5.57 Sundarakanda - Saptapanchasha Sargah

ॐ

5.57 સુન્દરકાણ્ડ - સપ્તપઞ્ચાશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે સુન્દરકાણ્ડમ્ ।

અથ સપ્તપઞ્ચાશસ્સર્ગઃ ।

સ ચન્દ્રકુમુદં રમ્યં સાર્કકારણ્ડવં શુભમ્ ।

તિષ્યશ્રવણકાદમ્બમભ્રશૈવાલશાદ્વલમ્ ॥ 1 ॥

પુનર્વસુમહામીનં લોહિતાઙ્ગમહાગ્રહમ્ ।

ઐરાવતમહાદ્વીપં સ્વાતિહંસવિલોલિતમ્ ॥ 2 ॥

વાતસઙ્ઘાતજાતોર્મિ ચન્દ્રાંશુશિશિરામ્બુમત્ ।

ભુજઙ્ગયક્ષગન્ધર્વપ્રબુદ્ધકમલોત્પલમ્ ॥ 3 ॥

હનુમાન્મારુતગતિર્મહાનૌરિવ સાગરમ્ ।

અપારમપરિશ્રાન્તઃ પુપ્લુવે ગગનાર્ણવમ્ ॥ 4 ॥

ગ્રસમાન ઇવાકાશં તારાધિપમિવોલ્લિખન્ ।

હરન્નિવ સનક્ષત્રં ગગનં સાર્કમણ્ડલમ્ ॥ 5 ॥

મારુતસ્યાત્મજઃ શ્રીમાન્કપિર્વ્યોમચરો મહાન્ ।

હનુમાન્મેઘજાલાનિ વિકર્ષન્નિવ ગચ્છતિ ॥ 6 ॥

પાણ્ડુરારુણવર્ણાનિ નીલમાઞ્જિષ્ઠકાનિ ચ ।

હરિતારુણવર્ણાનિ મહાભ્રાણિ ચકાશિરે ॥ 7 ॥

પ્રવિશન્નભ્રજાલાનિ નિષ્પતંશ્ચ પુનઃ પુનઃ ।

પ્રચ્છન્નશ્ચ પ્રકાશશ્ચ ચન્દ્રમા ઇવ લક્ષ્યતે ॥ 8 ॥

વિવિધાભ્રઘનાપન્નગોચરો ધવલામ્બરઃ ।

દૃશ્યાદૃશ્યતનુર્વીરસ્તદા ચન્દ્રાયતેઽમ્બરે ॥ 9 ॥

તાર્ક્ષ્યાયમાણો ગગને બભાસે વાયુનન્દનઃ ।

દારયન્મેઘબૃન્દાનિ નિષ્પતંશ્ચ પુનઃ પુનઃ ॥ 10 ॥

નદન્નાદેન મહતા મેઘસ્વનમહાસ્વનઃ ।

પ્રવરાન્રાક્ષસાન્ હત્વા નામ વિશ્રાવ્ય ચાત્મનઃ ॥ 11 ॥

આકુલાં નગરીં કૃત્વા વ્યથયિત્વા ચ રાવણમ્ ।

અર્દયિત્વા બલં ઘોરં વૈદેહીમભિવાદ્ય ચ ॥ 12 ॥

આજગામ મહાતેજાઃ પુનર્મધ્યેન સાગરમ્ ।

પર્વતેન્દ્રં સુનાભં ચ સમુપસ્પૃશ્ય વીર્યવાન્ ॥ 13 ॥

જ્યામુક્ત ઇવ નારાચો મહાવેગોઽભ્યુપાગતઃ ।

સ કિઞ્ચિદનુસમ્પ્રાપ્તઃ સમાલોક્ય મહાગિરિમ્ ॥ 14 ॥

મહેન્દ્રં મેઘસઙ્કાશં નનાદ હરિપુઙ્ગવઃ ।

સ પૂરયામાસ કપિર્દિશો દશ સમન્તતઃ ॥ 15 ॥

નદન્નાદેન મહતા મેઘસ્વનમહાસ્વનઃ ।

સ તં દેશમનુપ્રાપ્તઃ સુહૃદ્ધર્શનલાલસઃ ॥ 16 ॥

નનાદ હરિશાર્દૂલો લાઙ્ગૂલં ચાપ્યકમ્પયત્ ।

તસ્ય નાનદ્યમાનસ્ય સુપર્ણચરિતે પથિ ॥ 17 ॥

ફલતીવાસ્ય ઘોષેણ ગગનં સાર્કમણ્ડલમ્ ।

યે તુ તત્રોત્તરે તીરે સમુદ્રસ્ય મહાબલાઃ ॥ 18 ॥

પૂર્વં સંવિષ્ઠિતાશ્શૂરા વાયુપુત્રદિદૃક્ષવઃ ।

મહતો વાતનુન્નસ્ય તોયદસ્યેવ ગર્જિતમ્ ॥ 19 ॥

શુશ્રુવુસ્તે તદા ઘોષમૂરુવેગં હનૂમતઃ ।

તે દીનમનસસ્સર્વે શુશ્રુવુઃ કાનનૌકસઃ ॥ 20 ॥

વાનરેન્દ્રસ્ય નિર્ઘોષં પર્જન્યનિનદોપમમ્ ।

નિશમ્ય નદતો નાદં વાનરાસ્તે સમન્તતઃ ॥ 21 ॥

બભૂવુરુત્સુકાસ્સર્વે સુહૃદ્ધર્શનકાઙ્ક્ષિણઃ ।

જામ્બવાન્ સ હરિશ્રેષ્ઠઃ પ્રીતિસંહૃષ્ટમાનસઃ ॥ 22 ॥

ઉપામન્ત્ર્ય હરીન્ સર્વાનિદં વચનમબ્રવીત્ ।

સર્વથા કૃતકાર્યોઽસૌ હનુમાન્નાત્ર સંશયઃ ॥ 23 ॥

ન હ્યસ્યાકૃતકાર્યસ્ય નાદ એવંવિધો ભવેત્ ।

તસ્ય બાહૂરુવેગં ચ નિનાદં ચ મહાત્મનઃ ॥ 24 ॥

નિશમ્ય હરયો હૃષ્ટાઃ સમુત્પેતુસ્તતસ્તતઃ ।

તે નગાગ્રાન્નગાગ્રાણિ શિખરાચ્છિખરાણિ ચ ॥ 25 ॥

પ્રહૃષ્ટાઃ સમપદ્યન્ત હનૂમન્તં દિદૃક્ષવઃ ।

તે પ્રીતાઃ પાદપાગ્રેષુ ગૃહ્ય શાખાઃ સુવિષ્ઠિતાઃ ॥ 26 ॥

વાસાંસીવ પ્રશાખાશ્ચ સમાવિધ્યન્ત વાનરાઃ ।

ગિરિગહ્વરસંલીનો યથા ગર્જતિ મારુતઃ ॥ 27 ॥

એવં જગર્જ બલવાન્ હનુમાન્મારુતાત્મજઃ ।

તમભ્રઘનસઙ્કાશમાપતન્તં મહાકપિમ્ ॥ 28 ॥

દૃષ્ટ્વા તે વાનરાસ્સર્વે તસ્થુઃ પ્રાઞ્જલયસ્તદા ।

તતસ્તુ વેગવાંસ્તસ્ય ગિરેર્ગિરિનિભઃ કપિઃ ॥ 29 ॥

નિપપાત મહેન્દ્રસ્ય શિખરે પાદપાકુલે ।

હર્ષેણાપૂર્યમાણોઽસૌ રમ્યે પર્વતનિર્ઝરે ॥ 30 ॥

છિન્નપક્ષ ઇવાઽકાશાત્પપાત ધરણીધરઃ ।

તતસ્તે પ્રીતમનસસ્સર્વે વાનરપુઙ્ગવાઃ ॥ 31 ॥

હનુમન્તં મહાત્માનં પરિવાર્યોપતસ્થિરે ।

પરિવાર્ય ચ તે સર્વે પરાં પ્રીતિમુપાગતાઃ ॥ 32 ॥

પ્રહૃષ્ટવદના સ્સર્વે તમરોગમુપાગતમ્ ।

ઉપાયનાનિ ચાદાય મૂલાનિ ચ ફલાનિ ચ ॥ 33 ॥

પ્રત્યર્ચયન્ હરિશ્રેષ્ઠં હરયો મારુતાત્મજમ્ ।

હનુમાંસ્તુ ગુરૂન્ વૃદ્ધાઞ્જામ્બવત્પ્રમુખાંસ્તદા ॥ 34 ॥

કુમારમઙ્ગદં ચૈવ સોઽવન્દત મહાકપિઃ ।

સ તાભ્યાં પૂજિતઃ પૂજ્યઃ કપિભિશ્ચ પ્રસાદિતઃ ॥ 35 ॥

દૃષ્ટા સીતેતિ વિક્રાન્ત સ્સઙ્ક્ષેપેણ ન્યવેદયત્ ।

નિષસાદ ચ હસ્તેન ગૃહીત્વા વાલિનસ્સુતમ્ ॥ 36 ॥

રમણીયે વનોદ્દેશે મહેન્દ્રસ્ય ગિરેસ્તદા ।

હનુમાનબ્રવીદ્ધૃષ્ટસ્તદા તાન્વાનરર્ષભાન્ ॥ 37 ॥

અશોકવનિકાસંસ્થા દૃષ્ટા સા જનકાત્મજા ।

રક્ષમાણા સુઘોરાભી રાક્ષસીભિરનિન્દિતા ॥ 38 ॥

એકવેણીધરા બાલા રામદર્શનલાલસા ।

ઉપવાસપરિશ્રાન્તા જટિલા મલિના કૃશા ॥ 39 ॥

તતો દૃષ્ટેતિ વચનં મહાર્થમમૃતોપમમ્ ।

નિશમ્ય મારુતેસ્સર્વે મુદિતા વાનરાભવન્ ॥ 40 ॥

ક્ષ્વેલન્ત્યન્યે નદન્ત્યન્યે ગર્જન્ત્યન્યે મહાબલાઃ ।

ચક્રુઃ કિલકિલામન્યે પ્રતિગર્જન્તિ ચાપરે ॥ 41 ॥

કેચિદુચ્છ્રિતલાઙ્ગૂલાઃ પ્રહૃષ્ટાઃ કપિકુઞ્જરાઃ ।

આયતાઞ્ચિતદીર્ઘાણિ લાઙ્ગૂલાનિ પ્રવિવ્યધુઃ ॥ 42 ॥

અપરે ચ હનૂમન્તં વાનરા વારણોપમમ્ ।

આપ્લુત્ય ગિરિશૃઙ્ગેભ્યસ્સંસ્પૃશન્તિ સ્મ હર્ષિતાઃ ॥ 43 ॥

ઉક્તવાક્યં હનૂમન્તમઙ્ગદસ્તમથાબ્રવીત્ ।

સર્વેષાં હરિવીરાણાં મધ્યે વચનમુત્તમમ્ ॥ 44 ॥

સત્ત્વે વીર્યે ન તે કશ્ચિત્સમો વાનર વિદ્યતે ।

યદવપ્લુત્ય વિસ્તીર્ણં સાગરં પુનરાગતઃ ॥ 45 ॥

અહો સ્વામિનિ તે ભક્તિરહો વીર્યમહો ધૃતિઃ ।

દિષ્ટ્યા દૃષ્ટા ત્વયા દેવી રામપત્ની યશસ્વિની ॥ 46 ॥

દિષ્ટ્યા ત્યક્ષ્યતિ કાકુત્સ્થ શ્શોકં સીતાવિયોગજમ્ ।

તતોઽઙ્ગદં હનૂમન્તં જામ્બવન્તં ચ વાનરાઃ ॥ 47 ॥

પરિવાર્ય પ્રમુદિતા ભેજિરે વિપુલાશ્શિલાઃ ।

શ્રોતુકામાસ્સમુદ્રસ્ય લઙ્ઘનં વાનરોત્તમાઃ ॥ 48 ॥

દર્શનં ચાપિ લઙ્કાયાસ્સીતાયા રાવણસ્ય ચ ।

તસ્થુઃ પ્રાઞ્જલયસ્સર્વે હનુમદ્વચનોન્મુખાઃ ॥ 49 ॥

તસ્થૌ તત્રાઙ્ગદઃ શ્રીમાન્ વાનરૈર્બહુભિર્વૃતઃ ।

ઉપાસ્યમાનો વિબુધૈર્દિવિ દેવપતિર્યથા ॥ 50 ॥

હનૂમતા કીર્તિમતા યશસ્વિના તથાઙ્ગદેનાઙ્ગદબદ્ધબાહુના ।

મુદા તદાઽધ્યાસિતમુન્નતં મહન્મહીધરાગ્રં જ્વલિતં શ્રિયાભવત્ ॥ 51 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે સુન્દરકાણ્ડે સપ્તપઞ્ચાશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |

atha saptapañcāśassargaḥ |

sa candrakumudaṃ ramyaṃ sārkakāraṇḍavaṃ śubham |

tiṣyaśravaṇakādambamabhraśaivālaśādvalam || 1 ||

punarvasumahāmīnaṃ lohitāṅgamahāgraham |

airāvatamahādvīpaṃ svātihaṃsavilolitam || 2 ||

vātasaṅghātajātormi candrāṃśuśiśirāmbumat |

bhujaṅgayakṣagandharvaprabuddhakamalotpalam || 3 ||

hanumānmārutagatirmahānauriva sāgaram |

apāramapariśrāntaḥ pupluve gaganārṇavam || 4 ||

grasamāna ivākāśaṃ tārādhipamivollikhan |

haranniva sanakṣatraṃ gaganaṃ sārkamaṇḍalam || 5 ||

mārutasyātmajaḥ śrīmānkapirvyomacaro mahān |

hanumānmeghajālāni vikarṣanniva gacchati || 6 ||

pāṇḍurāruṇavarṇāni nīlamāñjiṣṭhakāni ca |

haritāruṇavarṇāni mahābhrāṇi cakāśire || 7 ||

praviśannabhrajālāni niṣpataṃśca punaḥ punaḥ |

pracchannaśca prakāśaśca candramā iva lakṣyate || 8 ||

vividhābhraghanāpannagocaro dhavalāmbaraḥ |

dṛśyādṛśyatanurvīrastadā candrāyate'mbare || 9 ||

tārkṣyāyamāṇo gagane babhāse vāyunandanaḥ |

dārayanmeghabṛndāni niṣpataṃśca punaḥ punaḥ || 10 ||

nadannādena mahatā meghasvanamahāsvanaḥ |

pravarānrākṣasān hatvā nāma viśrāvya cātmanaḥ || 11 ||

ākulāṃ nagarīṃ kṛtvā vyathayitvā ca rāvaṇam |

ardayitvā balaṃ ghoraṃ vaidehīmabhivādya ca || 12 ||

ājagāma mahātejāḥ punarmadhyena sāgaram |

parvatendraṃ sunābhaṃ ca samupaspṛśya vīryavān || 13 ||

jyāmukta iva nārāco mahāvego'bhyupāgataḥ |

sa kiñcidanusamprāptaḥ samālokya mahāgirim || 14 ||

mahendraṃ meghasaṅkāśaṃ nanāda haripuṅgavaḥ |

sa pūrayāmāsa kapirdiśo daśa samantataḥ || 15 ||

nadannādena mahatā meghasvanamahāsvanaḥ |

sa taṃ deśamanuprāptaḥ suhṛddharśanalālasaḥ || 16 ||

nanāda hariśārdūlo lāṅgūlaṃ cāpyakampayat |

tasya nānadyamānasya suparṇacarite pathi || 17 ||

phalatīvāsya ghoṣeṇa gaganaṃ sārkamaṇḍalam |

ye tu tatrottare tīre samudrasya mahābalāḥ || 18 ||

pūrvaṃ saṃviṣṭhitāśśūrā vāyuputradidṛkṣavaḥ |

mahato vātanunnasya toyadasyeva garjitam || 19 ||

śuśruvuste tadā ghoṣamūruvegaṃ hanūmataḥ |

te dīnamanasassarve śuśruvuḥ kānanaukasaḥ || 20 ||

vānarendrasya nirghoṣaṃ parjanyaninadopamam |

niśamya nadato nādaṃ vānarāste samantataḥ || 21 ||

babhūvurutsukāssarve suhṛddharśanakāṅkṣiṇaḥ |

jāmbavān sa hariśreṣṭhaḥ prītisaṃhṛṣṭamānasaḥ || 22 ||

upāmantrya harīn sarvānidaṃ vacanamabravīt |

sarvathā kṛtakāryo'sau hanumānnātra saṃśayaḥ || 23 ||

na hyasyākṛtakāryasya nāda evaṃvidho bhavet |

tasya bāhūruvegaṃ ca ninādaṃ ca mahātmanaḥ || 24 ||

niśamya harayo hṛṣṭāḥ samutpetustatastataḥ |

te nagāgrānnagāgrāṇi śikharācchikharāṇi ca || 25 ||

prahṛṣṭāḥ samapadyanta hanūmantaṃ didṛkṣavaḥ |

te prītāḥ pādapāgreṣu gṛhya śākhāḥ suviṣṭhitāḥ || 26 ||

vāsāṃsīva praśākhāśca samāvidhyanta vānarāḥ |

girigahvarasaṃlīno yathā garjati mārutaḥ || 27 ||

evaṃ jagarja balavān hanumānmārutātmajaḥ |

tamabhraghanasaṅkāśamāpatantaṃ mahākapim || 28 ||

dṛṣṭvā te vānarāssarve tasthuḥ prāñjalayastadā |

tatastu vegavāṃstasya girergirinibhaḥ kapiḥ || 29 ||

nipapāta mahendrasya śikhare pādapākule |

harṣeṇāpūryamāṇo'sau ramye parvatanirjhare || 30 ||

chinnapakṣa ivā'kāśātpapāta dharaṇīdharaḥ |

tataste prītamanasassarve vānarapuṅgavāḥ || 31 ||

hanumantaṃ mahātmānaṃ parivāryopatasthire |

parivārya ca te sarve parāṃ prītimupāgatāḥ || 32 ||

prahṛṣṭavadanā ssarve tamarogamupāgatam |

upāyanāni cādāya mūlāni ca phalāni ca || 33 ||

pratyarcayan hariśreṣṭhaṃ harayo mārutātmajam |

hanumāṃstu gurūn vṛddhāñjāmbavatpramukhāṃstadā || 34 ||

kumāramaṅgadaṃ caiva so'vandata mahākapiḥ |

sa tābhyāṃ pūjitaḥ pūjyaḥ kapibhiśca prasāditaḥ || 35 ||

dṛṣṭā sīteti vikrānta ssaṅkṣepeṇa nyavedayat |

niṣasāda ca hastena gṛhītvā vālinassutam || 36 ||

ramaṇīye vanoddeśe mahendrasya girestadā |

hanumānabravīddhṛṣṭastadā tānvānararṣabhān || 37 ||

aśokavanikāsaṃsthā dṛṣṭā sā janakātmajā |

rakṣamāṇā sughorābhī rākṣasībhiraninditā || 38 ||

ekaveṇīdharā bālā rāmadarśanalālasā |

upavāsapariśrāntā jaṭilā malinā kṛśā || 39 ||

tato dṛṣṭeti vacanaṃ mahārthamamṛtopamam |

niśamya mārutessarve muditā vānarābhavan || 40 ||

kṣvelantyanye nadantyanye garjantyanye mahābalāḥ |

cakruḥ kilakilāmanye pratigarjanti cāpare || 41 ||

keciducchritalāṅgūlāḥ prahṛṣṭāḥ kapikuñjarāḥ |

āyatāñcitadīrghāṇi lāṅgūlāni pravivyadhuḥ || 42 ||

apare ca hanūmantaṃ vānarā vāraṇopamam |

āplutya giriśṛṅgebhyassaṃspṛśanti sma harṣitāḥ || 43 ||

uktavākyaṃ hanūmantamaṅgadastamathābravīt |

sarveṣāṃ harivīrāṇāṃ madhye vacanamuttamam || 44 ||

sattve vīrye na te kaścitsamo vānara vidyate |

yadavaplutya vistīrṇaṃ sāgaraṃ punarāgataḥ || 45 ||

aho svāmini te bhaktiraho vīryamaho dhṛtiḥ |

diṣṭyā dṛṣṭā tvayā devī rāmapatnī yaśasvinī || 46 ||

diṣṭyā tyakṣyati kākutstha śśokaṃ sītāviyogajam |

tato'ṅgadaṃ hanūmantaṃ jāmbavantaṃ ca vānarāḥ || 47 ||

parivārya pramuditā bhejire vipulāśśilāḥ |

śrotukāmāssamudrasya laṅghanaṃ vānarottamāḥ || 48 ||

darśanaṃ cāpi laṅkāyāssītāyā rāvaṇasya ca |

tasthuḥ prāñjalayassarve hanumadvacanonmukhāḥ || 49 ||

tasthau tatrāṅgadaḥ śrīmān vānarairbahubhirvṛtaḥ |

upāsyamāno vibudhairdivi devapatiryathā || 50 ||

hanūmatā kīrtimatā yaśasvinā tathāṅgadenāṅgadabaddhabāhunā |

mudā tadā'dhyāsitamunnataṃ mahanmahīdharāgraṃ jvalitaṃ śriyābhavat || 51 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe saptapañcāśassargaḥ ||