6.53 Yuddhakanda - Tripanchasha Sargah

ॐ

6.53 યુદ્ધકાણ્ડ - ત્રિપઞ્ચાશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાણ્ડમ્ ।

અથ ત્રિપઞ્ચાશસ્સર્ગઃ ।

ધૂમ્રાક્ષન્નિહતંશ્રુત્વારાવણોરાક્ષસેશ્વરઃ ।

ક્રોધેનમહતાઽવિષ્ટોનિશ્શ્વસન્નુરગોયથા ॥ 1 ॥

દીર્ઘમુષ્ણંવિનિશ્શ્વસ્યક્રોધેનકલુષીકૃતઃ ।

અબ્રવીદ્રાક્ષસઙ્ક્રૂરંવજ્રદંષ્ટ્રમ્મહાબલમ્ ॥ 2 ॥

ગચ્છત્વંવીર નિર્યાહિરાક્ષસૈઃપરિવારિતઃ ।

જહિદાશરથિંરામંસુગ્રીવંવાનરૈઃસહ ॥ 3 ॥

તથેત્યુક્ત્વાદ્રુતતરમ્માયાવીરાક્ષસેશ્વરમ્ ।

નિર્જગામબલૈસ્સાર્દમ્બહુભિઃપરિવારિતઃ ॥ 4 ॥

નાગૈરશ્વૈઃખરૈરુષ્ટ્રૈઃસંયુક્તસ્સુસમાહિતઃ ।

પતાકાધ્વજચિત્રૈશ્ચરથૈશ્ચસમલઙ્કૃતઃ ॥ 5 ॥

તતોવિચિત્રકેયૂરમુકુટૈશ્ચવિભૂષિતઃ ।

તનુત્રાણિચસમાવૃત્યસધનુર્નિર્યયૌદ્રુતમ્ ॥ 6 ॥

પતાકાલઙ્કૃતન્દીપ્તન્તપ્તકાઞ્ચનભૂષિતમ્ ।

રથમ્પ્રદક્ષિણઙ્કૃત્વાસમારોહચ્ચમૂપતિઃ ॥ 7 ॥

યષ્ટિભિસ્તોમરૈચશિત્રૈશ્શૂલૈશ્ચમુસલૈરપિ ।

ભિણ્ડિપાલૈશ્ચપાશૈશ્ચશક્તિભિઃપટ્ટસૈરપિ ॥ 8 ॥

ખડગૈશ્ચક્રૈર્ગદાભિશ્ચનિશિતૈશ્ચપરશ્વધૈઃ ।

પદાતયશ્ચનિર્યાન્તિવિવિધાઃશસ્ત્રપાણયઃ ॥ 9 ॥

વિચિત્રવાસસઃ સર્વે દીપ્તા રાક્ષસપુઙ્ગવાઃ ।

ગજ મદોત્કટાઃ શૂરાશ્ચલન્ત ઇવ પર્વતા ॥ 10 ॥

તેયુદ્ધકુશલૈરૂઢાસ્તોમરાઙ્કુશપાણિભિઃ ।

અન્યેલક્ષણસંયુક્તાશ્શૂરારૂઢામહાબલાઃ ॥ 11 ॥

તદ્રાક્ષસબલંસર્વંવિપ્રસ્થિતમશોભત ।

પ્રાવૃટકાલેયથામેઘાનર્દમાનાસ્સવિદ્યુતઃ ॥ 12 ॥

નિસ્સૃતાદક્ષિણદ્વારાદઙ્ગદોયત્રયૂથપઃ ।

તેષાન્નિષ્ક્રમમાણાનામશુભંસમજાયત ॥ 13 ॥

આકાશાદ્વિઘનાત્તીવ્રાદુલ્કાશ્ચાભ્યન્યપતંસ્તદા ।

વમન્ત્યઃપાવકજ્વાલાશશિવાઘોરંવવાશિરે ॥ 14 ॥

વ્યાહરન્તમૃગાઘોરારક્ષસાન્નિધનન્તદા ।

સમાપતન્તોયોધાસ્તુપ્રાસ્ખલન્ સ્તત્રદારુણમ્ ॥ 15 ॥

એતાનૌત્પાતિકાન્ દૃષ્ટવાવજ્રદંષ્ટ્રોમહાબલઃ ।

ધૈર્યમાલમ્ભ્યતેજસ્વીનિર્જગામરણોત્સુકઃ ॥ 16 ॥

તાંસ્તુનિષ્ક્રમતોદૃષ્ટવાવાનરાજિતકાશિનઃ ।

પ્રણેદુસ્સુમહાનાદાન્પૂરયાંશ્ચદિશોદશ ॥ 17 ॥

તતઃપ્રવૃત્તન્તુમુલંહરીણાંરાક્ષસૈસ્સહ ।

ઘોરાણામ્ભીમરૂપાણામન્યોન્યવથકાઙ્ ક્ષિણામ્ ॥ 18 ॥

નિષ્પતન્તોમહોત્સાહોભિન્નદેહશિરોધરાઃ ।

રુધિરોક્ષિતસર્વાઙ્ગાન્યપતન્થરણીતલે ॥ 19 ॥

કેચિદન્યોન્યમાસાદ્યશૂરાઃપરિઘપાણયઃ ।

ચિક્ષિપુર્વિવિધંશસ્ત્રંસમરેષ્ન્વિવર્તિનઃ ॥ 20 ॥

દ્રુમાણાઞ્ચશિલાનાઞ્ચશસ્ત્રાણાઞ્ચાપિનિસ્સ્વનઃ ॥ 21 ॥

શ્રૂયતેસુમહાંસ્તત્રઘોરોહૃદયભેદસઃ ।

રથનેમિસ્વનસ્તત્રધનુષશ્ચાપિનિસ્વસત્ ॥ 22 ॥

શઙ્ખભેરીમૃદઙ્ગાનામ્બભૂવતુમુલઃસ્વનઃ ।

કેચિદસ્ત્રાણિસન્સૃજ્યબાહુયુદ્ધમકુર્વત ।

તલૈશ્ચચરણૈશ્ચાપિમુષ્ટિભિશ્ચદ્રુમૈરપિ ॥ 23 ॥

જાનુભિશ્ચહતાઃકેચિદ્ભિન્નદેહાશ્ચરાક્ષસાઃ ।

શિલાભિશ્ચૂર્ણિતાઃકેચિદ્વાનરૈર્યુદ્ધદુર્મદૈઃ ॥ 24 ॥

શિલાભિશ્ચૂર્ણિતાઃ કેચિદ્વાનરૈર્યુદ્ધદુર્મદૈઃ ।

વજ્રદંષ્ટ્રો ભૃશં બાનૈ રણે વિત્રાસયન્ હરીન્ ॥ 25 ॥

બલવન્તોઽસ્ત્રવિદુષોનાનાપ્રહરણારણે ।

જઘ્નુર્વાનરસૈન્યાનિરાક્ષસાઃક્રોધમૂર્છિતાઃ ॥ 26 ॥

જઘ્નર્વાનરસૈન્યાનિ રાક્ષસાઃ ક્રોધમૂર્ચિતાઃ ।

જઘ્ને તાન્ રાક્ષસાન્ સર્વાન્ ધૃષ્ટો વાલિસુતો રણે ॥ 27 ॥

તાન્ રાક્ષસગણાન્સર્વાન્વૃક્ષમુદ્યમ્યવીર્યવાન્ ।

અઙ્ગદઃક્રોધતામ્રાક્ષઃસિંહઃક્ષુદ્રમૃગાનિવ ॥ 28 ॥

કારકદનઙ્ઘોરંશક્રતુલ્યપરાક્રમઃ ॥ 29 ॥

અઙ્ગદાભિહતાસ્તત્રરાક્ષસાભીમવિક્રમાઃ ।

વિભિન્નશિરસઃપેતુર્વિકૃતાઇવપાદપાઃ ॥ 30 ॥

રથૈરશ્વૈર્ધ્વજૈશ્ચિત્રૈશ્શરૈર્હરિરક્ષસામ્ ।

રુધિરેણસઞ્છન્નાભૂમિર્ભયકરાતદા ॥ 31 ॥

હારકેયૂરવસ્સ્રૈશ્ચશત્રૈશ્ચસમલઙ્કૃતા ।

ભૂમિર્ભાતિરણેતત્રશારદીવયથાનિશા ॥ 32 ॥

અઙ્ગદસ્યચવેગેનતદ્રાક્ષસબલમ્મહત્ ।

પ્રાકમ્પતતદાતત્રપવનેનામ્બુદોયથા ॥ 33 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાણ્ડે ત્રિપઞ્ચાશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha tripañcāśassargaḥ |

dhūmrākṣannihataṃśrutvārāvaṇorākṣaseśvaraḥ |

krodhenamahatā'viṣṭoniśśvasannuragoyathā || 1 ||

dīrghamuṣṇaṃviniśśvasyakrodhenakaluṣīkṛtaḥ |

abravīdrākṣasaṅkrūraṃvajradaṃṣṭrammahābalam || 2 ||

gacchatvaṃvīra niryāhirākṣasaiḥparivāritaḥ |

jahidāśarathiṃrāmaṃsugrīvaṃvānaraiḥsaha || 3 ||

tathetyuktvādrutatarammāyāvīrākṣaseśvaram |

nirjagāmabalaissārdambahubhiḥparivāritaḥ || 4 ||

nāgairaśvaiḥkharairuṣṭraiḥsaṃyuktassusamāhitaḥ |

patākādhvajacitraiścarathaiścasamalaṅkṛtaḥ || 5 ||

tatovicitrakeyūramukuṭaiścavibhūṣitaḥ |

tanutrāṇicasamāvṛtyasadhanurniryayaudrutam || 6 ||

patākālaṅkṛtandīptantaptakāñcanabhūṣitam |

rathampradakṣiṇaṅkṛtvāsamārohaccamūpatiḥ || 7 ||

yaṣṭibhistomaraicaśitraiśśūlaiścamusalairapi |

bhiṇḍipālaiścapāśaiścaśaktibhiḥpaṭṭasairapi || 8 ||

khaḍagaiścakrairgadābhiścaniśitaiścaparaśvadhaiḥ |

padātayaścaniryāntivividhāḥśastrapāṇayaḥ || 9 ||

vicitravāsasaḥ sarve dīptā rākṣasapuṅgavāḥ |

gaja madotkaṭāḥ śūrāścalanta iva parvatā || 10 ||

teyuddhakuśalairūḍhāstomarāṅkuśapāṇibhiḥ |

anyelakṣaṇasaṃyuktāśśūrārūḍhāmahābalāḥ || 11 ||

tadrākṣasabalaṃsarvaṃviprasthitamaśobhata |

prāvṛṭakāleyathāmeghānardamānāssavidyutaḥ || 12 ||

nissṛtādakṣiṇadvārādaṅgadoyatrayūthapaḥ |

teṣānniṣkramamāṇānāmaśubhaṃsamajāyata || 13 ||

ākāśādvighanāttīvrādulkāścābhyanyapataṃstadā |

vamantyaḥpāvakajvālāśaśivāghoraṃvavāśire || 14 ||

vyāharantamṛgāghorārakṣasānnidhanantadā |

samāpatantoyodhāstuprāskhalan statradāruṇam || 15 ||

etānautpātikān dṛṣṭavāvajradaṃṣṭromahābalaḥ |

dhairyamālambhyatejasvīnirjagāmaraṇotsukaḥ || 16 ||

tāṃstuniṣkramatodṛṣṭavāvānarājitakāśinaḥ |

praṇedussumahānādānpūrayāṃścadiśodaśa || 17 ||

tataḥpravṛttantumulaṃharīṇāṃrākṣasaissaha |

ghorāṇāmbhīmarūpāṇāmanyonyavathakāṅ kṣiṇām || 18 ||

niṣpatantomahotsāhobhinnadehaśirodharāḥ |

rudhirokṣitasarvāṅgānyapatantharaṇītale || 19 ||

kecidanyonyamāsādyaśūrāḥparighapāṇayaḥ |

cikṣipurvividhaṃśastraṃsamareṣnvivartinaḥ || 20 ||

drumāṇāñcaśilānāñcaśastrāṇāñcāpinissvanaḥ || 21 ||

śrūyatesumahāṃstatraghorohṛdayabhedasaḥ |

rathanemisvanastatradhanuṣaścāpinisvasat || 22 ||

śaṅkhabherīmṛdaṅgānāmbabhūvatumulaḥsvanaḥ |

kecidastrāṇisansṛjyabāhuyuddhamakurvata |

talaiścacaraṇaiścāpimuṣṭibhiścadrumairapi || 23 ||

jānubhiścahatāḥkecidbhinnadehāścarākṣasāḥ |

śilābhiścūrṇitāḥkecidvānarairyuddhadurmadaiḥ || 24 ||

śilābhiścūrṇitāḥ kecidvānarairyuddhadurmadaiḥ |

vajradaṃṣṭro bhṛśaṃ bānai raṇe vitrāsayan harīn || 25 ||

balavanto'straviduṣonānāpraharaṇāraṇe |

jaghnurvānarasainyānirākṣasāḥkrodhamūrchitāḥ || 26 ||

jaghnarvānarasainyāni rākṣasāḥ krodhamūrcitāḥ |

jaghne tān rākṣasān sarvān dhṛṣṭo vālisuto raṇe || 27 ||

tān rākṣasagaṇānsarvānvṛkṣamudyamyavīryavān |

aṅgadaḥkrodhatāmrākṣaḥsiṃhaḥkṣudramṛgāniva || 28 ||

kārakadanaṅghoraṃśakratulyaparākramaḥ || 29 ||

aṅgadābhihatāstatrarākṣasābhīmavikramāḥ |

vibhinnaśirasaḥpeturvikṛtāivapādapāḥ || 30 ||

rathairaśvairdhvajaiścitraiśśarairharirakṣasām |

rudhireṇasañchannābhūmirbhayakarātadā || 31 ||

hārakeyūravassraiścaśatraiścasamalaṅkṛtā |

bhūmirbhātiraṇetatraśāradīvayathāniśā || 32 ||

aṅgadasyacavegenatadrākṣasabalammahat |

prākampatatadātatrapavanenāmbudoyathā || 33 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe tripañcāśassargaḥ ||