6.45 Yuddhakanda - Panchachatvarimsha Sargah

ॐ

6.45 યુદ્ધકાણ્ડ - પઞ્ચચત્વારિંશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાણ્ડમ્ ।

અથ પઞ્ચચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ।

સતસ્યગતિમન્વિચ્છન્રાજપુત્રઃપ્રતાપવાન્ ।

દિદેશાતિબલોરામોદશવાનરયૂથપાન્ ॥ 1 ॥

દ્વૌસુષેણસ્યદાયાદૌનીલઞ્ચપ્લવગર્ષપમ્ ।

અઙ્ગદંવાલિપુત્રઞ્ચશરભઞ્ચતરસ્વિનમ્ ॥ 2 ॥

વિનતઞ્જામ્બવન્તઞ્ચસાનુપ્રસ્થમ્મહાબલમ્ ।

ઋષભઞ્ચર્ષભસ્કન્થમાદિદેશપરન્તપઃ ॥ 3 ॥

તેસમ્પ્રહૃષ્ટાહરયોભીમાનુદ્યમ્યપાદપાન્ ।

આકાશંવિવિશુસ્સર્વેમાર્ગમાણાદિશોદશઃ ॥ 4 ॥

તેષાંવેગવતાંવેગમિષુભિર્વેગવત્તરૈઃ ।

અસ્ત્રવિત્પરમાસ્તૈરૈસ્તુવારયામાસરાવણિઃ ॥ 5 ॥

તમ્ભીમમાર્ગમાણાદિશોદશઃવેગાહરયોનારાચૈઃક્ષતવિગ્રહાઃ ।

અન્ધકારેનદદૃશુર્મેઘૈસ્સૂર્યમિવાવૃતમ્ ॥ 6 ॥

રામલક્ષ્મણયોરેવસર્વદેહભિદશ્શરાન્ ।

ભૃશમાવેશયામાસરાવણિસ્સમિતિઞ્જયઃ ॥ 7 ॥

નિરન્તરશીરીરૌતુતાવુભૌરામલક્ષ્મણૌ ।

ક્રુદ્ધેનેન્દ્રજિતાવીરૌપન્નગૈશ્શરતાઙ્ગતૈઃ ॥ 8 ॥

તયોઃક્ષતજમાર્ગેણસુસ્રાવરુધિરમ્બહુ ।

તાવુભૌચપ્રકાશેતેપુષ્પિતાવિવકિંશુકૌ ॥ 9 ॥

તતઃપર્યન્તરક્તાક્ષોભિન્નાઞ્જનચયોપમઃ ।

રાવણિર્ભ્રાતરૌવાક્યમન્તર્ધાનગતોઽબ્રવીત્ ॥ 10 ॥

યુધ્યમાનમનાલક્ષયંશક્રોઽપિત્રિદશેશ્વરઃ ।

દ્રષ્ટુમાસાદિતુંવાપિનશક્તઃકિમ્પુનર્યુવામ્ ॥ 11 ॥

પ્રાવૃતાવિષુજાલેનરાઘવૌકઙ્કપત્રિણા ।

એષરોષપરીતાત્માનયામિયમસાદનમ્ ॥ 12 ॥

એવમુક્ત્વાતુધર્મજ્ઞૌભ્રાતરૌરામલક્ષ્મણૌ ।

નિર્બિભેદશિતૈર્બાણૈઃપ્રજહર્ષનનાદચ ॥ 13 ॥

ભિન્નાઞ્જનચયશ્યામોવિષ્ફાર્યવિપુલન્ધનુઃ ।

ભૂયોભૂયશ્શરાન્ઘોરાન્ વિસસર્જમહામૃથે ॥ 14 ॥

તતોમર્મસુમર્મજ્ઞોમજ્જયનનિશિતાન્ શરાન્ ।

રામલક્ષ્મણયોર્વીરોનનદાચમુહુર્મુહુઃ ॥ 15 ॥

બદ્ધૌતુશરશબ્દેનતાવુભૌરણમૂર્ધનિ ।

નિમેષાન્તરમાત્રેણનશેકતુદીક્ષિતુમ્ ॥ 16 ॥

તતોવિભિન્નસર્વાઙ્ગૌશરશલ્યાચિતાવુભૌ ।

ધ્વજાવિવમહેન્દ્રસ્યરજ્જુમુક્તૌપ્રકમ્પિતૌ ॥ 17 ॥

તૌસમ્પ્રચલિતૌવીરૌમર્મભેદેનકર્શિતૌ ।

નિપેતતુર્મહેષ્વાસૌજગત્યાઞ્જગતીપતી ॥ 18 ॥

તૌવીરશયનેવીરૌશયાનૌરુધિરોક્ષિતૌ ।

શરવેષ્ટિતસર્વાઙ્ગૈવાર્તૌપરમપીડિતૌ ॥ 19 ॥

ન હ્ય્ અવિદ્ધં તયોર્ ગાત્રં બભૂવ અન્ગુલં અન્તરમ્ ।

ન અનિર્ભિન્નં ન ચ અસ્તબ્ધં આ કર અગ્રાદ્ અજિહ્મગૈઃ ॥ 20 ॥

તૌતુક્રૂરેણનિહતૌરક્ષસાકામરૂપિણા ।

અસૃક્સુસ્રુવતુસ્તીવ્રઞ્જલમ્પ્રસ્રવણાવિવ ॥ 21 ॥

પપાતપ્રથમંરામોવિદ્ધોમર્મસુમાર્ગણૈઃ ।

ક્રોધાદિન્દ્રજિતાયેનપુરાશક્રોવિનિર્જિતઃ ॥ 22 ॥

રુક્મપુઙ્ખૈઃપ્રસન્નાગ્રૈરધોગતિભિરાશુગૈઃ ।

નારાચૈરર્ધનારાચૈર્ભલ્લૈરઞ્જલિકૈરપિ ॥ 23 ॥

વિવ્યાધવત્સદન્તૈશ્ચસિંહદંષ્ટ્રૈઃક્ષુરૈસ્તથા ।

સવીરશયનેશિશ્યેવિજ્યમાદાયકાર્મુકમ્ ॥ 24 ॥

ભિન્નમુષ્ટિપરીણાહન્ત્રિણતંરુક્મભૂષિતમ્ ।

બાણપાતાન્તરેરામમ્પતિતમ્પુરુષર્ષભમ્ ॥ 25 ॥

સતત્રલક્ષ્મણોદૃષ્ટવાનિરાશોજીવિતેઽભવત્ ।

રામઙ્કમલપત્રાક્ષંશરબન્ધપરિક્ષતમ્ ॥ 26 ॥

શુશોચભ્રાતરન્દૃષ્ટવાપતિતન્ધરણીતલે ।

હરયશ્ચાપિતન્દૃષ્ટવાસન્તાપમ્પરમઙ્ગતાઃ ॥ 27 ॥

શોકાર્તાશ્ચુક્રશુર્ઘોરમશ્રુપૂરિતલોચનાઃ ।

બદ્ધૌતુવીરૌપતિતૌશયાનૌતેવાનરાસ્સમ્પરિવાર્યતસ્થુઃ ।

સમાગતાવાયુસુતપ્રમુખ્યાવિષાદમાર્તાઃપરમઞ્ચજગ્મુઃ ॥ 28 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાણ્ડે પઞ્ચચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha pañcacatvāriṃśassargaḥ |

satasyagatimanvicchanrājaputraḥpratāpavān |

dideśātibalorāmodaśavānarayūthapān || 1 ||

dvausuṣeṇasyadāyādaunīlañcaplavagarṣapam |

aṅgadaṃvāliputrañcaśarabhañcatarasvinam || 2 ||

vinatañjāmbavantañcasānuprasthammahābalam |

ṛṣabhañcarṣabhaskanthamādideśaparantapaḥ || 3 ||

tesamprahṛṣṭāharayobhīmānudyamyapādapān |

ākāśaṃviviśussarvemārgamāṇādiśodaśaḥ || 4 ||

teṣāṃvegavatāṃvegamiṣubhirvegavattaraiḥ |

astravitparamāstairaistuvārayāmāsarāvaṇiḥ || 5 ||

tambhīmamārgamāṇādiśodaśaḥvegāharayonārācaiḥkṣatavigrahāḥ |

andhakārenadadṛśurmeghaissūryamivāvṛtam || 6 ||

rāmalakṣmaṇayorevasarvadehabhidaśśarān |

bhṛśamāveśayāmāsarāvaṇissamitiñjayaḥ || 7 ||

nirantaraśīrīraututāvubhaurāmalakṣmaṇau |

kruddhenendrajitāvīraupannagaiśśaratāṅgataiḥ || 8 ||

tayoḥkṣatajamārgeṇasusrāvarudhirambahu |

tāvubhaucaprakāśetepuṣpitāvivakiṃśukau || 9 ||

tataḥparyantaraktākṣobhinnāñjanacayopamaḥ |

rāvaṇirbhrātarauvākyamantardhānagato'bravīt || 10 ||

yudhyamānamanālakṣayaṃśakro'pitridaśeśvaraḥ |

draṣṭumāsādituṃvāpinaśaktaḥkimpunaryuvām || 11 ||

prāvṛtāviṣujālenarāghavaukaṅkapatriṇā |

eṣaroṣaparītātmānayāmiyamasādanam || 12 ||

evamuktvātudharmajñaubhrātaraurāmalakṣmaṇau |

nirbibhedaśitairbāṇaiḥprajaharṣananādaca || 13 ||

bhinnāñjanacayaśyāmoviṣphāryavipulandhanuḥ |

bhūyobhūyaśśarānghorān visasarjamahāmṛthe || 14 ||

tatomarmasumarmajñomajjayananiśitān śarān |

rāmalakṣmaṇayorvīronanadācamuhurmuhuḥ || 15 ||

baddhautuśaraśabdenatāvubhauraṇamūrdhani |

nimeṣāntaramātreṇanaśekatudīkṣitum || 16 ||

tatovibhinnasarvāṅgauśaraśalyācitāvubhau |

dhvajāvivamahendrasyarajjumuktauprakampitau || 17 ||

tausampracalitauvīraumarmabhedenakarśitau |

nipetaturmaheṣvāsaujagatyāñjagatīpatī || 18 ||

tauvīraśayanevīrauśayānaurudhirokṣitau |

śaraveṣṭitasarvāṅgaivārtauparamapīḍitau || 19 ||

na hy aviddhaṃ tayor gātraṃ babhūva angulaṃ antaram |

na anirbhinnaṃ na ca astabdhaṃ ā kara agrād ajihmagaiḥ || 20 ||

tautukrūreṇanihataurakṣasākāmarūpiṇā |

asṛksusruvatustīvrañjalamprasravaṇāviva || 21 ||

papātaprathamaṃrāmoviddhomarmasumārgaṇaiḥ |

krodhādindrajitāyenapurāśakrovinirjitaḥ || 22 ||

rukmapuṅkhaiḥprasannāgrairadhogatibhirāśugaiḥ |

nārācairardhanārācairbhallairañjalikairapi || 23 ||

vivyādhavatsadantaiścasiṃhadaṃṣṭraiḥkṣuraistathā |

savīraśayaneśiśyevijyamādāyakārmukam || 24 ||

bhinnamuṣṭiparīṇāhantriṇataṃrukmabhūṣitam |

bāṇapātāntarerāmampatitampuruṣarṣabham || 25 ||

satatralakṣmaṇodṛṣṭavānirāśojīvite'bhavat |

rāmaṅkamalapatrākṣaṃśarabandhaparikṣatam || 26 ||

śuśocabhrātarandṛṣṭavāpatitandharaṇītale |

harayaścāpitandṛṣṭavāsantāpamparamaṅgatāḥ || 27 ||

śokārtāścukraśurghoramaśrupūritalocanāḥ |

baddhautuvīraupatitauśayānautevānarāssamparivāryatasthuḥ |

samāgatāvāyusutapramukhyāviṣādamārtāḥparamañcajagmuḥ || 28 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe pañcacatvāriṃśassargaḥ ||