5.26 Sundarakanda - Shadvimsha Sargah

ॐ

5.26 સુન્દરકાણ્ડ - ષડ્વિંશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે સુન્દરકાણ્ડમ્ ।

અથ ષડ્વિંશસ્સર્ગઃ ।

પ્રસક્તાશ્રુમુખીત્યવં બ્રુવન્તી જનકાત્મજા ।

આધોગતમુખી બાલા વિલપ્તુમુપચક્રમે ॥ 1 ॥

ઉન્મત્તેવ પ્રમત્તેવ ભ્રાન્તચિત્તેવ શોચતી ।

ઉપાવૃત્તા કિશોરીવ વિવેષ્ટન્તી મહીતલે ॥ 2 ॥

રાઘવસ્ય પ્રમત્તસ્ય રક્ષસા કામરૂપિણા ।

રાવણેન પ્રમથ્યાહમાનીતા ક્રોશતી બલાત્ ॥ 3 ॥

રાક્ષસીવશમાપન્ના ભર્ત્સ્યમાના સુદારુણમ્ ।

ચિન્તયન્તી સુદુઃખાર્તા નાહં જીવિતુમુત્સુહે ॥ 4 ॥

ન હિ મે જીવિતેનાર્થો નૈવાર્થેર્ન ચ ભૂષણૈઃ ।

વસન્ત્યા રાક્ષસીમધ્યે વિના રામં મહારથમ્ ॥ 5 ॥

અશ્મસારમિદં નૂનમથવાપ્યજરામરમ્ ।

હૃદયં મમ યેનેદં ન દુઃખેનાવશીર્યતે ॥ 6 ॥

ધિઙ્મામનાર્યામસતીં યાહં તેના વિના કૃતા ।

મુહૂર્તમપિ રક્ષામિ જીવિતં પાપજીવિતા ॥ 7 ॥

કા ચ મે જીવિતે શ્રદ્ધા સુખે વા તં પ્રિયં વિના ।

ભર્તારં સાગરાન્તાયા વસુધાયાઃ પ્રિયંવદમ્ ॥ 8 ॥

ભિદ્યતાં ભક્ષ્યતાં વાપિ શરીરં વિસૃજામ્યહમ્ ।

ન ચાપ્યહં ચિરં દુઃખં સહેયં પ્રિયવર્જિતા ॥ 9 ॥

ચરણેનાપિ સવ્યેન ન સ્પૃશેયં નિશાચરમ્ ।

રાવણં કિં પુનરહં કામમેયં વિગર્હિતમ્ ॥ 10 ॥

પ્રત્યાખ્યાતં ન જાનાતિ નાત્માનં નાત્મનઃ કુલમ્ ।

યો નૃશંસસ્વભાવેન માં પ્રાર્થયિતુમિચ્છતિ ॥ 11 ॥

છિન્ના ભિન્ના વિભક્તા વા દીપ્તેવાગ્નૌ પ્રદીપિતા ।

રાવણં નોપતિષ્ઠેયં કિં પ્રલાપેન વશ્ચિરમ્ ॥ 12 ॥

ખ્યાતઃ પ્રાજ્ઞઃ કૃતજ્ઞશ્ચ સાનુક્રોશશ્ચ રાઘવઃ ।

સદ્વૃત્તો નિરનુક્રોશશ્શઙ્કે મદ્ભાગ્યસઙ્ક્ષયાત્ ॥ 13 ॥

રાક્ષસાનાં સહસ્રાણિ જનસ્થાને ચતુર્દશ ।

યેનૈકેન નિરસ્તાનિ સ માં કિં નાભિપદ્યતે ॥ 14 ॥

નિરુદ્ધા રાવણેનાહમલ્પવીર્યેણ રક્ષસા ।

સમર્થઃ ખલુ મે ભર્તા રાવણં હન્તુમાહવે ॥ 15 ॥

વિરાધો દણ્ડકારણ્યે યેન રાક્ષસપુઙ્ગવઃ ।

રણે રામેણ નિહતસ્સ માં કિં નાભિપદ્યતે ॥ 16 ॥

કામં મધ્યે સમુદ્રસ્ય લઙ્કેયં દુષ્પ્રધર્ષણા ।

ન તુ રાઘવબાણાનાં ગતિરોધો ભવિષ્યતિ ॥ 17 ॥

કિન્નુ તત્કારણં યેન રામો દૃઢપરાક્રમઃ ।

રક્ષસાપહૃતાં ભાર્યામિષ્ટાં નાભ્યવપદ્યતે ॥ 18 ॥

ઇહસ્થાં માં ન જાનીતે શઙ્કે લક્ષ્મણપૂર્વજઃ ।

જાનન્નપિ હિ તેજસ્વી ધર્ષણં મર્ષયિષ્યતિ ॥ 19 ॥

હૃતેતિ યોઽધિગત્વા માં રાઘવાય નિવેદયેત્ ।

ગૃધ્રરાજોઽપિ સ રણે રાવણેન નિપાતિતઃ ॥ 20 ॥

કૃતં કર્મ મહત્તેન માં તથાઽભ્યવપદ્યતા ।

તિષ્ઠતા રાવણદ્વન્દ્વે વૃદ્ધેનાપિ જટાયુષા ॥ 21 ॥

યદિ મામિહ જાનીયાદ્વર્તમાનાં સ રાઘવઃ ।

અદ્ય બાણૈરભિક્રુદ્ધઃ કુર્યાલ્લોકમરાક્ષસમ્ ॥ 22 ॥

વિધમેચ્ચ પુરીં લઙ્કાં શોષયેચ્ચ મહોદધિમ્ ।

રાવણસ્ય ચ નીચસ્ય કીર્તિં નામ ચ નાશયેત્ ॥ 23 ॥

તતો નિહતનાથાનાં રાક્ષસીનાં ગૃહે ગૃહે ।

યથાહમેવં રુદતી તથા ભૂયો ન સંશયઃ ॥ 24 ॥

અન્વિષ્ય રક્ષસાં લઙ્કાં કુર્યાદ્રામસ્સલક્ષ્મણઃ ।

ન હિ તાભ્યાં રિપુર્દૃષ્ટો મુહૂર્તમપિ જીવતિ ॥ 25 ॥

ચિતાધૂમાકુલપથા ગૃધ્રમણ્ડલસઙ્કુલા ।

અચિરેણ તુ લઙ્કેયં શ્મશાનસદૃશી ભવેત્ ॥ 26 ॥

અચિરેણૈવ કાલેન પ્રાપ્સ્યામ્યેવ મનોરથમ્ ।

દુષ્પ્રસ્થાનોઽયામાખ્યાતિ સર્વેષાં વો વિપર્યયમ્ ॥ 27 ॥

યાદૃશાનીહ દૃશ્યન્તે લઙ્કાયામશુભાનિ વૈ ।

અચિરેણૈવ કાલેન ભવિષ્યતિ હતપ્રભા ॥ 28 ॥

નૂનં લઙ્કા હતે પાપે રાવણે રાક્ષસાધમે ।

શોષં યાસ્યતિ દુર્ધર્ષા પ્રમદા વિધવા યથા ॥ 29 ॥

પુણ્યોત્સવસમુત્થા ચ નષ્ટભર્ત્રી સરાક્ષસી ।

ભવિષ્યતિ પુરી લઙ્કા નષ્ટભર્ત્રી યથાઙ્ગના ॥ 30 ॥

નૂનં રાક્ષસકન્યાનાં રુદન્તીનાં ગૃહે ગૃહે ।

શ્રોષ્યામિ નચિરાદેવ દુઃખાર્તાનામિહ ધ્વનિમ્ ॥ 31 ॥

સાન્થકારા હતદ્યોતા હતરાક્ષસપુઙ્ગવા ।

ભવિષ્યતિ પુરી લઙ્કા નિર્દગ્ધા રામસાયકૈઃ ॥ 32 ॥

યદિ નામ સ શૂરો માં રામો રક્તાન્તલોચનઃ ।

જાનીયાદ્વર્તમાનાં હિ રાવણસ્ય નિવેશને ॥ 33 ॥

અનેન તુ નૃશંસેન રાવણેનાધમેન મે ।

સમયો યસ્તુ નિર્દિષ્ટસ્તસ્ય કાલોઽયમાગતઃ ॥ 34 ॥

સ ચ મે વિહિતો મૃત્યુરસ્મિન્ દુષ્ટે ન વર્તતે ।

અકાર્યં યે ન જાનન્તિ નૈરૃતાઃ પાપકારિણઃ ॥ 35 ॥

અધર્માત્તુ મહોત્પાતો ભવિષ્યતિ હિ સામ્પ્રતમ્ ।

નૈતે ધર્મં વિજાનન્તિ રાક્ષસાઃ પિશિતાશનાઃ ॥ 36 ॥

ધ્રુવં માં પ્રાતરાશાર્થે રાક્ષસઃ કલ્પયિષ્યતિ ।

સાહં કથં કરિષ્યામિ તં વિના પ્રિયદર્શનમ્ ॥ 37 ॥

ક્ષિપ્રં વૈવસ્વતં દેવં પશ્યેયં પતિના વિના ।

નાજાનાજ્જીવતીં રામસ્સ માં લક્ષ્મણપૂર્વજઃ ॥ 38 ॥

જાનન્તૌ તૌ ન કુર્યાતાં નોર્ય્વાં હિ મમ માર્ગણમ્ ।

નૂનં મમૈવ શોકેન સ વીરો લક્ષ્મણાગ્રજઃ ॥ 39 ॥

દેવલોકમિતો યાતસ્ત્યક્ત્વા દેહં મહીતલે ।

ધન્યા દેવાસ્સગન્ધર્વાઃ સિદ્ધાશ્ચ પરમર્ષયઃ ॥ 40 ॥

મમ પશ્યન્તિ યે નાથં રામં રાજીવલોચનમ્ ।

અથવા ન હિ તસ્યાર્થો ધર્મકામસ્ય ધીમતઃ ॥ 41 ॥

મયા રામસ્ય રાજર્ષેર્ભાર્યયા પરમાત્મનઃ ।

દૃશ્યમાને ભવેત્પ્રીતિ સ્સૌહૃદં નાસ્ત્યપશ્યતઃ ॥ 42 ॥

નાશયન્તિ કૃતઘ્નાસ્તુ ન રામો નાશયિષ્યતિ ।

કિં નુ મે ન ગુણાઃ કેચિત્કિં વા ભાગ્યક્ષયો મમ ॥ 43 ॥

યાહં સીદામિ રામેણ હીના મુખ્યેન ભામિની ।

શ્રેયો મે જીવિતાન્મર્તું વિહીનાયા મહાત્મનઃ ॥ 44 ॥

રામાદક્લિષ્ટચારિત્રાચ્છૂરાચ્છત્રુનિબર્હણાત્ ।

અથવા ન્યસ્તશત્રૌ તૌ વને મૂલફલાશિનૌ ॥ 45 ॥

ભ્રાતરૌ હિ નરશ્રેષ્ઠૌ સંવૃત્તૌ વનગોચરૌ ।

અથવા રાક્ષસેન્દ્રેણ રાવણેન દુરાત્મના ॥ 46 ॥

છદ્મના ઘાતિતૌ શૂરૌ ભ્રાતરૌ રામલક્ષ્મણૌ ।

સાઽહમેવઙ્ગતે કાલે મર્તુમિચ્છામિ સર્વથા ॥ 47 ॥

ન ચ મે વિહિતો મૃત્યુરસ્મિન્ દુઃખેઽપિ વર્તતે ।

ધન્યાઃ ખલુ મહાત્માનો મુનયસ્ત્યક્તકિલ્બિષાઃ ॥ 48 ॥

જિતાત્મનો મહાભાગા યેષાં ન સ્તઃ પ્રિયાપ્રિયે ।

પ્રિયાન્ન સમ્ભવેદ્દુઃખમપ્રિયાદધિકં ભયમ્ ॥ 49 ॥

તાભ્યાં હિ યે વિયુજ્યન્તે નમસ્તેષાં મહાત્મનામ્ ।

સાહં ત્યક્તા પ્રિયાર્હેણ રામેણ વિદિતાત્મના ॥ 50 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે સુન્દરકાણ્ડે ષડ્વિંશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |

atha ṣaḍviṃśassargaḥ |

prasaktāśrumukhītyavaṃ bruvantī janakātmajā |

ādhogatamukhī bālā vilaptumupacakrame || 1 ||

unmatteva pramatteva bhrāntacitteva śocatī |

upāvṛttā kiśorīva viveṣṭantī mahītale || 2 ||

rāghavasya pramattasya rakṣasā kāmarūpiṇā |

rāvaṇena pramathyāhamānītā krośatī balāt || 3 ||

rākṣasīvaśamāpannā bhartsyamānā sudāruṇam |

cintayantī suduḥkhārtā nāhaṃ jīvitumutsuhe || 4 ||

na hi me jīvitenārtho naivārtherna ca bhūṣaṇaiḥ |

vasantyā rākṣasīmadhye vinā rāmaṃ mahāratham || 5 ||

aśmasāramidaṃ nūnamathavāpyajarāmaram |

hṛdayaṃ mama yenedaṃ na duḥkhenāvaśīryate || 6 ||

dhiṅmāmanāryāmasatīṃ yāhaṃ tenā vinā kṛtā |

muhūrtamapi rakṣāmi jīvitaṃ pāpajīvitā || 7 ||

kā ca me jīvite śraddhā sukhe vā taṃ priyaṃ vinā |

bhartāraṃ sāgarāntāyā vasudhāyāḥ priyaṃvadam || 8 ||

bhidyatāṃ bhakṣyatāṃ vāpi śarīraṃ visṛjāmyaham |

na cāpyahaṃ ciraṃ duḥkhaṃ saheyaṃ priyavarjitā || 9 ||

caraṇenāpi savyena na spṛśeyaṃ niśācaram |

rāvaṇaṃ kiṃ punarahaṃ kāmameyaṃ vigarhitam || 10 ||

pratyākhyātaṃ na jānāti nātmānaṃ nātmanaḥ kulam |

yo nṛśaṃsasvabhāvena māṃ prārthayitumicchati || 11 ||

chinnā bhinnā vibhaktā vā dīptevāgnau pradīpitā |

rāvaṇaṃ nopatiṣṭheyaṃ kiṃ pralāpena vaściram || 12 ||

khyātaḥ prājñaḥ kṛtajñaśca sānukrośaśca rāghavaḥ |

sadvṛtto niranukrośaśśaṅke madbhāgyasaṅkṣayāt || 13 ||

rākṣasānāṃ sahasrāṇi janasthāne caturdaśa |

yenaikena nirastāni sa māṃ kiṃ nābhipadyate || 14 ||

niruddhā rāvaṇenāhamalpavīryeṇa rakṣasā |

samarthaḥ khalu me bhartā rāvaṇaṃ hantumāhave || 15 ||

virādho daṇḍakāraṇye yena rākṣasapuṅgavaḥ |

raṇe rāmeṇa nihatassa māṃ kiṃ nābhipadyate || 16 ||

kāmaṃ madhye samudrasya laṅkeyaṃ duṣpradharṣaṇā |

na tu rāghavabāṇānāṃ gatirodho bhaviṣyati || 17 ||

kinnu tatkāraṇaṃ yena rāmo dṛḍhaparākramaḥ |

rakṣasāpahṛtāṃ bhāryāmiṣṭāṃ nābhyavapadyate || 18 ||

ihasthāṃ māṃ na jānīte śaṅke lakṣmaṇapūrvajaḥ |

jānannapi hi tejasvī dharṣaṇaṃ marṣayiṣyati || 19 ||

hṛteti yo'dhigatvā māṃ rāghavāya nivedayet |

gṛdhrarājo'pi sa raṇe rāvaṇena nipātitaḥ || 20 ||

kṛtaṃ karma mahattena māṃ tathā'bhyavapadyatā |

tiṣṭhatā rāvaṇadvandve vṛddhenāpi jaṭāyuṣā || 21 ||

yadi māmiha jānīyādvartamānāṃ sa rāghavaḥ |

adya bāṇairabhikruddhaḥ kuryāllokamarākṣasam || 22 ||

vidhamecca purīṃ laṅkāṃ śoṣayecca mahodadhim |

rāvaṇasya ca nīcasya kīrtiṃ nāma ca nāśayet || 23 ||

tato nihatanāthānāṃ rākṣasīnāṃ gṛhe gṛhe |

yathāhamevaṃ rudatī tathā bhūyo na saṃśayaḥ || 24 ||

anviṣya rakṣasāṃ laṅkāṃ kuryādrāmassalakṣmaṇaḥ |

na hi tābhyāṃ ripurdṛṣṭo muhūrtamapi jīvati || 25 ||

citādhūmākulapathā gṛdhramaṇḍalasaṅkulā |

acireṇa tu laṅkeyaṃ śmaśānasadṛśī bhavet || 26 ||

acireṇaiva kālena prāpsyāmyeva manoratham |

duṣprasthāno'yāmākhyāti sarveṣāṃ vo viparyayam || 27 ||

yādṛśānīha dṛśyante laṅkāyāmaśubhāni vai |

acireṇaiva kālena bhaviṣyati hataprabhā || 28 ||

nūnaṃ laṅkā hate pāpe rāvaṇe rākṣasādhame |

śoṣaṃ yāsyati durdharṣā pramadā vidhavā yathā || 29 ||

puṇyotsavasamutthā ca naṣṭabhartrī sarākṣasī |

bhaviṣyati purī laṅkā naṣṭabhartrī yathāṅganā || 30 ||

nūnaṃ rākṣasakanyānāṃ rudantīnāṃ gṛhe gṛhe |

śroṣyāmi nacirādeva duḥkhārtānāmiha dhvanim || 31 ||

sānthakārā hatadyotā hatarākṣasapuṅgavā |

bhaviṣyati purī laṅkā nirdagdhā rāmasāyakaiḥ || 32 ||

yadi nāma sa śūro māṃ rāmo raktāntalocanaḥ |

jānīyādvartamānāṃ hi rāvaṇasya niveśane || 33 ||

anena tu nṛśaṃsena rāvaṇenādhamena me |

samayo yastu nirdiṣṭastasya kālo'yamāgataḥ || 34 ||

sa ca me vihito mṛtyurasmin duṣṭe na vartate |

akāryaṃ ye na jānanti nairṛtāḥ pāpakāriṇaḥ || 35 ||

adharmāttu mahotpāto bhaviṣyati hi sāmpratam |

naite dharmaṃ vijānanti rākṣasāḥ piśitāśanāḥ || 36 ||

dhruvaṃ māṃ prātarāśārthe rākṣasaḥ kalpayiṣyati |

sāhaṃ kathaṃ kariṣyāmi taṃ vinā priyadarśanam || 37 ||

kṣipraṃ vaivasvataṃ devaṃ paśyeyaṃ patinā vinā |

nājānājjīvatīṃ rāmassa māṃ lakṣmaṇapūrvajaḥ || 38 ||

jānantau tau na kuryātāṃ noryvāṃ hi mama mārgaṇam |

nūnaṃ mamaiva śokena sa vīro lakṣmaṇāgrajaḥ || 39 ||

devalokamito yātastyaktvā dehaṃ mahītale |

dhanyā devāssagandharvāḥ siddhāśca paramarṣayaḥ || 40 ||

mama paśyanti ye nāthaṃ rāmaṃ rājīvalocanam |

athavā na hi tasyārtho dharmakāmasya dhīmataḥ || 41 ||

mayā rāmasya rājarṣerbhāryayā paramātmanaḥ |

dṛśyamāne bhavetprīti ssauhṛdaṃ nāstyapaśyataḥ || 42 ||

nāśayanti kṛtaghnāstu na rāmo nāśayiṣyati |

kiṃ nu me na guṇāḥ kecitkiṃ vā bhāgyakṣayo mama || 43 ||

yāhaṃ sīdāmi rāmeṇa hīnā mukhyena bhāminī |

śreyo me jīvitānmartuṃ vihīnāyā mahātmanaḥ || 44 ||

rāmādakliṣṭacāritrācchūrācchatrunibarhaṇāt |

athavā nyastaśatrau tau vane mūlaphalāśinau || 45 ||

bhrātarau hi naraśreṣṭhau saṃvṛttau vanagocarau |

athavā rākṣasendreṇa rāvaṇena durātmanā || 46 ||

chadmanā ghātitau śūrau bhrātarau rāmalakṣmaṇau |

sā'hamevaṅgate kāle martumicchāmi sarvathā || 47 ||

na ca me vihito mṛtyurasmin duḥkhe'pi vartate |

dhanyāḥ khalu mahātmāno munayastyaktakilbiṣāḥ || 48 ||

jitātmano mahābhāgā yeṣāṃ na staḥ priyāpriye |

priyānna sambhavedduḥkhamapriyādadhikaṃ bhayam || 49 ||

tābhyāṃ hi ye viyujyante namasteṣāṃ mahātmanām |

sāhaṃ tyaktā priyārheṇa rāmeṇa viditātmanā || 50 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe ṣaḍviṃśassargaḥ ||