5.21 Sundarakanda - Ekavimsha Sargah

ॐ

5.21 સુન્દરકાણ્ડ - એકવિંશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે સુન્દરકાણ્ડમ્ ।

અથ એકવિંશસ્સર્ગઃ ।

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા સીતા રૌદ્રસ્ય રક્ષસઃ ।

આર્તા દીનસ્વરા દીનં પ્રત્યુવાચ શનૈર્વચઃ ॥ 1 ॥

દુઃખાર્તા રુદતી સીતા વેપમાના તપસ્વિની ।

ચિન્તયન્તી વરારોહા પતિમેવ પતિવ્રતા ॥ 2 ॥

તૃણમન્તરતઃ કૃત્વા પ્રત્યુવાચ શુચિસ્મિતા ।

નિવર્તય મનો મત્તઃ સ્વજને ક્રિયતાં મનઃ ॥ 3 ॥

ન માં પ્રાર્થયિતું યુક્તં સુસિદ્ધિમિવ પાપકૃત્ ।

અકાર્યં ન મયા કાર્યમેકપત્ન્યા વિગર્હિતમ્ ॥ 4 ॥

કુલં સમ્પ્રાપ્તયા પુણ્યં કુલે મહતિ જાતયા ।

એવમુક્ત્વા તુ વૈદેહી રાવણં તં યશસ્વિની ॥ 5 ॥

રાક્ષસં પૃષ્ઠતઃ કૃત્વા ભૂયો વચનમબ્રવીત્ ।

નાહમૌપયિકી ભાર્યા પરભાર્યા સતી તવ ॥ 6 ॥

સાધુ ધર્મમવેક્ષસ્વ સાધુ સાધુવ્રતં ચર ।

યથા તવ તથાન્યેષાં દારા રક્ષ્યા નિશાચર ॥ 7 ॥

આત્માનમુપમાં કૃત્વા સ્વેષુ દારેષુ રમ્યતામ્ ।

અતુષ્ટં સ્વેષુ દારેષુ ચપલં ચલિતેન્દ્રિયમ્ ॥ 8 ॥

નયન્તિ નિકૃતિપ્રજ્ઞં પરદારાઃ પરાભવમ્ ।

ઇહ સન્તો ન વા સન્તિ સતો વા નાનુવર્તસે ॥ 9 ॥

તથાહિ વિપરીતા તે બુદ્ધિરાચારવર્જિતા ।

વચો મિથ્યાપ્રણીતાત્મા પથ્યમુક્તં વિચક્ષણૈઃ ॥ 10 ॥

રાક્ષસાનામભાવાય ત્વં વા ન પ્રતિપદ્યસે ।

અકૃતાત્માનમાસાદ્ય રાજાનમનયે રતમ્ ॥ 11 ॥

સમૃદ્ધાનિ વિનશ્યન્તિ રાષ્ટ્રાણિ નગરાણિ ચ ।

તથેયં ત્વાં સમાસાદ્ય લઙ્કા રત્નૌઘસઙ્કુલા ॥ 12 ॥

અપરાધાત્તવૈકસ્ય નચિરાદ્વિનશિષ્યતિ ।

સ્વકૃતૈર્હન્યમાનસ્ય રાવણાદીર્ઘદર્શિનઃ ॥ 13 ॥

અભિનન્દન્તિ ભૂતાનિ વિનાશે પાપકર્મણઃ ।

એવં ત્વાં પાપકર્માણં વક્ષ્યન્તિ નિકૃતા જનાઃ ॥ 14 ॥

દિષ્ટ્યૈતદ્વ્યસનં પ્રાપ્તો રૌદ્ર ઇત્યેવ હર્ષિતાઃ ।

શક્યા લોભયિતું નાહમૈશ્વર્યેણ ધનેન વા ॥ 15 ॥

અનન્યા રાઘવેણાહં ભાસ્કરેણ પ્રભા યથા ।

ઉપધાય ભુજં તસ્ય લોકનાથસ્ય સત્કૃતમ્ ॥ 16 ॥

કથં નામોપધાસ્યામિ ભુજમન્યસ્ય કસ્ય ચિત્ ।

અહમૌપયિકી ભાર્યા તસ્યૈવ વસુધાપતેઃ ॥ 17 ॥

વ્રતસ્નાતસ્ય વિપ્રસ્ય વિદ્યેવ વિદિતાત્મનઃ ।

સાધુ રાવણ રામેણ માં સમાનય દુઃખિતામ્ ॥ 18 ॥

વને વાશિતયા સાર્ધં કરેણ્વેવ ગજાધિપમ્ ।

મિત્રમૌપયિકં કર્તું રામઃ સ્થાનં પરીપ્સતા ॥ 19 ॥

વધં ચાનિચ્છતા ઘોરં ત્વયાસૌ પુરુષર્ષભઃ ।

વિદિતઃ સ હિ ધર્મજ્ઞઃ શરણાગતવત્સલઃ ॥ 20 ॥

તેન મૈત્રી ભવતુ તે યદિ જીવિતુમિચ્છસિ ।

પ્રસાદયસ્વ ત્વં ચૈનં શરણાગતવત્સલમ્ ॥ 21 ॥

માં ચાસ્મૈ નિયતો ભૂત્વા નિર્યાતયિતુમર્હસિ ।

એવં હિ તે ભવેત્સ્વસ્તિ સમ્પ્રદાય રઘૂત્તમે ॥ 22 ॥

અન્યથા ત્વં હિ કુર્વાણો વધં પ્રાપ્સ્યસિ રાવણ ।

વર્જયેદ્વજ્રમુત્સૃષ્ટં વર્જયેદન્તકશ્ચિરમ્ ॥ 23 ॥

ત્વદ્વિધં તુ ન સઙ્કૃદ્ધો લોકનાથઃ સ રાઘવઃ ।

રામસ્ય ધનુષઃ શબ્દં શ્રોષ્યસિ ત્વં મહાસ્વનમ્ ॥ 24 ॥

શતક્રતુવિસૃષ્ટસ્ય નિર્ઘોષમશનેરિવ ।

ઇહ શીઘ્રં સુપર્વાણો જ્વલિતાસ્યા ઇવોરગાઃ ॥ 25 ॥

ઇષવો નિપતિષ્યન્તિ રામલક્ષ્મણલક્ષણાઃ ।

રક્ષાંસિ પરિનિઘ્નન્તઃ પુર્યામસ્યાં સમન્તતઃ ॥ 26 ॥

અસમ્પાતં કરિષ્યન્તિ પતન્તઃ કઙ્કવાસસઃ ।

રાક્ષસેન્દ્રમહાસર્પાન્ સ રામગરુડો મહાન્ ॥ 27 ॥

ઉદ્ધરિષ્યતિ વેગેન વૈનતેય ઇવોરગાન્ ।

અપનેષ્યતિ માં ભર્તા ત્વત્તઃ શીઘ્રમરિન્દમઃ ॥ 28 ॥

અસુરેભ્યઃ શ્રિયં દીપ્તાં વિષ્ણુસ્ત્રિભિરિવ ક્રમૈઃ ।

જનસ્થાને હતસ્થાને નિહતે રક્ષસાં બલે ॥ 29 ॥

અશક્તેન ત્વયા રક્ષઃ કૃતમેતદસાધુ વૈ ।

આશ્રમં તુ તયોઃ શૂન્યં પ્રવિશ્ય નરસિંહયોઃ ॥ 30 ॥

ગોચરં ગતયોર્ભ્રાત્રોરપનીતા ત્વયાધમ ।

ન હિ ગન્ધમુપાઘ્રાય રામલક્ષ્મણયોસ્ત્વયા ॥ 31 ॥

શક્યં સન્દર્શને સ્થાતું શુના શાર્દૂલયોરિવ ।

તસ્ય તે વિગ્રહે તાભ્યાં યુગગ્રહણમસ્થિરમ્ ॥ 32 ॥

વૃત્રસ્યેવેન્દ્રબાહુભ્યાં બાહોરેકસ્ય વિગ્રહે ।

ક્ષિપ્રં તવ સ નાથો મે રામઃ સૌમિત્રિણા સહ ॥ 33 ॥

તોયમલ્પમિવાદિત્યઃ પ્રાણાનાદાસ્યતે શરૈઃ ।

ગિરિં કુબેરસ્ય ગતોઽથ વાલયં સભાં ગતો વા વરુણસ્ય રાજ્ઞઃ ।

અસંશયં દાશરથેર્ન મોક્ષ્યસે મહાદ્રુમઃ કાલહતોઽશનેરિવ ॥ 34 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે સુન્દરકાણ્ડે એકવિંશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |

atha ekaviṃśassargaḥ |

tasya tadvacanaṃ śrutvā sītā raudrasya rakṣasaḥ |

ārtā dīnasvarā dīnaṃ pratyuvāca śanairvacaḥ || 1 ||

duḥkhārtā rudatī sītā vepamānā tapasvinī |

cintayantī varārohā patimeva pativratā || 2 ||

tṛṇamantarataḥ kṛtvā pratyuvāca śucismitā |

nivartaya mano mattaḥ svajane kriyatāṃ manaḥ || 3 ||

na māṃ prārthayituṃ yuktaṃ susiddhimiva pāpakṛt |

akāryaṃ na mayā kāryamekapatnyā vigarhitam || 4 ||

kulaṃ samprāptayā puṇyaṃ kule mahati jātayā |

evamuktvā tu vaidehī rāvaṇaṃ taṃ yaśasvinī || 5 ||

rākṣasaṃ pṛṣṭhataḥ kṛtvā bhūyo vacanamabravīt |

nāhamaupayikī bhāryā parabhāryā satī tava || 6 ||

sādhu dharmamavekṣasva sādhu sādhuvrataṃ cara |

yathā tava tathānyeṣāṃ dārā rakṣyā niśācara || 7 ||

ātmānamupamāṃ kṛtvā sveṣu dāreṣu ramyatām |

atuṣṭaṃ sveṣu dāreṣu capalaṃ calitendriyam || 8 ||

nayanti nikṛtiprajñaṃ paradārāḥ parābhavam |

iha santo na vā santi sato vā nānuvartase || 9 ||

tathāhi viparītā te buddhirācāravarjitā |

vaco mithyāpraṇītātmā pathyamuktaṃ vicakṣaṇaiḥ || 10 ||

rākṣasānāmabhāvāya tvaṃ vā na pratipadyase |

akṛtātmānamāsādya rājānamanaye ratam || 11 ||

samṛddhāni vinaśyanti rāṣṭrāṇi nagarāṇi ca |

tatheyaṃ tvāṃ samāsādya laṅkā ratnaughasaṅkulā || 12 ||

aparādhāttavaikasya nacirādvinaśiṣyati |

svakṛtairhanyamānasya rāvaṇādīrghadarśinaḥ || 13 ||

abhinandanti bhūtāni vināśe pāpakarmaṇaḥ |

evaṃ tvāṃ pāpakarmāṇaṃ vakṣyanti nikṛtā janāḥ || 14 ||

diṣṭyaitadvyasanaṃ prāpto raudra ityeva harṣitāḥ |

śakyā lobhayituṃ nāhamaiśvaryeṇa dhanena vā || 15 ||

ananyā rāghaveṇāhaṃ bhāskareṇa prabhā yathā |

upadhāya bhujaṃ tasya lokanāthasya satkṛtam || 16 ||

kathaṃ nāmopadhāsyāmi bhujamanyasya kasya cit |

ahamaupayikī bhāryā tasyaiva vasudhāpateḥ || 17 ||

vratasnātasya viprasya vidyeva viditātmanaḥ |

sādhu rāvaṇa rāmeṇa māṃ samānaya duḥkhitām || 18 ||

vane vāśitayā sārdhaṃ kareṇveva gajādhipam |

mitramaupayikaṃ kartuṃ rāmaḥ sthānaṃ parīpsatā || 19 ||

vadhaṃ cānicchatā ghoraṃ tvayāsau puruṣarṣabhaḥ |

viditaḥ sa hi dharmajñaḥ śaraṇāgatavatsalaḥ || 20 ||

tena maitrī bhavatu te yadi jīvitumicchasi |

prasādayasva tvaṃ cainaṃ śaraṇāgatavatsalam || 21 ||

māṃ cāsmai niyato bhūtvā niryātayitumarhasi |

evaṃ hi te bhavetsvasti sampradāya raghūttame || 22 ||

anyathā tvaṃ hi kurvāṇo vadhaṃ prāpsyasi rāvaṇa |

varjayedvajramutsṛṣṭaṃ varjayedantakaściram || 23 ||

tvadvidhaṃ tu na saṅkṛddho lokanāthaḥ sa rāghavaḥ |

rāmasya dhanuṣaḥ śabdaṃ śroṣyasi tvaṃ mahāsvanam || 24 ||

śatakratuvisṛṣṭasya nirghoṣamaśaneriva |

iha śīghraṃ suparvāṇo jvalitāsyā ivoragāḥ || 25 ||

iṣavo nipatiṣyanti rāmalakṣmaṇalakṣaṇāḥ |

rakṣāṃsi parinighnantaḥ puryāmasyāṃ samantataḥ || 26 ||

asampātaṃ kariṣyanti patantaḥ kaṅkavāsasaḥ |

rākṣasendramahāsarpān sa rāmagaruḍo mahān || 27 ||

uddhariṣyati vegena vainateya ivoragān |

apaneṣyati māṃ bhartā tvattaḥ śīghramarindamaḥ || 28 ||

asurebhyaḥ śriyaṃ dīptāṃ viṣṇustribhiriva kramaiḥ |

janasthāne hatasthāne nihate rakṣasāṃ bale || 29 ||

aśaktena tvayā rakṣaḥ kṛtametadasādhu vai |

āśramaṃ tu tayoḥ śūnyaṃ praviśya narasiṃhayoḥ || 30 ||

gocaraṃ gatayorbhrātrorapanītā tvayādhama |

na hi gandhamupāghrāya rāmalakṣmaṇayostvayā || 31 ||

śakyaṃ sandarśane sthātuṃ śunā śārdūlayoriva |

tasya te vigrahe tābhyāṃ yugagrahaṇamasthiram || 32 ||

vṛtrasyevendrabāhubhyāṃ bāhorekasya vigrahe |

kṣipraṃ tava sa nātho me rāmaḥ saumitriṇā saha || 33 ||

toyamalpamivādityaḥ prāṇānādāsyate śaraiḥ |

giriṃ kuberasya gato'tha vālayaṃ sabhāṃ gato vā varuṇasya rājñaḥ |

asaṃśayaṃ dāśaratherna mokṣyase mahādrumaḥ kālahato'śaneriva || 34 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe ekaviṃśassargaḥ ||