ ।

તાન્વાનરેન્દ્રાનપિબાણજાલૈર્બિભેદજામ્બૂનદચિત્રપુઙ્ખૈઃ ॥ 43 ॥

તેવાનરેન્દ્રાસ્ત્રિદશારિબાણૈર્ભિન્નાનિપેતુર્ભુવિભીમકાયાઃ ।

તતસ્તુતદ્વાનરસૈન્યમુગ્રમ્પ્રચ્છાદયામાસસબાણજાલૈઃ ॥ 44 ॥

તેવધ્યમાનાઃપતિતાઃપ્રવીરાનાનદ્યમાનાભયશલ્યવિદ્ધાઃ ।

શાખામૃગારાવણસાયકાર્તાજગ્મુશ્શરણ્યંશરણંસ્મરામમ્ ॥ 45 ॥

તતો મહાત્મા સ ધનુર્ ધનુષ્માન્ ।

આદાય રામહ્ સહરા જગામ ।

તં લક્ષ્મણહ્ પ્રાન્જલિર્ અભ્યુપેત્ય ।

ઉવાચ વાક્યં પરમ અર્થ યુક્તમ્ ॥ 46 ॥

કામમાર્યસ્સુપર્યાપ્તોવધાયાસ્યદુરાત્મનઃ ।

વિધમિષ્યામ્યહઞ્ચૈતમનુજાનીહિમાંવિભો ॥ 47 ॥

તમબ્રવીન્મહાતેજારામસ્સત્યપરાક્રમઃ ।

ગચ્છયત્નપરશ્ચાપિભવલક્ષ્મણ સંયુગે ॥ 48 ॥

રાવણોહિમહાવીર્યોરણેઽદ્ભુતપરાક્રમઃ ।

ત્રૈલોક્યેનાપિસઙ્ક્રુદ્ધોદુષ્પ્રસહ્યોનસંશયઃ ॥ 49 ॥

તસ્યચ્છિદ્રાણિમાર્ગસ્વસ્વચ્છિદ્રાણિચલક્ષ્ય ।

ચક્ષુષાધનુષાયત્ના પ્રક્ષાત્માનંસમાહિતઃ ॥ 50 ॥

રાઘવસ્યવચશ્શ્રુત્વાસપરિષ્વજ્યાભિપૂજ્યચ ।

અભિવાદ્યતત્ રામંયયૌસૌમિત્રિરાહવમ્ ॥ 51 ॥

સરાવણંવારણહસ્તબાહુન્દદર્શભીમોદ્યતદીપ્તચાપમ્ ।

પ્રચ્છાદયન્તંશરવૃષ્ટિજાલૈસ્તાન્વાનરાભનિન્નવિકીર્ણદેહાન્ ॥ 52 ॥

તમાલોક્યમહાતેજાહનૂમાન્મારુતાત્મજઃ ।

નિવાર્યશરજાલાનિપ્રદુદ્રાવસરાવણમ્ ॥ 53 ॥

રથન્તસ્યસમાસાદ્યબાહુમુદ્યમ્યદક્ષિણમ્ ।

ત્રાસયન્રાવણન્ધીમાન્હનૂમાન્વાક્યમબ્રવીત્ ॥ 54 ॥

દેવદાનવગન્ધર્વાયક્ષાશ્ચસહરાક્ષૈસૈઃ ।

અવશ્યન્તુત્વયાભગ્નાવાનરેભ્યસ્તુતેભયમ્ ॥ 55 ॥

એષમેદક્ષિણોબાહુઃપઞ્ચશાખઃસમુદ્યતઃ ।

વિધમિષ્યતિતેદેહાદ્ભૂતાત્માનઞ્ચિરોષિતમ્ ॥ 56 ॥

શ્રુત્વાહનુમતોવાક્યંરાવણોભીમવિક્રમઃ ।

સંરક્તનયનઃક્રોધાદિદંવચનમબ્રવીત્ ॥ 57 ॥

ક્ષિપ્રમ્પ્રહરનિઃશઙ્કંસ્થિરાઙ્કીર્તિમવાપ્નુહિ ।

તતસ્ત્વાઞ્જ્ઞાતવિક્રાન્તન્નાશયિષ્યામિવાનર ॥ 58 ॥

રાવણસ્યવચશ્શ્રુત્વાવાયુસૂનુર્વચોઽબ્રવીત્ ।

પ્રહૃતંહિમયાપૂર્વમક્ષન્તવસુતન્તવ ॥ 59 ॥

એવમુક્તોમહાતેજારાવણોરાક્ષસેશ્વરઃ ।

આજઘાનાનિલસુતન્તલેનોરસિવીર્યવાન્ ॥ 60 ॥

સતલાભિહતસ્તેનચચાલચમુહુર્મુહુઃ ।

સ્થિત્વામુહૂર્તન્તેજસ્વીસ્થૈર્યઙ્કૃત્વામહામતિઃ ॥ 61 ॥

આજઘાનાભિસઙ્કૃદ્ધસ્તલેનૈવામરદ્વિષમ્ ।

તતસ્તતેનાભિહતોવાનરેણમહાત્મના ॥ 62 ॥

દશગ્રીવઃસમાધૂતોયથાભૂમિચલેઽચલઃ ।

સઙ્ગ્રામેતન્તથાદૃષ્ટવારાવણન્તલતાડિતમ્ ॥ 63 ॥

ઋષયોવાનરાઃસિદ્ધાનેદુર્દેવાસ્સહાસુરૈઃ ।

અથાઽશ્વાસ્યમહાતેજારાવણોવાક્યમબ્રવીત્ ॥ 64 ॥

સાધુવાનર વીર્યેણશ્લાઘનીયોઽસિમેરિપુઃ ।

રાવણેનૈવમુક્તસ્તુમારુતિર્વાક્યમબ્રવીત્ ॥ 65 ॥

ધિગસ્તુમમવીર્યેણયસ્ત્વઞ્જીવસિરાવણ ।

સકૃત્તુપ્રહરેદાનીન્દુર્ભુદ્ધે કિંવિકત્થસે ॥ 66 ॥

તતસ્ત્વામ્મામિકામુષ્ટિર્નયિષ્યતિયમક્ષયમ્ ।

તોમારતિવાક્યેનકોધસ્તસ્યતદાઽજ્વલત્ ॥ 67 ॥

સંરક્તનયનોયત્નાન્મુષ્ટિમુદ્યમ્યદક્ષિણમ્ ।

પાતયામાસવેગેનવાનરોરસિવીર્યવાન્ ॥ 68 ॥

હનૂમાન્ વક્ષસિવ્યૂઢેસઞ્ચચાલહતઃપુનઃ ।

વિહ્વલન્તુતદાદૃષ્ટવાહનૂમન્તમ્મહાબલમ્ ॥ 69 ॥

રથેનાતિરથશશીઘ્રન્નીલમ્પ્રતિસમભ્યગાત્ ।

રાક્ષસાનામધિપતિર્ધશગ્રીવઃપ્રતાપવાન્ ॥ 70 ॥

પન્નગપ્રતિમૈર્ભીમૈઃપરમર્માભિભેદિભિઃ ।

શરૈરાદીપયામાસનીલંહરિચમૂપતિમ્ ॥ 71 ॥

સશરૌઘસમાયસ્તોનીલઃકપિચમૂપતિઃ ।

કરેણેકૈનેશૈલાગ્રંરક્ષોધિપતયેઽસૃજત્ ॥ 72 ॥

હનૂમાનપિતેજસ્વીસમાશ્વસ્તોમહામનાઃ ।

વિપ્રેક્ષમાણોયુદ્ધેપ્સુસ્સરોષમિદમબ્રવીત્ ॥ 73 ॥

નીલેનસહસંયુક્તંરાવણંરાક્ષસેશ્વરમ્ ।

અન્યેનયુદ્યમાનસ્યનયુક્તમભિધાવનમ્ ॥ 74 ॥

રાવણોઽપિમહાતેજાસ્તઞ્ચ્છૃઙ્ગંસપ્તભિઃશરૈઃ ।

આજઘાનસુતીક્ષ્ણાગ્રૈસ્તદ્વિકીર્ણમ્પપાતહ ॥ 75 ॥

તદ્વિકીર્ણઙ્ગિરેશ્શૃઙ્ગન્દૃષ્ટવાહરિચમૂપતિઃ ।

કાલાનગિરિવજજ્વાલકોપેનપરવીરહા ॥ 76 ॥

સોઽશ્વકર્ણાન્ધાન્ શાલાંશ્ચૂતાશ્ચાપિસુપુષ્પિતાન્ ।

અન્યાંશ્ચવિવિધાન્ વૃક્ષાન્નીલશ્ચિક્ષેપસંયુગે ॥ 77 ॥

સતાન્વૃક્ષાન્ સમાસાદ્યપ્રતિચિચ્છેદરાવણઃ ।

અભ્યવર્ષત્સુઘોરેણશરવર્ષેણપાવકિમ્ ॥ 78 ॥

અભિવૃષ્ટશ્શરૌઘેણમેઘેનેવમહાબલઃ ।

હ્રસ્વઙ્કૃત્વાતતોરૂપન્ધ્વજાગ્રેનિપપાતહ ॥ 79 ॥

પાવકાત્મજમાલોક્યધ્વજાગ્રેસમવસ્થિતમ્ ।

જજ્વાલરાવણઃક્રોધાત્તતોનીલોનનાદચ ॥ 80 ॥

ધ્વજાગ્રેધનુષશ્ચાગ્રેકિરીટાગ્રેચતંહરિમ્ ।

લક્ષ્મણોઽથહનૂમાંશ્ચદૃષ્ટવારામશ્ચવિસ્મિતાઃ ॥ 81 ॥

રાવણોઽપિમહાતેજાઃકપિલાઘવવિસ્મિતઃ ।

અસ્ત્રમાહારયામાસદીપ્તમાગ્નેયમદ્ભુતમ્ ॥ 82 ॥

તતસ્તેચુક્રુશુર્હૃષ્ટાલબ્દલક્ષાઃપ્લવઙ્ગમાઃ ।

નીલલાઘવસમ્ભ્રાન્તન્દૃષ્ટવારાવણમાહવે ॥ 83 ॥

વાનરાણાઞ્ચનાદેવસંરબ્દોરાવણસ્તદા ।

સમ્ભ્રમાવિષ્ટહૃદયોનકિઞ્ચિત્પ્રત્યપદ્યત ॥ 84 ॥

આગ્નેયેનાધસંયુક્તઙ્ગૃહીત્વારાવણશ્શરમ્ ।

ધ્વજશીર્ષસ્થિતંસીલમુદૈક્ષતનિશાચરઃ ॥ 85 ॥

તતોઽબ્રવીન્મહાતેજારાવણોરાક્ષસેશ્વરઃ ।

કપેલાઘવયુક્તોઽસિમાયયાપરયાઽનયા ॥ 86 ॥

જીવિતઙ્ખલુરક્ષસ્વયદિશક્તોઽપિવાનર ।

તાનિતાન્યાત્મરૂપાણિસૃજસિત્વમનેકશઃ ॥ 87 ॥

તથાપિત્વામ્મયામુક્તસ્સાયોકોઽસ્ત્રપ્રયોજિતઃ ।

જીવિતમ્પરિરક્ષન્તઞ્જીવિતાદ્ભ્રંશયિષ્યતિ ॥ 88 ॥

એવમુક્ત્વામહાબાહૂરાવણોરાક્ષસેશ્વરઃ ।

સન્ધાયબાણમસ્ત્રણચમૂપતિમતાડયત્ ॥ 89 ॥

સોઽસ્ત્રયુક્તેનબાણેનનીલોવક્ષસિતાડિતઃ ।

નિર્ધહ્યમાનસ્સહસાનિપપાતમહીતલે ॥ 90 ॥

પિતૃમહાત્મ્યસંયોગાત્મનશ્ચાપિતેજસા ।

જાનુભ્યાનુપતદ્ભૂમૌનતુપ્રાણૈર્વ્યયુજ્યત ॥ 91 ॥

વિસઞ્જ્ઞંવાનરન્દૃષ્ટવાદશગ્રીવોરણોત્સુકઃ ।

રથેનામ્બુદનાદેનસૌમિત્રિમભિદુદ્રુવે ॥ 92 ॥

આસાદ્યરણમધ્યેતંવારયિત્વાસ્થિતોજ્વલન્ ।

ધનુર્વિષ્ફારયામાસકમ્પયન્નિવમેદિનીમ્ ॥ 93 ॥

તમાહસૌમિત્રિરદીનસત્ત્વોવિષ્ફારયન્તન્ધનુરપ્રમેયમ્ ।

અભ્યેહિમામદ્યનિશાચરેન્દ્રનવાનરાંસ્ત્વપ્રતિયોદ્ધુમર્હઃ ॥ 94 ॥

સતસ્યવાક્યમ્પ્રતિપૂર્ણઘોષઞ્જ્યાશબ્દમુગ્રઞ્ચનિશમ્યરાજા ।

આસાદ્યસૌમિત્રિમવસ્થિતન્તઙ્કોપાન્વિતોવાચમુવાચરક્ષઃ ॥ 95 ॥

દિષ્ટ્યાસિમેરાઘવ દૃષ્ટિમાર્ગમ્પ્રાપ્તોઽન્તગામીવિપરીતબુદ્ધિઃ ।

અસ્મિન્ ક્ષણેયાસ્યસિમૃત્યુદેશંસમ્પાદ્યમાનોમમબાણજાલૈઃ ॥ 96 ॥

તમાહસૌમિત્રિરવિસ્મયાનોગર્જન્તમુદ્વૃત્તસિતાગ્રદંષ્ટ્રમ્ ।

રાજન્નગર્જન્તિમહાપ્રભાવાવિકત્થસેપાપકૃતાંવરિષ્ઠ ॥ 97 ॥

જાનામિવીર્યન્તવરાક્ષસેન્દ્રબલમ્પ્રતાપઞ્ચપરાક્રમઞ્ચ ।

અવસ્થિતોઽહંશરચાપપાણિરાગચ્છકિમ્મોઘવિકત્થનેન ॥ 98 ॥

સએવમુક્તઃકુપિતસ્સસર્જરક્ષોથિપસ્સપ્તશરાન્ સુપુઙ્ખાન્ ।

તાન્લક્ષ્મણઃકાઞ્ચનચિત્રિપુઙ્ખૈશ્ચિચ્છેદબાણૈર્નિશિતાગ્રધારૈઃ ॥ 99 ॥

તાન્ પ્રેક્ષમાણસ્સહસાનિકૃત્તાનિકૃત્તભોગાનિવપન્નગેન્દ્રાન્ ।

લઙ્કેશ્વરઃક્રોધવશઞ્જગામસસર્જચાન્યાન્નિશિતાન્પૃષત્કાન્ ॥ 100 ॥

સબાણવર્ષન્તુવવર્ષતીવ્રંરામાનુજઃકાર્મુકસમ્પ્રયુક્તમ્ ।

ક્ષુરાર્ધચન્દ્રોત્તમકર્ણિભલ્લૈઃશરાંશ્ચચિચ્છેદનચુક્ષુભેચ ॥ 101 ॥

સબાણજાલાન્યથતાનિતાનિમોઘાનિપશ્યંસ્ત્રિદશારિરાજઃ ।

વિસિસ્મિયેલક્ષ્મણલાઘવેનપુનશ્ચબાણાન્નિશિતાન્મુમોચ ॥ 102 ॥

સલક્ષ્મણશ્ચાપિશરાન્ શિતાગ્રાન્મહેન્દ્રતુલ્યોઽશનિતુલ્યવેગાન્ ।

સન્ધાયચાપેજ્વલનપ્રકાશાન્ સસર્જરક્ષોધિપતેર્વધાય ॥ 103 ॥

સતાન્ પ્રચિચ્છેદહિરાક્ષસેન્દ્રઃછિત્વાચતન્લક્ષ્મણમાજઘાન ।

શરેણકાલાગ્નિસમપ્રભેણસ્વયમ્ભુદત્તેનલલાટદેશે ॥ 104 ॥

સલક્ષ્મણોરાવણસાયકાર્તશ્ચચાલચાપંશિધિલમ્પ્રગૃહ્ય ।

પુનશ્ચસઞ્જ્ઞામ્પ્રતિલભ્યકૃચ્છ્રાચ્ચિચ્છેદચાપન્ત્રિદશેન્દ્રશત્રો ॥ 105 ॥

નિકૃત્તચાપન્ત્રિભિરાજઘાનબાણૈસ્તદાદાશરથિશ્શિતાગ્રૈઃ ।

સસાયકાર્તોવિચચાલરાજાકૃચ્છ્રાચ્છસઞ્જ્ઞામ્પુનરાસસાદ ॥ 106 ॥

સકૃત્તચાપઃશરતાડિતશ્ચમેદાર્દ્રગાત્રોરુધિરાવસિક્તઃ ।

જગ્રાહશક્તિંસ્વયમુગ્રશક્તિસ્સ્વયમ્ભુદત્તાંયુધિદેવશત્રુઃ ॥ 107 ॥

સતાંસધૂમાનલસન્નિકાશાંવિત્રાસનીંસંયતિવાનરાણામ્ ।

ચિક્ષેપશક્તિન્તરસાજ્વલન્તીંસૌમિત્રયેરાક્ષસરાષ્ટ્રનાથઃ ॥ 108 ॥

તામાપતન્તીમ્ભરતાનુજોઽસ્ત્રૈર્જઘાનબાણૈશ્ચહુતાગ્નિકલ્પૈઃ ।

તથાપિસાતસ્યવિવેશશક્તિર્ભુજાન્તરન્દાશરથેર્વિશાલમ્ ॥ 109 ॥

સશક્તિમાન્ શક્તિસમાહતઃસન્ પ્રજજ્વાલમુહુઃરઘુપ્રવીરઃ ।

તંવિહ્વલન્તંસહસાભ્યુપેત્યજગ્રાહરાજાતરસાભુજાભ્યામ્ ॥ 110 ॥

હિમવાન્ મન્દરોમેરુસ્તૈલોક્યંવાસહામરૈઃ ।

શક્યમ્ભુજાભ્યામુદ્ધર્તુન્નસઙ્ ખ્યેભરતાનુજઃ ॥ 111 ॥

શક્ત્યાબ્રાહ્મ્યાહિસૌમિત્રિસ્તાડિતાસ્તુસ્તનાન્તરે ।

વિષ્ણોરચિન્યન્ત્યંસ્વમ્ભાગમાત્માનમ્પ્રત્યનુસ્મરત્ ॥ 112 ॥

તતોદાનવદર્પઘ્નંસૌમિત્રિન્દેવકણ્ટકઃ ।

તમ્પીડયિત્વાબાહુભ્યાન્નપ્રભુર્લઙ્ઘનેઽભવત્ ॥ 113 ॥

અથવાયુસુતઃક્રુદ્ધોરાવણંસમભિદ્રવત્ ।

આજઘાનોરસિક્રુદ્ધોવજ્રકલ્પેનમુષ્ટિના ॥ 114 ॥

તેનમુષ્ટિપ્રહારેણરાવણોરાક્ષસેશ્વરઃ ।

જાનુભ્યામપતદ્ભૂમૌચચાલચપપાતચ ॥ 115 ॥

આસ્યૈશ્ચ નેત્રૈઃ શ્રવણૈઃ પપાત રુધિરં બહુ ।

વિઘાર્ણમાનો નિશ્ચેષ્ટો રથોપસ્થ ઉપાચિશત્ ॥ 116 ॥

વિસઞ્જ્ઞોમૂર્ચ્છ્રિતશ્ચાસીન્નચસ્થાનંસમાલભત્ ।

વિસઞ્જ્ઞંરાવણન્દૃષ્ટવાસમરેભીમવિક્રમમ્ ॥ 117 ॥

ઋષયોવાનરાશ્ચૈવનેદુર્દેવાસ્સવાસવાઃ ।

હનૂમાનપિતેજસ્વીલક્ષ્મણંરાવણાર્ધિતમ્ ॥ 118 ॥

આનયદ્રાઘવાભ્યાશમ્બાહુભ્યામ્પરિગૃહ્યતમ્ ।

વાયુસૂનોઃસુહૃત્ત્વેનભક્ત્યાપરમયાચસઃ ॥ 119 ॥

શત્રૂણામપ્રકમ્પ્યોઽપિલઘુત્વમગમત્કપેઃ ।

તંસમુત્સૃજ્યસાશક્તિઃસૌમિત્રિંયુધિદુર્જયમ્ ॥ 120 ॥

રાવણસ્યરથેતસ્મિન્ સ્થાનમ્પુનરુપાગતા ।

આશ્વસ્તશ્ચનિશલ્યશ્ચલક્ષ્મણશ્શત્રુસૂદનઃ ॥ 121 ॥

વિષ્ણોર્ભાગમમીમાંસ્યમાત્માનમ્પ્રત્યનુસ્મરન્ ।

રાવણોઽપિમહાતેજાઃપ્રાપ્યસઞ્જ્ઞામ્મહાહવે ॥ 122 ॥

આદદેનિશિતાન્ બાણાન્ જગ્રાહચમહદ્ધમઃ ।

નિપાતિતમહાવીરાન્દ્રવન્તીંવાનરીઞ્ચમૂમ્ ॥ 123 ॥

રાઘવસ્તુરણેદૃષ્ટવારાવણંસમભિદ્રવત્ ।

અથૈવમુપસઙ્ગમ્યહનૂમાન્વાક્યમબ્રવીત્ ॥ 124 ॥

મમપૃષ્ઠંસમારુહ્યરાક્ષસંશાસ્તુમર્હસિ ।

વિષ્ણુર્યથાગરુત્મન્તમ્બલવન્તંસમાહિતઃ ॥ 125 ॥

તચ્છ્રુત્વારાઘવોવાક્યંવાયુપુત્રેણભાષિતમ્ ।

આરુરોહમહાશૂરમ્બલવન્તમ્મહાકપિમ્ ॥ 126 ॥

રથસ્થંરાવણંસઙ્ ખ્યેદદર્શમનુજાધિપઃ ।

તમાલોક્યમહાતેજાઃપ્રદુદ્રાવસરાઘવઃ ॥ 127 ॥

વૈરોચનિવક્રુદ્ધોવિષ્ણુરભ્યુદ્યતાયુધઃ ।

જ્યાશબ્દમકરોત્તીવ્રંવજ્રનિષ્પેષનિસ્વનમ્ ॥ 128 ॥

ગિરાગમ્ભીરયારામોરાક્ષસેન્દ્રમુવાચહ ।

તિષ્ઠતિષ્ઠમમત્વંહિકૃત્વાવિપ્રિયમીદૃશમ્ ॥ 129 ॥

ક્વનુરાક્ષસશાર્દૂલ ગતોમોક્ષમવાપ્સ્યસિ ।

યદીન્દ્રવૈવસ્વતભાસ્કરાન્વાસ્વયમ્ભુવૈશ્વાનરશઙ્કરાન્વા ।

ગમિષ્યસિત્વન્દશવાદિશોવાતથાપિમેનાદ્યગતોવિમોક્ષ્યસે ॥ 130 ॥

યશ્ચૈષ શક્ત્યા નિહતસ્ત્વયાદ્ય ।

ગચ્છન્વિષાદં સહસાભ્યુપેત્ય ।

સ એષ રક્ષોગણરાજ મૃત્યુઃ ।

સપુત્રપૌત્રસ્ય તવાદ્ય યુદ્ધે ॥ 131 ॥

એતેનચાત્યદ્ભુતદર્શનાનિશરૈર્જવસ્થાનકૃતાલયાનિ ।

ચતુર્ધશાન્યાત્તવરાયુધાનિરક્ષઃસહસ્રાણિનિષૂદિતાનિ ॥ 132 ॥

રાઘવસ્યવચશ્શ્રુત્વારાક્ષસેન્દ્રોમહાબલઃ ।

વાયુપુત્રમ્મહાવેગંવહન્તંરાઘવંરણે ॥ 133 ॥

રોષેણમહતાવિષ્ટઃપૂર્વવૈરમનુસ્મરન્ ।

આજઘાનશરૈર્દીપ્સ્સૈઃકાલાનલશિખોપમૈઃ ॥ 134 ॥

રાક્ષસેનાહવેતસ્યતાડિતસ્યાપિસાયકૈઃ ।

સ્વભાવતેજોયુક્તસ્યભૂયસ્તેજોઽભ્યવર્ધત ॥ 135 ॥

તતોરામોમહાતેજારાવણેનકૃતવ્રણમ્ ।

દૃષ્ટવાપ્લવગશાર્દૂલઙ્ક્રોધસ્યવશમેયિવાન્ ॥ 136 ॥

તસ્યાભિસઙ્ક્રમ્યરથંસચક્રંસાશ્વધ્વજચ્છત્રમહાપતાકમ્ ।

સસારથિંસાશનિશૂલખડગંરામઃપ્રચિચ્છેદશરૈસ્સુપુઙ્ખૈઃ ॥ 137 ॥

અથેન્દ્રશત્રુન્તરસાજઘાનબાણેનવજ્રાશનિસન્નિભેન ।

ભુજાન્તરેવ્યૂઢસુજાતરૂપેવજ્રેણમેરુમ્ભગવાનિવેન્દ્રઃ ॥ 138 ॥

યોવજ્રપાતશનિસન્નિપાતાન્નચક્ષુભેનાપિચચાલરાજા ।

સરામબાણાભિહતોભૃશાર્તશ્ચચાલચાપઞ્ચમુમોચવીરઃ ॥ 139 ॥

તંવિહ્વલન્તમ્પ્રસમીક્ષ્યરામસ્સમાદદેદીપ્તમથાર્થચન્દ્રમ્ ।

તેનાર્કવર્ણંસહસાકિરીટઞ્ચિચ્છેદરક્ષોધિપતેર્મહાત્મા ॥ 140 ॥

તન્નિર્વિષાશીવિષસન્નિકાશંશાન્તાર્ચિષંસૂર્યમિવાપ્રકાશમ્ ।

ગતશ્રિયઙ્કૃત્તકિરીટકૂટમુવાચરામોયુધિરાક્ષસેન્દ્રમ્ ॥ 141 ॥

કૃતં ત્વયા કર્મ મહત્સુભીમમ્ ।

હતપ્રવીરશ્ચ કૃતસ્ત્વયાહમ્ ।

તસ્માત્પરિશ્રાન્ત ઇતિ વ્યવસ્ય ।

ન્ન ત્વાં શરૈર્મઋત્યુવશં નયામિ ॥ 142 ॥

ગચ્છાનુજાનામિરણાર્ધિતસ્ત્વમ્પ્રવિશ્યરાત્રિઞ્ચરરાજલઙ્કામ્ ।

આશ્વસ્યનિર્યાહિરથીચધન્વીતદાબલમ્પ્રેક્ષ્યસિમેરથસ્થઃ ॥ 143 ॥

સએવમુક્તોહતદર્પહર્ષોનિકૃત્તચાપશ્ચહતાશ્વસૂતઃ ।

શરાર્દિતઃકૃત્તમહાકિરીટોવિવેશલઙ્કાંસહસાસ્મરાજા ॥ 144 ॥

પ્રવિષ્ટેરજનીચરેન્દ્રેમહાબલેદાવવદેવશત્રૌ ।

હરીન્ વિશલ્યાન્ સહલક્ષ્મણેનચકારરામઃપરમાહવાગ્રે ॥ 145 ॥

તસ્મિન્પ્રભન્નેત્રિદશેન્દ્રશતૌસુરાસુરાભૂતગણાદિશશ્ચ ।

સસાગરાસ્સર્ષિમહોરગાશ્ચતથૈવભૂમ્યમ્બુચરાશ્ચપ્રહૃષ્ટાઃ ॥ 146 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાણ્ડે એકોનષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha ekonaṣaṣṭitamassargaḥ |

tasminhaterākṣasasainyapāleplavaṅgamānāmṛṣabheṇayuddhe |

bhīmayudhaṃsāgaratulyavegaṃvidudruverākṣasarājasainyam || 1 ||

gatvā'tharakṣodhipateśśaśaṃsussenāpatimpāvakasūnuśastam |

tacchāpiteṣāṃvacananniśamyarakṣodhipaḥkrodhavaśañjagāma || 2 ||

saṅ khyeprahastannihatanniśamyaśokārditaḥkrodhaparītacetāḥ |

uvācatānrākṣasayūthamukhyānindroyathānirjarayothamukhyān || 3 ||

nāvajñāripavekāryāyairindrabalasūdanaḥ |

sūditassainyapālomesānuyātrassakuñjaraḥ || 4 ||

so'haṃripuvināśāyavijayāyāvicārayan |

svayamevagamiṣyāmiraṇaśīrṣantadadbhutam || 5 ||

adyatadvānarānīkaṃrāmañcasahalakṣmaṇam |

nirdahiṣyāmibāṇaughairvanandīpssairivānagibhiḥ || 6 ||

saevamuktvājvalanaprakāśaṃrathanturaṅgottamarājayuktam |

prakāśamānaṃvapuṣājvalantaṃsamārurohāmararājaśatruḥ || 7 ||

sa śankha bherī paṭaha praṇādair |

āsphoṭita kṣveḍita simha nādaih |

puṇyaih stavaiś ca apy abhipūjyamānas |

stadā yayau rākṣasa rāja mukhyah || 8 ||

sa nīlajīmūtanikāśarūpai |

rmāṃsa aśanaih pāvaka dīpta netraih |

babhau vṛto rākṣasa rāja mukhyair |

bhūtair vṛto rudra;iva amara īśah || 9 ||

tatonagaryāssahasāmahaujāniṣkramyatadvānarasainyamugram |

mahārṇavābhrastanitandadarśasamudyatampādapaśailahastam || 10 ||

tadrākṣasānīkamatipracaṇḍamālokyarāmobhujagendrabāhuḥ |

vibhīṣaṇaṃśastrabhṛtāṃvariṣṭhamuvācasevānugataḥpṛthuśrīḥ || 11 ||

nānāpatākadhvajaśastrajuṣṭamprāsāsiśūlāyuthavajrajuṣṭam |

kasyedamakṣobhyamabhīrujuṣṭammahendropamanāgajuṣṭam || 12 ||

tatasturāmasyaniśamyavākyaṃvibhīṣaṇaṃśśakrasamānavīryaḥ |

śaśaṃsarāmasyabalapravegammahātmanāṃrākṣasapuṅgavānām || 13 ||

yo'saugajaskandhagatomahātmānavoditārkopamatāmravaktraḥ |

prakampayannāgaśiro'bhyupaitihyakampanantvenamavehirājan || 14 ||

yo asau rathastho mṛga rāja ketur |

dhūnvan dhanuh śakra dhanuh prakāśam |

karī iva bhāty ugra vivṛtta damṣṭrah |

sa;indrajin nāma vara pradhānah || 15 ||

yaścaiṣavnidhyāstamahendrakalpodhanvīrathastho'tirathotivīraḥ |

viṣpārayan cāpamatulyamānannāmnātikāyo'tivivṛddhakāyaḥ || 16 ||

yo'saunavārkoditatāmracakṣurāruhyaghaṇṭāninadapraṇādam |

gajaṅkharaṅgarjativaimahātmāmahodaronāmasaeṣaḥvīraḥ || 17 ||

yo'sauhayaṅkāñcanacitrabhāṇḍamāruhyasandhyābhragiriprakāśam |

prāsaṃsamudyamyamarīcinaddhampiśācaeṣo'śanitulyavegaḥ || 18 ||

yaścaiṣaśūlanniśitampragṛhyavidyutprabhaṅkiṅkaravajravegam |

vṛṣendramāsthāyagiriprakāśamāyātiyo'sautriśirāyaśasvī || 19 ||

asaucajīmūtanikāśarūpaḥkumbhaḥpṛthuvyūḍhasujātavakṣāḥ |

samāhitaḥpannagarājaketurviṣpārayanyātidhanurvidhūnvan || 20 ||

yaścaiṣajāmbūnadavajrajuṣṭandīptaṃsadhūmamparighampragṛhya |

āyātirakṣobalaketubhūtaḥso'saunikumbho'dbhutaghorakarmā || 21 ||

yaścaiṣacāpāsiśaraughajuṣṭampatākinampāvakadīptarūpam |

rathaṃsamāsthāyavibhātyudagronarāntako'saunagaśṛṅgayodhī || 22 ||

yaścaiṣanānāvidhaghorarūpairvyāghroṣṭranāgendramṛgāśvavaktraiḥ |

bhūtairvṛtobhātivivṛttanetsraiso'sausurāṇāmapidarpahantā || 23 ||

yatra etad indu pratimaṃ vibhātic |

cattraṃ sitaṃ sūkṣma śalākaṃ agryam |

atra eṣa rakṣo adhipatir mahātmā |

bhūtair vṛto rudra;iva avabhāti || 24 ||

asau kirīṭī cala kuṇḍala āsyo |

nāga indra vindhya upama bhīma kāyah |

mahā indra vaivasvata darpa hantā |

rakṣo adhipah sūrya;iva avabhāti || 25 ||

pratyuvācatatorāmovibhīṣaṇamarindam |

ahodīptamahātejārāvaṇorākṣaseśvaraḥ || 26 ||

āditya;iva duṣprekṣyo raśmibhir bhāti rāvaṇah |

suvyaktaṃ lakṣaye hy asya rūpaṃ tejah samāvṛtam || 27 ||

devadānavavīrāṇāṃvapurnaivaṃvidhambhavet |

yādṛśaṃrākṣasendrasyavapuretatprakāśate || 28 ||

sarveparvatasaṅkāśāssarveparvatayodhinaḥ |

sarvedīptāyudhadharāyodhāścāsyamahojasaḥ || 29 ||

bhātirakṣorājo'saupradīpttairbhīmavikramaiḥ |

bhūtaiḥparivṛtastīkṣṇairdehavadbhirivāntakaḥ || 30 ||

diṣṭyā'yamadyapāpātmāmamadṛṣṭipathaṅgataḥ |

adyakrodhaṃvimokṣyāmisītāharaṇasambhavam || 31 ||

evamuktvātatorāmodhanurādāyavīryavān |

lakṣmaṇānucarastasthausamuddhṛtyaśarottamam || 32 ||

tataḥsarakṣodhipatirmahātmārakṣāṃsitānyāhamahābalāni |

dvāreṣucaryāgṛhagopureṣusunirvṛtāstiṣṭhatanirviśaṅkāḥ || 33 ||

hā'gatammāṃsahitambhavadbhirvanaukasaśchidramidaṃviditvā |

śūnyāpurīnduṣprasahāmpramathyapradharṣayeyussahasāsametāḥ || 34 ||

visarjayitvāsacivāṃstatastāngateṣurakṣassuyathāniyogam |

vyacārayadvānarasāgaraughammahājhaṣaḥpūrṇamivārṇavaugham || 35 ||

tamāpatantaṃsahasāsamīkṣyadīpteṣucāpaṃyudhirākṣasendram |

mahatsamutpāṭyamahīdharāgrandudrāvarakṣodhipatiṃharīśaḥ || 36 ||

tacchailaśṛṅgambahuvṛkṣasānumpragṛhyacikṣepaniśācarāya |

tamāpatantaṃsahasāsamīkṣyacicchedabāṇaistapanīyapuṅkhaiḥ || 37 ||

tasmin pravṛddhottamasānuvṛkṣeśṛṅgevikīrṇepatitepṛthivyām |

mahāhikalpaṃśaramantakābhaṃsamādadherākṣasalokanāthaḥ || 38 ||

sataṅgṛhītvā'nilatulyavegaṃsavisphuliṅgajvalanaprakāśam |

bāṇammahendrāśanitulyavegañcikṣepasugrīvavadhāyaruṣṭaḥ || 39 ||

sasāyakorāvaṇabāhumuktaḥśakrāśaniprakhyavapuśśitāgraḥ |

sugrīvamāsādyabibhedavegādguheritākrauñcamivograśaktiḥ || 40 ||

sasāyakārtoviparītacetāḥkūjanpṛthivyānnipapātavīraḥ |

tamprekṣyabhūmaupatitaṃvisañjñanneduḥprahṛṣṭāyudhiyātudhānāḥ || 41 ||

tatogavākṣogavayassudaṃṣṭrastvatharṣabhojyotimukhonalaśca |

śailān samutpāṭyavivṛddhakāyāḥpradudruvustampratirākṣasendram || 42 ||

teṣāmprahārān sacakāramoghān rakṣodhipobāṇaśataiḥśitāgraiḥ |

tānvānarendrānapibāṇajālairbibhedajāmbūnadacitrapuṅkhaiḥ || 43 ||

tevānarendrāstridaśāribāṇairbhinnānipeturbhuvibhīmakāyāḥ |

tatastutadvānarasainyamugrampracchādayāmāsasabāṇajālaiḥ || 44 ||

tevadhyamānāḥpatitāḥpravīrānānadyamānābhayaśalyaviddhāḥ |

śākhāmṛgārāvaṇasāyakārtājagmuśśaraṇyaṃśaraṇaṃsmarāmam || 45 ||

tato mahātmā sa dhanur dhanuṣmān |

ādāya rāmah saharā jagāma |

taṃ lakṣmaṇah prānjalir abhyupetya |

uvāca vākyaṃ parama artha yuktam || 46 ||

kāmamāryassuparyāptovadhāyāsyadurātmanaḥ |

vidhamiṣyāmyahañcaitamanujānīhimāṃvibho || 47 ||

tamabravīnmahātejārāmassatyaparākramaḥ |

gacchayatnaparaścāpibhavalakṣmaṇa saṃyuge || 48 ||

rāvaṇohimahāvīryoraṇe'dbhutaparākramaḥ |

trailokyenāpisaṅkruddhoduṣprasahyonasaṃśayaḥ || 49 ||

tasyacchidrāṇimārgasvasvacchidrāṇicalakṣya |

cakṣuṣādhanuṣāyatnā prakṣātmānaṃsamāhitaḥ || 50 ||

rāghavasyavacaśśrutvāsapariṣvajyābhipūjyaca |

abhivādyatat rāmaṃyayausaumitrirāhavam || 51 ||

sarāvaṇaṃvāraṇahastabāhundadarśabhīmodyatadīptacāpam |

pracchādayantaṃśaravṛṣṭijālaistānvānarābhaninnavikīrṇadehān || 52 ||

tamālokyamahātejāhanūmānmārutātmajaḥ |

nivāryaśarajālānipradudrāvasarāvaṇam || 53 ||

rathantasyasamāsādyabāhumudyamyadakṣiṇam |

trāsayanrāvaṇandhīmānhanūmānvākyamabravīt || 54 ||

devadānavagandharvāyakṣāścasaharākṣaisaiḥ |

avaśyantutvayābhagnāvānarebhyastutebhayam || 55 ||

eṣamedakṣiṇobāhuḥpañcaśākhaḥsamudyataḥ |

vidhamiṣyatitedehādbhūtātmānañciroṣitam || 56 ||

śrutvāhanumatovākyaṃrāvaṇobhīmavikramaḥ |

saṃraktanayanaḥkrodhādidaṃvacanamabravīt || 57 ||

kṣiprampraharaniḥśaṅkaṃsthirāṅkīrtimavāpnuhi |

tatastvāñjñātavikrāntannāśayiṣyāmivānara || 58 ||

rāvaṇasyavacaśśrutvāvāyusūnurvaco'bravīt |

prahṛtaṃhimayāpūrvamakṣantavasutantava || 59 ||

evamuktomahātejārāvaṇorākṣaseśvaraḥ |

ājaghānānilasutantalenorasivīryavān || 60 ||

satalābhihatastenacacālacamuhurmuhuḥ |

sthitvāmuhūrtantejasvīsthairyaṅkṛtvāmahāmatiḥ || 61 ||

ājaghānābhisaṅkṛddhastalenaivāmaradviṣam |

tatastatenābhihatovānareṇamahātmanā || 62 ||

daśagrīvaḥsamādhūtoyathābhūmicale'calaḥ |

saṅgrāmetantathādṛṣṭavārāvaṇantalatāḍitam || 63 ||

ṛṣayovānarāḥsiddhānedurdevāssahāsuraiḥ |

athā'śvāsyamahātejārāvaṇovākyamabravīt || 64 ||

sādhuvānara vīryeṇaślāghanīyo'simeripuḥ |

rāvaṇenaivamuktastumārutirvākyamabravīt || 65 ||

dhigastumamavīryeṇayastvañjīvasirāvaṇa |

sakṛttupraharedānīndurbhuddhe kiṃvikatthase || 66 ||

tatastvāmmāmikāmuṣṭirnayiṣyatiyamakṣayam |

tomārativākyenakodhastasyatadā'jvalat || 67 ||

saṃraktanayanoyatnānmuṣṭimudyamyadakṣiṇam |

pātayāmāsavegenavānarorasivīryavān || 68 ||

hanūmān vakṣasivyūḍhesañcacālahataḥpunaḥ |

vihvalantutadādṛṣṭavāhanūmantammahābalam || 69 ||

rathenātirathaśaśīghrannīlampratisamabhyagāt |

rākṣasānāmadhipatirdhaśagrīvaḥpratāpavān || 70 ||

pannagapratimairbhīmaiḥparamarmābhibhedibhiḥ |

śarairādīpayāmāsanīlaṃharicamūpatim || 71 ||

saśaraughasamāyastonīlaḥkapicamūpatiḥ |

kareṇekaineśailāgraṃrakṣodhipataye'sṛjat || 72 ||

hanūmānapitejasvīsamāśvastomahāmanāḥ |

viprekṣamāṇoyuddhepsussaroṣamidamabravīt || 73 ||

nīlenasahasaṃyuktaṃrāvaṇaṃrākṣaseśvaram |

anyenayudyamānasyanayuktamabhidhāvanam || 74 ||

rāvaṇo'pimahātejāstañcchṛṅgaṃsaptabhiḥśaraiḥ |

ājaghānasutīkṣṇāgraistadvikīrṇampapātaha || 75 ||

tadvikīrṇaṅgireśśṛṅgandṛṣṭavāharicamūpatiḥ |

kālānagirivajajvālakopenaparavīrahā || 76 ||

so'śvakarṇāndhān śālāṃścūtāścāpisupuṣpitān |

anyāṃścavividhān vṛkṣānnīlaścikṣepasaṃyuge || 77 ||

satānvṛkṣān samāsādyapraticicchedarāvaṇaḥ |

abhyavarṣatsughoreṇaśaravarṣeṇapāvakim || 78 ||

abhivṛṣṭaśśaraugheṇameghenevamahābalaḥ |

hrasvaṅkṛtvātatorūpandhvajāgrenipapātaha || 79 ||

pāvakātmajamālokyadhvajāgresamavasthitam |

jajvālarāvaṇaḥkrodhāttatonīlonanādaca || 80 ||

dhvajāgredhanuṣaścāgrekirīṭāgrecataṃharim |

lakṣmaṇo'thahanūmāṃścadṛṣṭavārāmaścavismitāḥ || 81 ||

rāvaṇo'pimahātejāḥkapilāghavavismitaḥ |

astramāhārayāmāsadīptamāgneyamadbhutam || 82 ||

tatastecukruśurhṛṣṭālabdalakṣāḥplavaṅgamāḥ |

nīlalāghavasambhrāntandṛṣṭavārāvaṇamāhave || 83 ||

vānarāṇāñcanādevasaṃrabdorāvaṇastadā |

sambhramāviṣṭahṛdayonakiñcitpratyapadyata || 84 ||

āgneyenādhasaṃyuktaṅgṛhītvārāvaṇaśśaram |

dhvajaśīrṣasthitaṃsīlamudaikṣataniśācaraḥ || 85 ||

tato'bravīnmahātejārāvaṇorākṣaseśvaraḥ |

kapelāghavayukto'simāyayāparayā'nayā || 86 ||

jīvitaṅkhalurakṣasvayadiśakto'pivānara |

tānitānyātmarūpāṇisṛjasitvamanekaśaḥ || 87 ||

tathāpitvāmmayāmuktassāyoko'straprayojitaḥ |

jīvitamparirakṣantañjīvitādbhraṃśayiṣyati || 88 ||

evamuktvāmahābāhūrāvaṇorākṣaseśvaraḥ |

sandhāyabāṇamastraṇacamūpatimatāḍayat || 89 ||

so'strayuktenabāṇenanīlovakṣasitāḍitaḥ |

nirdhahyamānassahasānipapātamahītale || 90 ||

pitṛmahātmyasaṃyogātmanaścāpitejasā |

jānubhyānupatadbhūmaunatuprāṇairvyayujyata || 91 ||

visañjñaṃvānarandṛṣṭavādaśagrīvoraṇotsukaḥ |

rathenāmbudanādenasaumitrimabhidudruve || 92 ||

āsādyaraṇamadhyetaṃvārayitvāsthitojvalan |

dhanurviṣphārayāmāsakampayannivamedinīm || 93 ||

tamāhasaumitriradīnasattvoviṣphārayantandhanuraprameyam |

abhyehimāmadyaniśācarendranavānarāṃstvapratiyoddhumarhaḥ || 94 ||

satasyavākyampratipūrṇaghoṣañjyāśabdamugrañcaniśamyarājā |

āsādyasaumitrimavasthitantaṅkopānvitovācamuvācarakṣaḥ || 95 ||

diṣṭyāsimerāghava dṛṣṭimārgamprāpto'ntagāmīviparītabuddhiḥ |

asmin kṣaṇeyāsyasimṛtyudeśaṃsampādyamānomamabāṇajālaiḥ || 96 ||

tamāhasaumitriravismayānogarjantamudvṛttasitāgradaṃṣṭram |

rājannagarjantimahāprabhāvāvikatthasepāpakṛtāṃvariṣṭha || 97 ||

jānāmivīryantavarākṣasendrabalampratāpañcaparākramañca |

avasthito'haṃśaracāpapāṇirāgacchakimmoghavikatthanena || 98 ||

saevamuktaḥkupitassasarjarakṣothipassaptaśarān supuṅkhān |

tānlakṣmaṇaḥkāñcanacitripuṅkhaiścicchedabāṇairniśitāgradhāraiḥ || 99 ||

tān prekṣamāṇassahasānikṛttānikṛttabhogānivapannagendrān |

laṅkeśvaraḥkrodhavaśañjagāmasasarjacānyānniśitānpṛṣatkān || 100 ||

sabāṇavarṣantuvavarṣatīvraṃrāmānujaḥkārmukasamprayuktam |

kṣurārdhacandrottamakarṇibhallaiḥśarāṃścacicchedanacukṣubheca || 101 ||

sabāṇajālānyathatānitānimoghānipaśyaṃstridaśārirājaḥ |

visismiyelakṣmaṇalāghavenapunaścabāṇānniśitānmumoca || 102 ||

salakṣmaṇaścāpiśarān śitāgrānmahendratulyo'śanitulyavegān |

sandhāyacāpejvalanaprakāśān sasarjarakṣodhipatervadhāya || 103 ||

satān pracicchedahirākṣasendraḥchitvācatanlakṣmaṇamājaghāna |

śareṇakālāgnisamaprabheṇasvayambhudattenalalāṭadeśe || 104 ||

salakṣmaṇorāvaṇasāyakārtaścacālacāpaṃśidhilampragṛhya |

punaścasañjñāmpratilabhyakṛcchrāccicchedacāpantridaśendraśatro || 105 ||

nikṛttacāpantribhirājaghānabāṇaistadādāśarathiśśitāgraiḥ |

sasāyakārtovicacālarājākṛcchrācchasañjñāmpunarāsasāda || 106 ||

sakṛttacāpaḥśaratāḍitaścamedārdragātrorudhirāvasiktaḥ |

jagrāhaśaktiṃsvayamugraśaktissvayambhudattāṃyudhidevaśatruḥ || 107 ||

satāṃsadhūmānalasannikāśāṃvitrāsanīṃsaṃyativānarāṇām |

cikṣepaśaktintarasājvalantīṃsaumitrayerākṣasarāṣṭranāthaḥ || 108 ||

tāmāpatantīmbharatānujo'strairjaghānabāṇaiścahutāgnikalpaiḥ |

tathāpisātasyaviveśaśaktirbhujāntarandāśaratherviśālam || 109 ||

saśaktimān śaktisamāhataḥsan prajajvālamuhuḥraghupravīraḥ |

taṃvihvalantaṃsahasābhyupetyajagrāharājātarasābhujābhyām || 110 ||

himavān mandaromerustailokyaṃvāsahāmaraiḥ |

śakyambhujābhyāmuddhartunnasaṅ khyebharatānujaḥ || 111 ||

śaktyābrāhmyāhisaumitristāḍitāstustanāntare |

viṣṇoracinyantyaṃsvambhāgamātmānampratyanusmarat || 112 ||

tatodānavadarpaghnaṃsaumitrindevakaṇṭakaḥ |

tampīḍayitvābāhubhyānnaprabhurlaṅghane'bhavat || 113 ||

athavāyusutaḥkruddhorāvaṇaṃsamabhidravat |

ājaghānorasikruddhovajrakalpenamuṣṭinā || 114 ||

tenamuṣṭiprahāreṇarāvaṇorākṣaseśvaraḥ |

jānubhyāmapatadbhūmaucacālacapapātaca || 115 ||

āsyaiśca netraiḥ śravaṇaiḥ papāta rudhiraṃ bahu |

vighārṇamāno niśceṣṭo rathopastha upāciśat || 116 ||

visañjñomūrcchritaścāsīnnacasthānaṃsamālabhat |

visañjñaṃrāvaṇandṛṣṭavāsamarebhīmavikramam || 117 ||

ṛṣayovānarāścaivanedurdevāssavāsavāḥ |

hanūmānapitejasvīlakṣmaṇaṃrāvaṇārdhitam || 118 ||

ānayadrāghavābhyāśambāhubhyāmparigṛhyatam |

vāyusūnoḥsuhṛttvenabhaktyāparamayācasaḥ || 119 ||

śatrūṇāmaprakampyo'pilaghutvamagamatkapeḥ |

taṃsamutsṛjyasāśaktiḥsaumitriṃyudhidurjayam || 120 ||

rāvaṇasyarathetasmin sthānampunarupāgatā |

āśvastaścaniśalyaścalakṣmaṇaśśatrusūdanaḥ || 121 ||

viṣṇorbhāgamamīmāṃsyamātmānampratyanusmaran |

rāvaṇo'pimahātejāḥprāpyasañjñāmmahāhave || 122 ||

ādadeniśitān bāṇān jagrāhacamahaddhamaḥ |

nipātitamahāvīrāndravantīṃvānarīñcamūm || 123 ||

rāghavasturaṇedṛṣṭavārāvaṇaṃsamabhidravat |

athaivamupasaṅgamyahanūmānvākyamabravīt || 124 ||

mamapṛṣṭhaṃsamāruhyarākṣasaṃśāstumarhasi |

viṣṇuryathāgarutmantambalavantaṃsamāhitaḥ || 125 ||

tacchrutvārāghavovākyaṃvāyuputreṇabhāṣitam |

ārurohamahāśūrambalavantammahākapim || 126 ||

rathasthaṃrāvaṇaṃsaṅ khyedadarśamanujādhipaḥ |

tamālokyamahātejāḥpradudrāvasarāghavaḥ || 127 ||

vairocanivakruddhoviṣṇurabhyudyatāyudhaḥ |

jyāśabdamakarottīvraṃvajraniṣpeṣanisvanam || 128 ||

girāgambhīrayārāmorākṣasendramuvācaha |

tiṣṭhatiṣṭhamamatvaṃhikṛtvāvipriyamīdṛśam || 129 ||

kvanurākṣasaśārdūla gatomokṣamavāpsyasi |

yadīndravaivasvatabhāskarānvāsvayambhuvaiśvānaraśaṅkarānvā |

gamiṣyasitvandaśavādiśovātathāpimenādyagatovimokṣyase || 130 ||

yaścaiṣa śaktyā nihatastvayādya |

gacchanviṣādaṃ sahasābhyupetya |

sa eṣa rakṣogaṇarāja mṛtyuḥ |

saputrapautrasya tavādya yuddhe || 131 ||

etenacātyadbhutadarśanāniśarairjavasthānakṛtālayāni |

caturdhaśānyāttavarāyudhānirakṣaḥsahasrāṇiniṣūditāni || 132 ||

rāghavasyavacaśśrutvārākṣasendromahābalaḥ |

vāyuputrammahāvegaṃvahantaṃrāghavaṃraṇe || 133 ||

roṣeṇamahatāviṣṭaḥpūrvavairamanusmaran |

ājaghānaśarairdīpssaiḥkālānalaśikhopamaiḥ || 134 ||

rākṣasenāhavetasyatāḍitasyāpisāyakaiḥ |

svabhāvatejoyuktasyabhūyastejo'bhyavardhata || 135 ||

tatorāmomahātejārāvaṇenakṛtavraṇam |

dṛṣṭavāplavagaśārdūlaṅkrodhasyavaśameyivān || 136 ||

tasyābhisaṅkramyarathaṃsacakraṃsāśvadhvajacchatramahāpatākam |

sasārathiṃsāśaniśūlakhaḍagaṃrāmaḥpracicchedaśaraissupuṅkhaiḥ || 137 ||

athendraśatruntarasājaghānabāṇenavajrāśanisannibhena |

bhujāntarevyūḍhasujātarūpevajreṇamerumbhagavānivendraḥ || 138 ||

yovajrapātaśanisannipātānnacakṣubhenāpicacālarājā |

sarāmabāṇābhihatobhṛśārtaścacālacāpañcamumocavīraḥ || 139 ||

taṃvihvalantamprasamīkṣyarāmassamādadedīptamathārthacandram |

tenārkavarṇaṃsahasākirīṭañcicchedarakṣodhipatermahātmā || 140 ||

tannirviṣāśīviṣasannikāśaṃśāntārciṣaṃsūryamivāprakāśam |

gataśriyaṅkṛttakirīṭakūṭamuvācarāmoyudhirākṣasendram || 141 ||

kṛtaṃ tvayā karma mahatsubhīmam |

hatapravīraśca kṛtastvayāham |

tasmātpariśrānta iti vyavasya |

nna tvāṃ śarairmaṛtyuvaśaṃ nayāmi || 142 ||

gacchānujānāmiraṇārdhitastvampraviśyarātriñcararājalaṅkām |

āśvasyaniryāhirathīcadhanvītadābalamprekṣyasimerathasthaḥ || 143 ||

saevamuktohatadarpaharṣonikṛttacāpaścahatāśvasūtaḥ |

śarārditaḥkṛttamahākirīṭoviveśalaṅkāṃsahasāsmarājā || 144 ||

praviṣṭerajanīcarendremahābaledāvavadevaśatrau |

harīn viśalyān sahalakṣmaṇenacakārarāmaḥparamāhavāgre || 145 ||

tasminprabhannetridaśendraśatausurāsurābhūtagaṇādiśaśca |

sasāgarāssarṣimahoragāścatathaivabhūmyambucarāścaprahṛṣṭāḥ || 146 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekonaṣaṣṭitamassargaḥ ||