5.38 Sundarakanda - Ashtatrimsha Sargah

ॐ

5.38 સુન્દરકાણ્ડ - અષ્ટત્રિંશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે સુન્દરકાણ્ડમ્ ।

અથ અષ્ટત્રિંશસ્સર્ગઃ ।

તતસ્સ કપિશાર્દૂલસ્તેન વાક્યેન તોષિતઃ ।

સીતામુવાચ તચ્છૃત્વા વાક્યં વાક્યવિશારદઃ ॥ 1 ॥

યુક્તરૂપં ત્વયા દેવિ ભાષિતં શુભદર્શને ।

સદૃશં સ્ત્રીસ્વભાવસ્ય સાધ્વીનાં વિનયસ્ય ચ ॥ 2 ॥

સ્ત્રીત્વં ન તુ સમર્થં હિ સાગરં વ્યતિવર્તિતુમ્ ।

મામધિષ્ઠાય વિસ્તીર્ણં શતયોજનમાયતમ્ ॥ 3 ॥

દ્વિતીયં કારણં યચ્ચ બ્રવીષિ વિનયાન્વિતે ।

રામાદન્યસ્ય નાર્હામિ સંસ્પર્શમિતિ જાનકિ ॥ 4 ॥

એતત્તે સદૃશં દેવિ પત્ન્યાસ્તસ્ય મહાત્મનઃ ।

કા હ્યન્યા ત્વામૃતે દેવિ બ્રૂયાદ્વચનમીદૃશમ્ ॥ 5 ॥

શ્રોષ્યતે ચૈવ કાકુત્સ્થઃ સર્વં નિરવશેષતઃ ।

ચેષ્ટિતં યત્ત્વયા દેવિ ભાષિતં મમ ચાગ્રતઃ ॥ 6 ॥

કારણૈર્બહુભિર્દેવિ રામપ્રિયચિકીર્ષયા ।

સ્નેહપ્રસ્કન્નમનસા મયૈતત્સમુદીરિતમ્ ॥ 7 ॥

લઙ્કાયા દુષ્પ્રવેશત્વાદ્દુસ્તરત્વાન્મહોદધેઃ ।

સામર્થ્યાદાત્મનશ્ચૈવ મયૈતત્સમુદીરિતમ્ ॥ 8 ॥

ઇચ્છામિ ત્વાં સમાનેતુમદ્યૈવ રઘુબન્ધુના ।

ગુરુસ્નેહેન ભક્ત્યા ચ નાન્યથૈતદુદાહૃતમ્ ॥ 9 ॥

યદિ નોત્સહસે યાતું મયા સાર્થમનિન્દિતે ।

અભિજ્ઞાનં પ્રયચ્છ ત્વં જાનીયાદ્રાઘવો હિ યત્ ॥ 10 ॥

એવમુક્તા હનુમતા સીતા સુરસુતોપમા ।

ઉવાચ વચનં મન્દં બાષ્પપ્રગ્રથિતાક્ષરમ્ ॥ 11 ॥

ઇદં શ્રેષ્ઠમભિજ્ઞાનં બ્રૂયાસ્ત્વં તુ મમ પ્રિયમ્ ।

શૈલસ્ય ચિત્રકૂટસ્ય પાદે પૂર્વોત્તરે પુરા ॥ 12 ॥

તાપસાશ્રમવાસિન્યાઃ પ્રાજ્યમૂલફલોદકે ।

તસ્મિન્સિદ્ધાશ્રમે દેશે મન્દાકિન્યા વિદૂરતઃ ॥ 13 ॥

તસ્યોપવનષણ્ડેષુ નાનાપુષ્પસુગન્ધિષુ ।

વિહૃત્ય સલિલે ક્લિન્ના મમાઙ્કે સમુપાવિશમઃ ॥ 14 ॥

તતો માંસસમાયુક્તો વાયસઃ પર્યતુણ્ડયત્ ।

તમહં લોષ્ટમુદ્યમ્ય વારયામિસ્મ વાયસમ્ ॥ 15 ॥

દારયન્સ ચ માં કાકસ્તત્ત્રૈવ પરિલીયતે ।

ન ચાપ્યુપારમન્માંસાદ્ભક્ષાર્થિ બલિભોજનઃ ॥ 16 ॥

ઉત્કર્ષન્ત્યાં ચ રશનાં ક્રુદ્ધાયાં મયિ પક્ષિણિ ।

સ્રસ્યમાને ચ વસને તતો દૃષ્ટા ત્વયા હ્યહમ્ ॥ 17 ॥

ત્વયાઽપહસિતા ચાહં ક્રુદ્ધા સંલજ્જિતા તદા ।

ભક્ષગૃધ્નેન કાકેન દારિતા ત્વામુપાગતા ॥ 18 ॥

આસીનસ્ય ચ તે શ્રાન્તા પુનરુત્સઙ્ગમાવિશમ્ ।

ક્રુધ્યન્તી ચ પ્રહૃષ્ટેન ત્વયાઽહં પરિસાન્ત્વિતા ॥ 19 ॥

બાષ્પપૂર્ણમુખી મન્દં ચક્ષુષી પરિમાર્જતી ।

લક્ષિતાઽહં ત્વયા નાથ વાયસેન પ્રકોપિતા ॥ 20 ॥

પરિશ્રમાત્પ્રસુપ્તા ચ રાઘવાઙ્કેઽપ્યહં ચિરમ્ ।

પર્યાયેણ પ્રસુપ્તશ્ચ મમાઙ્કે ભરતાગ્રજઃ ॥ 21 ॥

સ તત્ર પુનરેવાથ વાયસસ્સમુપાગમત્ ।

તતસ્સુપ્તપ્રબુદ્ધાં માં રામસ્યાઙ્કાત્સમુત્થિતામ્ ॥ 22 ॥

વાયસસ્સહસાગમ્ય વિદદાર સ્તનાન્તરે ।

પુનઃ પુનરથોત્પત્ય વિદદાર સ માં ભૃશમ્ ॥ 23 ॥

તતસ્સમુક્ષિતો રામો મુક્તૈશ્શોણિતબિન્દુભિઃ ।

વાયસેન તતસ્તેન બલવત્ક્લિશ્યમાનયા ॥ 24 ॥

સ મયા બોધિતશ્શ્રીમાન્સુખસુપ્તઃ પરન્તપઃ ।

સ માં દૃષ્ટ્વા મહાબાહુર્વિતુન્નાં સ્તનયોસ્તદા ॥ 25 ॥

આશીવિષ ઇવ ક્રુદ્ધશ્વસન્વાક્યમભાષત ।

કેન તે નાગનાસોરુ વિક્ષતં વૈ સ્તનાન્તરમ્ ॥ 26 ॥

કઃ ક્રીડતિ સરોષેણ પઞ્ચવક્ત્રેણ ભોગિના ।

વીક્ષમાણસ્તતસ્તં વૈ વાયસં સમુદૈક્ષત ॥ 27 ॥

નખૈસ્સરુધિરૈસ્તીક્ષ્ણૈર્મામેવાભિમુખં સ્થિતમ્ ।

પુત્ત્રઃ કિલ સ શક્રસ્ય વાયસઃ પતતાં વરઃ ॥ 28 ॥

ધરાન્તરગતશ્શીઘ્રં પવનસ્ય ગતૌ સમઃ ।

તતસ્તસ્મિન્મહાબાહુઃ કોપસંવર્તિતેક્ષણઃ ॥ 29 ॥

વાયસે કૃતવાન્ક્રૂરાં મતિં મતિમતાં વરઃ ।

સ દર્ભં સંસ્તરાદ્ગૃહ્ય બ્રાહ્મેણાસ્ત્રેણ યોજયત્ ॥ 30 ॥

સ દીપ્ત ઇવ કાલાગ્નિર્જજ્વાલાભિમુખો દ્વિજમ્ ।

સ તં પ્રદીપ્તં ચિક્ષેપ દર્ભં તં વાયસં પ્રતિ ॥ 31 ॥

તતસ્તં વાયસં દર્ભસ્સોમ્બરેઽનુજગામ હ ।

અનુસૃષ્ટસ્તદા કાકો જગામ વિવિધાં ગતિમ્ ॥ 32 ॥

લોકકામ ઇમં લોકં સર્વં વૈ વિચચાર હ ।

સ પિત્રા ચ પરિત્યક્તસ્સુરૈશ્ચ સમહર્ષિભિઃ ॥ 33 ॥

ત્રીન્લોકાન્સમ્પરિક્રમ્ય તમેવ શરણં ગતઃ ।

સ તં નિપતિતં ભૂમૌ શરણ્યશ્શરણાગતમ્ ॥ 34 ॥

વધાર્હમપિ કાકુત્સ્થઃ કૃપયા પર્યપાલયત્ ।

પરિદ્યૂનં વિષણ્ણં ચ સ તમાયાન્તમબ્રવીત્ ॥ 35 ॥

મોઘં કર્તું ન શક્યં તુ બ્રાહ્મમસ્ત્રં તદુચ્યતામ્ ।

હિનસ્તુ દક્ષિણાક્ષિ ત્વચ્છર ઇત્યથ સોઽબ્રવીત્ ॥ 36 ॥

તતસ્તસ્યાક્ષિ કાકસ્ય હિનસ્તિ સ્મ સ દક્ષિણમ્ ।

દત્ત્વા સ દક્ષિણં નેત્રં પ્રાણેભ્યઃ પરિરક્ષિતઃ ॥ 37 ॥

સ રામાય નમસ્કૃત્ય રાજ્ઞે દશરથાય ચ ।

વિસૃષ્ટસ્તેન વીરેણ પ્રતિપેદે સ્વમાલયમ્ ॥ 38 ॥

મત્કૃતે કાકમાત્રે તુ બ્રહ્માસ્ત્રં સમુદીરિતમ્ ।

કસ્માદ્યો માં હરેત્ત્વત્તઃ ક્ષમસે તં મહીપતે ॥ 39 ॥

સ કુરુષ્વ મહોત્સાહઃ કૃપાં મયિ નરર્ષભ ।

ત્વયા નાથવતી નાથ હ્યનાથા ઇવ દૃશ્યતે ॥ 40 ॥

આનૃશંસ્યં પરો ધર્મસ્તવત્ત્ત ઐવ મયા શ્રુતઃ ।

જાનામિ ત્વાં મહાવીર્યં મહોત્સાહં મહાબલમ્ ॥ 41 ॥

અપારપારમક્ષોભ્યં ગામ્ભીર્યાત્સાગરોપમમ્ ।

ભર્તારં સસમુદ્રાયા ધરણ્યા વાસવોપમમ્ ॥ 42 ॥

એવમસ્ત્રવિદાં શ્રેષ્ઠસ્સત્યવાન્બલવાનપિ ।

કિમર્થમસ્ત્રં રક્ષસ્સુ ન યોજયસિ રાઘવ ॥ 43 ॥

ન નાગા નાઽપિ ગન્ધર્વા નાસુરા ન મરુદ્ગણાઃ ।

રામસ્ય સમરે વેગં શક્તાઃ પ્રતિસમાધિતુમ્ ॥ 44 ॥

તસ્ય વીર્યવતઃ કશ્ચિદ્યદ્યસ્તિ મયિ સમ્ભ્રમઃ ।

કિમર્થં ન શરૈસ્તીક્ષ્ણૈઃ ક્ષયં નયતિ રાક્ષસાન્ ॥ 45 ॥

ભ્રાતુરાદેશમાદાય લક્ષ્મણો વા પરન્તપઃ ।

કસ્ય હેતોર્ન માં વીરઃ પરિત્રાતિ મહાબલઃ ॥ 46 ॥

યદિ તૌ પુરુષવ્યાઘ્રૌ વાય્વગ્નિસમતેજસૌ ।

સુરાણામપિ દુર્ધર્ષૌ કિમર્થં મામુપેક્ષતઃ ॥ 47 ॥

મમૈવ દુષ્કૃતં કિઞ્ચિન્મહદસ્તિ ન સંશયઃ ।

સમર્થાવપિ તૌ યન્માં નાવેક્ષેતે પરન્તપૌ ॥ 48 ॥

વૈદેહ્યા વચનં શ્રુત્વા કરુણં સાશ્રુભાષિતમ્ ।

અથાબ્રવીન્મહાતેજા હનુમાન્મારુતાત્મજઃ ॥ 49 ॥

ત્વચ્છોકવિમુખો રામો દેવિ સત્યેન તે શપે ।

રામે દુઃખાભિપન્ને ચ લક્ષ્મણઃ પરિતપ્યતે ॥ 50 ॥

કથઞ્ચિદ્ભવતી દૃષ્ટા ન કાલઃ પરિદેવિતુમ્ ।

ઇમં મુહૂર્તં દુઃખાનાં દ્રક્ષ્યસ્યન્તમનિન્દિતે ॥ 51 ॥

તાવુભૌ પુરુષવ્યાઘ્રૌ રાજપુત્રૌ મહાબલૌ ।

ત્વદ્દર્શનકૃતોત્સાહૌ લઙ્કાં ભસ્મીકરિષ્યતઃ ॥ 52 ॥

હત્ત્વા ચ સમરે ક્રૂરં રાવણં સહબાન્ધવમ્ ।

રાઘવસ્ત્વાં વિશાલાક્ષિ નેષ્યતિ સ્વાં પુરીં પ્રતિ ॥ 53 ॥

બ્રૂહિ યદ્રાઘવો વાચ્યો લક્ષ્મણશ્ચ મહાબલઃ ।

સુગ્રીવો વાપિ તેજસ્વી હરયોઽપિ સમાગતાઃ ॥ 54 ॥

ઇત્યુક્તવતિ તસ્મિંસ્તુ સીતા સુરસુતોપમા ।

ઉવાચ શોકસન્તપ્તા હનુમન્તં પ્લવઙ્ગમમ્ ॥ 55 ॥

કૌસલ્યા લોકભર્તારં સુષુવે યં મનસ્વિની ।

તં મમાર્થે સુખં પૃચ્છ શિરસા ચાભિવાદય ॥ 56 ॥

સ્રજશ્ચ સર્વરત્નાનિ પ્રિયા યાશ્ચ વરાઙ્ગનાઃ ।

ઐશ્વર્યં ચ વિશાલાયાં પૃથિવ્યામપિ દુર્લભમ્ ॥ 57 ॥

પિતરં માતરં ચૈવ સમ્માન્યાભિપ્રસાદ્ય ચ ।

અનુપ્રવ્રજિતો રામં સુમિત્રા યેન સુપ્રજાઃ ॥ 58 ॥

આનુકૂલ્યેન ધર્માત્મા ત્યક્ત્વા સુખમનુત્તમમ્ ।

અનુગચ્છતિ કાકુત્સ્થં ભ્રાતરં પાલયન્વને ॥ 59 ॥

સિંહસ્કન્ધો મહાબાહુર્મનસ્વી પ્રિયદર્શિનઃ ।

પિતૃવદ્વર્તતે રામે માતૃવન્માં સમાચરન્ ॥ 60 ॥

હ્રિયમાણાં તદા વીરો ન તુ માં વેદ લક્ષ્મણઃ ।

વૃદ્ધોપસેવી લક્ષ્મીવાન્ શક્તો ન બહુભાષિતા ॥ 61 ॥

રાજપુત્રઃ પ્રિયઃ શ્રેષ્ઠઃ સદૃશઃ શ્વશુરસ્ય મે ।

મમઃ પ્રિયતરો નિત્યં ભ્રાતા રામસ્ય લક્ષ્મણઃ ॥ 62 ॥

નિયુક્તો ધુરિ યસ્યાં તુ તામુદ્વહતિ વીર્યવાન્ ।

યં દૃષ્ટ્વા રાઘવો નૈવ વૃત્તમાર્યમનુસ્મરેત્ ॥ 63 ॥

સ મમાર્થાય કુશલં વક્તવ્યો વચનાન્મમ ।

મૃદુર્નિત્યં શુચિર્દક્ષઃ પ્રિયો રામસ્ય લક્ષ્મણઃ ॥ 64 ॥

યથા હિ વાનરશ્રેષ્ઠ દુઃખક્ષયકરો ભવેત્ ।

ત્વમસ્મિન્કાર્યનિર્યોગે પ્રમાણં હરિસત્તમઃ ॥ 65 ॥

રાઘવસ્ત્વત્સમારમ્ભાન્મયિ યત્નપરો ભવેત્ ।

ઇદં બ્રૂયાશ્ચ મે નાથં શૂરં રામં પુનઃ પુનઃ ॥ 66 ॥

જીવિતં ધારયિષ્યામિ માસં દશરથાત્મજ ।

ઊર્ધ્વં માસાન્ન જીવેયં સત્યેનાહં બ્રવીમિ તે ॥ 67 ॥

રાવણેનોપરુદ્ધાં માં નિકૃત્ય પાપકર્મણા ।

ત્રાતુમર્હસિ વીર ત્વં પાતાલાદિવ કૌશિકીમ્ ॥ 68 ॥

તતો વસ્ત્રગતં મુક્ત્વા દિવ્યં ચૂડામણિં શુભમ્ ।

પ્રદેયો રાઘવાયેતિ સીતા હનુમતે દદૌ ॥ 69 ॥

પ્રતિગૃહ્ય તતો વીરો મણિરત્નમનુત્તમમ્ ।

અઙ્ગુલ્યા યોજયામાસ ન હ્યસ્ય પ્રાભવદ્ભુજઃ ॥ 70 ॥

મણિરત્નં કપિવરઃ પ્રતિગૃહ્યાભિવાદ્ય ચ ।

સીતાં પ્રદક્ષિણં કૃત્વા પ્રણતઃ પાર્વ્શતઃ સ્થિતઃ ॥ 71 ॥

હર્ષેણ મહતા યુક્તઃ સીતાદર્શનજેન સઃ ।

હૃદયેન ગતો રામં શરીરેણ તુ વિષ્ઠિતઃ ॥ 72 ॥

મણિવરમુપગૃહ્ય તં મહાર્હં જનકનૃપાત્મજયા ધૃતં પ્રભાવાત્ ।

ગિરિરિવ પવનાવધૂતમુક્તઃ સુખિતમનાઃ પ્રતિસઙ્ક્રમં પ્રપેદે ॥ 73 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે સુન્દરકાણ્ડે અષ્ટત્રિંશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |

atha aṣṭatriṃśassargaḥ |

tatassa kapiśārdūlastena vākyena toṣitaḥ |

sītāmuvāca tacchṛtvā vākyaṃ vākyaviśāradaḥ || 1 ||

yuktarūpaṃ tvayā devi bhāṣitaṃ śubhadarśane |

sadṛśaṃ strīsvabhāvasya sādhvīnāṃ vinayasya ca || 2 ||

strītvaṃ na tu samarthaṃ hi sāgaraṃ vyativartitum |

māmadhiṣṭhāya vistīrṇaṃ śatayojanamāyatam || 3 ||

dvitīyaṃ kāraṇaṃ yacca bravīṣi vinayānvite |

rāmādanyasya nārhāmi saṃsparśamiti jānaki || 4 ||

etatte sadṛśaṃ devi patnyāstasya mahātmanaḥ |

kā hyanyā tvāmṛte devi brūyādvacanamīdṛśam || 5 ||

śroṣyate caiva kākutsthaḥ sarvaṃ niravaśeṣataḥ |

ceṣṭitaṃ yattvayā devi bhāṣitaṃ mama cāgrataḥ || 6 ||

kāraṇairbahubhirdevi rāmapriyacikīrṣayā |

snehapraskannamanasā mayaitatsamudīritam || 7 ||

laṅkāyā duṣpraveśatvāddustaratvānmahodadheḥ |

sāmarthyādātmanaścaiva mayaitatsamudīritam || 8 ||

icchāmi tvāṃ samānetumadyaiva raghubandhunā |

gurusnehena bhaktyā ca nānyathaitadudāhṛtam || 9 ||

yadi notsahase yātuṃ mayā sārthamanindite |

abhijñānaṃ prayaccha tvaṃ jānīyādrāghavo hi yat || 10 ||

evamuktā hanumatā sītā surasutopamā |

uvāca vacanaṃ mandaṃ bāṣpapragrathitākṣaram || 11 ||

idaṃ śreṣṭhamabhijñānaṃ brūyāstvaṃ tu mama priyam |

śailasya citrakūṭasya pāde pūrvottare purā || 12 ||

tāpasāśramavāsinyāḥ prājyamūlaphalodake |

tasminsiddhāśrame deśe mandākinyā vidūrataḥ || 13 ||

tasyopavanaṣaṇḍeṣu nānāpuṣpasugandhiṣu |

vihṛtya salile klinnā mamāṅke samupāviśamaḥ || 14 ||

tato māṃsasamāyukto vāyasaḥ paryatuṇḍayat |

tamahaṃ loṣṭamudyamya vārayāmisma vāyasam || 15 ||

dārayansa ca māṃ kākastattraiva parilīyate |

na cāpyupāramanmāṃsādbhakṣārthi balibhojanaḥ || 16 ||

utkarṣantyāṃ ca raśanāṃ kruddhāyāṃ mayi pakṣiṇi |

srasyamāne ca vasane tato dṛṣṭā tvayā hyaham || 17 ||

tvayā'pahasitā cāhaṃ kruddhā saṃlajjitā tadā |

bhakṣagṛdhnena kākena dāritā tvāmupāgatā || 18 ||

āsīnasya ca te śrāntā punarutsaṅgamāviśam |

krudhyantī ca prahṛṣṭena tvayā'haṃ parisāntvitā || 19 ||

bāṣpapūrṇamukhī mandaṃ cakṣuṣī parimārjatī |

lakṣitā'haṃ tvayā nātha vāyasena prakopitā || 20 ||

pariśramātprasuptā ca rāghavāṅke'pyahaṃ ciram |

paryāyeṇa prasuptaśca mamāṅke bharatāgrajaḥ || 21 ||

sa tatra punarevātha vāyasassamupāgamat |

tatassuptaprabuddhāṃ māṃ rāmasyāṅkātsamutthitām || 22 ||

vāyasassahasāgamya vidadāra stanāntare |

punaḥ punarathotpatya vidadāra sa māṃ bhṛśam || 23 ||

tatassamukṣito rāmo muktaiśśoṇitabindubhiḥ |

vāyasena tatastena balavatkliśyamānayā || 24 ||

sa mayā bodhitaśśrīmānsukhasuptaḥ parantapaḥ |

sa māṃ dṛṣṭvā mahābāhurvitunnāṃ stanayostadā || 25 ||

āśīviṣa iva kruddhaśvasanvākyamabhāṣata |

kena te nāganāsoru vikṣataṃ vai stanāntaram || 26 ||

kaḥ krīḍati saroṣeṇa pañcavaktreṇa bhoginā |

vīkṣamāṇastatastaṃ vai vāyasaṃ samudaikṣata || 27 ||

nakhaissarudhiraistīkṣṇairmāmevābhimukhaṃ sthitam |

puttraḥ kila sa śakrasya vāyasaḥ patatāṃ varaḥ || 28 ||

dharāntaragataśśīghraṃ pavanasya gatau samaḥ |

tatastasminmahābāhuḥ kopasaṃvartitekṣaṇaḥ || 29 ||

vāyase kṛtavānkrūrāṃ matiṃ matimatāṃ varaḥ |

sa darbhaṃ saṃstarādgṛhya brāhmeṇāstreṇa yojayat || 30 ||

sa dīpta iva kālāgnirjajvālābhimukho dvijam |

sa taṃ pradīptaṃ cikṣepa darbhaṃ taṃ vāyasaṃ prati || 31 ||

tatastaṃ vāyasaṃ darbhassombare'nujagāma ha |

anusṛṣṭastadā kāko jagāma vividhāṃ gatim || 32 ||

lokakāma imaṃ lokaṃ sarvaṃ vai vicacāra ha |

sa pitrā ca parityaktassuraiśca samaharṣibhiḥ || 33 ||

trīnlokānsamparikramya tameva śaraṇaṃ gataḥ |

sa taṃ nipatitaṃ bhūmau śaraṇyaśśaraṇāgatam || 34 ||

vadhārhamapi kākutsthaḥ kṛpayā paryapālayat |

paridyūnaṃ viṣaṇṇaṃ ca sa tamāyāntamabravīt || 35 ||

moghaṃ kartuṃ na śakyaṃ tu brāhmamastraṃ taducyatām |

hinastu dakṣiṇākṣi tvacchara ityatha so'bravīt || 36 ||

tatastasyākṣi kākasya hinasti sma sa dakṣiṇam |

dattvā sa dakṣiṇaṃ netraṃ prāṇebhyaḥ parirakṣitaḥ || 37 ||

sa rāmāya namaskṛtya rājñe daśarathāya ca |

visṛṣṭastena vīreṇa pratipede svamālayam || 38 ||

matkṛte kākamātre tu brahmāstraṃ samudīritam |

kasmādyo māṃ harettvattaḥ kṣamase taṃ mahīpate || 39 ||

sa kuruṣva mahotsāhaḥ kṛpāṃ mayi nararṣabha |

tvayā nāthavatī nātha hyanāthā iva dṛśyate || 40 ||

ānṛśaṃsyaṃ paro dharmastavattta aiva mayā śrutaḥ |

jānāmi tvāṃ mahāvīryaṃ mahotsāhaṃ mahābalam || 41 ||

apārapāramakṣobhyaṃ gāmbhīryātsāgaropamam |

bhartāraṃ sasamudrāyā dharaṇyā vāsavopamam || 42 ||

evamastravidāṃ śreṣṭhassatyavānbalavānapi |

kimarthamastraṃ rakṣassu na yojayasi rāghava || 43 ||

na nāgā nā'pi gandharvā nāsurā na marudgaṇāḥ |

rāmasya samare vegaṃ śaktāḥ pratisamādhitum || 44 ||

tasya vīryavataḥ kaścidyadyasti mayi sambhramaḥ |

kimarthaṃ na śaraistīkṣṇaiḥ kṣayaṃ nayati rākṣasān || 45 ||

bhrāturādeśamādāya lakṣmaṇo vā parantapaḥ |

kasya hetorna māṃ vīraḥ paritrāti mahābalaḥ || 46 ||

yadi tau puruṣavyāghrau vāyvagnisamatejasau |

surāṇāmapi durdharṣau kimarthaṃ māmupekṣataḥ || 47 ||

mamaiva duṣkṛtaṃ kiñcinmahadasti na saṃśayaḥ |

samarthāvapi tau yanmāṃ nāvekṣete parantapau || 48 ||

vaidehyā vacanaṃ śrutvā karuṇaṃ sāśrubhāṣitam |

athābravīnmahātejā hanumānmārutātmajaḥ || 49 ||

tvacchokavimukho rāmo devi satyena te śape |

rāme duḥkhābhipanne ca lakṣmaṇaḥ paritapyate || 50 ||

kathañcidbhavatī dṛṣṭā na kālaḥ paridevitum |

imaṃ muhūrtaṃ duḥkhānāṃ drakṣyasyantamanindite || 51 ||

tāvubhau puruṣavyāghrau rājaputrau mahābalau |

tvaddarśanakṛtotsāhau laṅkāṃ bhasmīkariṣyataḥ || 52 ||

hattvā ca samare krūraṃ rāvaṇaṃ sahabāndhavam |

rāghavastvāṃ viśālākṣi neṣyati svāṃ purīṃ prati || 53 ||

brūhi yadrāghavo vācyo lakṣmaṇaśca mahābalaḥ |

sugrīvo vāpi tejasvī harayo'pi samāgatāḥ || 54 ||

ityuktavati tasmiṃstu sītā surasutopamā |

uvāca śokasantaptā hanumantaṃ plavaṅgamam || 55 ||

kausalyā lokabhartāraṃ suṣuve yaṃ manasvinī |

taṃ mamārthe sukhaṃ pṛccha śirasā cābhivādaya || 56 ||

srajaśca sarvaratnāni priyā yāśca varāṅganāḥ |

aiśvaryaṃ ca viśālāyāṃ pṛthivyāmapi durlabham || 57 ||

pitaraṃ mātaraṃ caiva sammānyābhiprasādya ca |

anupravrajito rāmaṃ sumitrā yena suprajāḥ || 58 ||

ānukūlyena dharmātmā tyaktvā sukhamanuttamam |

anugacchati kākutsthaṃ bhrātaraṃ pālayanvane || 59 ||

siṃhaskandho mahābāhurmanasvī priyadarśinaḥ |

pitṛvadvartate rāme mātṛvanmāṃ samācaran || 60 ||

hriyamāṇāṃ tadā vīro na tu māṃ veda lakṣmaṇaḥ |

vṛddhopasevī lakṣmīvān śakto na bahubhāṣitā || 61 ||

rājaputraḥ priyaḥ śreṣṭhaḥ sadṛśaḥ śvaśurasya me |

mamaḥ priyataro nityaṃ bhrātā rāmasya lakṣmaṇaḥ || 62 ||

niyukto dhuri yasyāṃ tu tāmudvahati vīryavān |

yaṃ dṛṣṭvā rāghavo naiva vṛttamāryamanusmaret || 63 ||

sa mamārthāya kuśalaṃ vaktavyo vacanānmama |

mṛdurnityaṃ śucirdakṣaḥ priyo rāmasya lakṣmaṇaḥ || 64 ||

yathā hi vānaraśreṣṭha duḥkhakṣayakaro bhavet |

tvamasminkāryaniryoge pramāṇaṃ harisattamaḥ || 65 ||

rāghavastvatsamārambhānmayi yatnaparo bhavet |

idaṃ brūyāśca me nāthaṃ śūraṃ rāmaṃ punaḥ punaḥ || 66 ||

jīvitaṃ dhārayiṣyāmi māsaṃ daśarathātmaja |

ūrdhvaṃ māsānna jīveyaṃ satyenāhaṃ bravīmi te || 67 ||

rāvaṇenoparuddhāṃ māṃ nikṛtya pāpakarmaṇā |

trātumarhasi vīra tvaṃ pātālādiva kauśikīm || 68 ||

tato vastragataṃ muktvā divyaṃ cūḍāmaṇiṃ śubham |

pradeyo rāghavāyeti sītā hanumate dadau || 69 ||

pratigṛhya tato vīro maṇiratnamanuttamam |

aṅgulyā yojayāmāsa na hyasya prābhavadbhujaḥ || 70 ||

maṇiratnaṃ kapivaraḥ pratigṛhyābhivādya ca |

sītāṃ pradakṣiṇaṃ kṛtvā praṇataḥ pārvśataḥ sthitaḥ || 71 ||

harṣeṇa mahatā yuktaḥ sītādarśanajena saḥ |

hṛdayena gato rāmaṃ śarīreṇa tu viṣṭhitaḥ || 72 ||

maṇivaramupagṛhya taṃ mahārhaṃ janakanṛpātmajayā dhṛtaṃ prabhāvāt |

giririva pavanāvadhūtamuktaḥ sukhitamanāḥ pratisaṅkramaṃ prapede || 73 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe aṣṭatriṃśassargaḥ ||