5.18 Sundarakanda - Ashtadasha Sargah

ॐ

5.18 સુન્દરકાણ્ડ - અષ્ટાદશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે સુન્દરકાણ્ડમ્ ।

અથ અષ્ટાદશસ્સર્ગઃ ।

તથા વિપ્રેક્ષ્યમાણસ્ય વનં પુષ્પિતપાદપમ્ ।

વિચિન્વતશ્ચ વૈદેહીં કિઞ્ચિચ્છેષા નિશાઽભવત્ ॥ 1 ॥

ષડઙ્ગવેદવિદુષાં ક્રતુપ્રવરયાજિનામ્ ।

શુશ્રાવ બ્રહ્મઘોષાંશ્ચ સ વિરાત્રે બ્રહ્મરક્ષસામ્ ॥ 2 ॥

અથ મઙ્ગલવાદિત્રશબ્દૈઃ શ્રુતિમનોહરૈઃ ।

પ્રાબુધ્યત મહાબાહુર્દશગ્રીવો મહાબલઃ ॥ 3 ॥

વિબુધ્યતુ યથાકાલં રાક્ષસેન્દ્રઃ પ્રતાપવાન્ ।

સ્રસ્તમાલ્યામ્બરધરો વૈદેહીમન્વચિન્તયત્ ॥ 4 ॥

ભૃશં નિયુક્તસ્તસ્યાં ચ મદનેન મદોત્કટઃ ।

ન સ તં રાક્ષસઃ કામં શશાકાત્મનિ ગૂહિતુમ્ ॥ 5 ॥

સ સર્વાભરણૈર્યુક્તો બિભ્રચ્છ્રિયમનુત્તમામ્ ।

તાં નગૈર્બહુભિર્જુષ્ટાં સર્વપુષ્પફલોપગૈઃ ॥ 6 ॥

વૃતાં પુષ્કરિણીભિશ્ચ નાનાપુષ્પોપશોભિતામ્ ।

સદા મદૈશ્ચ વિહગૈર્વિચિત્રાં પરમાદ્ભુતામ્ ॥ 7 ॥

ઈહામૃગૈશ્ચ વિવિધૈર્જુષ્ટાં દૃષ્ટિમનોહરૈઃ ।

વીધીઃ સમ્પ્રેક્ષમાણશ્ચ મણિકાઞ્ચનતોરણાઃ ॥ 8 ॥

નાનામૃગગણાકીર્ણાં ફલૈઃ પ્રપતિતૈર્વૃતામ્ ।

અશોકવનિકામેવ પ્રાવિશત્સન્તતદ્રુમામ્ ॥ 9 ॥

અઙ્ગનાશતમાત્રં તુ તં વ્રજન્તમનુવ્રજત્ ।

મહેન્દ્રમિવ પૌલસ્ત્યં દેવગન્ધર્વયોષિતઃ ॥ 10 ॥

દીપિકાઃ કાઞ્ચનીઃ કાશ્ચિજ્જગૃહુસ્તત્ર યોષિતઃ ।

વાલવ્યજનહસ્તાશ્ચ તાલવૃન્તાનિ ચાપરાઃ ॥ 11 ॥

કાઞ્ચનૈરપિ ભૃઙ્ગારૈર્જહ્રુઃ સલિલમગ્રતઃ ।

મણ્ડલાગ્રાન્ બૃસીશ્ચાપિ ગૃહ્યાન્યાઃ પૃષ્ઠતો યયુઃ ॥ 12 ॥

કાચિદ્રત્નમયીં સ્થાલીં પૂર્ણાં પાનસ્ય ભામિની ।

દક્ષિણા દક્ષિણેનૈવ તદા જગ્રાહ પાણિના ॥ 13 ॥

રાજહંસપ્રતીકાશં છત્રં પૂર્ણશશિપ્રભમ્ ।

સૌવર્ણદણ્ડમપરા ગૃહીત્વા પૃષ્ઠતો યયૌ ॥ 14 ॥

નિદ્રામદપરીતાક્ષ્યો રાવણસ્યોત્તમાઃ સ્ત્રિયઃ ।

અનુજગ્મુઃ પતિં વીરં ઘનં વિદ્યુલ્લતા ઇવ ॥ 15 ॥

વ્યાવિદ્ધહારકેયૂરાઃ સમામૃદિતવર્ણકાઃ ।

સમાગલિતકેશાન્તાઃ સસ્વેદવદનાસ્તથા ॥ 16 ॥

ઘૂર્ણન્ત્યો મદશેષેણ નિદ્રયા ચ શુભાનનાઃ ।

સ્વેદક્લિષ્ટાઙ્ગકુસુમાસ્સુમાલ્યાકુલમૂર્ધજાઃ ॥ 17 ॥

પ્રયાન્તં નૈઋતપતિં નાર્યો મદિરલોચનાઃ ।

બહુમાનાચ્ચ કામાચ્ચ પ્રિયા ભાર્યાસ્તમન્વયુઃ ॥ 18 ॥

સ ચ કામપરાધીનઃ પતિસ્તાસાં મહાબલઃ ।

સીતાસક્તમના મન્દો મન્દાઞ્ચિતગતિર્બભૌ ॥ 19 ॥

તતઃ કાઞ્ચીનિનાદં ચ નૂપુરાણાં ચ નિસ્વનમ્ ।

શુશ્રાવ પરમસ્ત્રીણાં સ કપિર્મારુતાત્મજઃ ॥ 20 ॥

તં ચાપ્રતિમકર્માણમચિન્ત્યબલપૌરુષમ્ ।

દ્વારદેશમનુપ્રાપ્તં દદર્શ હનુમાન્ કપિઃ ॥ 21 ॥

દીપિકાભિરનેકાભિઃ સમન્તાદવભાસિતમ્ ।

ગન્ધતૈલાવસિક્તાભિર્ધ્રિયમાણાભિરગ્રતઃ ॥ 22 ॥

કામદર્પમદૈર્યુક્તં જિહ્મતામ્રાયતેક્ષણમ્ ।

સમક્ષમિવ કન્દર્પમપવિદ્ધશરાસનમ્ ॥ 23 ॥

મથિતામૃતફેનાભમરજોવસ્ત્રમુત્તમમ્ ।

સલીલમનુકર્ષન્તં વિમુક્તં સક્તમઙ્ગદે ॥ 24 ॥

તં પત્રવિટપે લીનઃ પત્રપુષ્પઘનાવૃતઃ ।

સમીપમિવ સઙ્ક્રાન્તં નિધ્યાતુમુપચક્રમે ॥ 25 ॥

અવેક્ષમાણસ્તુ તતો દદર્શ કપિકુઞ્જરઃ ।

રૂપયૌવનસમ્પન્ના રાવણસ્ય વરસ્ત્રિયઃ ॥ 26 ॥

તાભિઃ પરિવૃતો રાજા સુરૂપાભિર્મહાયશાઃ ।

તન્મૃગદ્વિજસઙ્ઘુષ્ટં પ્રવિષ્ટઃ પ્રમદાવનમ્ ॥ 27 ॥

ક્ષીબો વિચિત્રાભરણઃ શઙ્કુકર્ણો મહાબલઃ ।

તેન વિશ્રવસઃ પુત્રઃ સ દૃષ્ટો રાક્ષસાધિપઃ ॥ 28 ॥

વૃતઃ પરમનારીભિસ્તારાભિરિવ ચન્દ્રમાઃ ।

તં દદર્શ મહાતેજાસ્તેજોવન્તં મહાકપિઃ ॥ 29 ॥

રાવણોઽયં મહાબાહુરિતિ સઞ્ચિન્ત્ય વાનરઃ ।

અવપ્લુતો મહાતેજા હનુમાન્મારુતાત્મજઃ ॥ 30 ॥

સ તથાપ્યુગ્રતેજાઃ સન્નિર્ધૂતસ્તસ્ય તેજસા ।

પત્રગુહ્યાન્તરે સક્તો હનુમાન્ સંવૃતોઽભવત્ ॥ 31 ॥

સ તામસિતકેશાન્તાં સુશ્રોણીં સંહતસ્ત્નીમ્ ।

દિદૃક્ષુરસિતાપાઙ્ગામુપાવર્તત રાવણઃ ॥ 32 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે સુન્દરકાણ્ડે અષ્ટાદશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |

atha aṣṭādaśassargaḥ |

tathā viprekṣyamāṇasya vanaṃ puṣpitapādapam |

vicinvataśca vaidehīṃ kiñciccheṣā niśā'bhavat || 1 ||

ṣaḍaṅgavedaviduṣāṃ kratupravarayājinām |

śuśrāva brahmaghoṣāṃśca sa virātre brahmarakṣasām || 2 ||

atha maṅgalavāditraśabdaiḥ śrutimanoharaiḥ |

prābudhyata mahābāhurdaśagrīvo mahābalaḥ || 3 ||

vibudhyatu yathākālaṃ rākṣasendraḥ pratāpavān |

srastamālyāmbaradharo vaidehīmanvacintayat || 4 ||

bhṛśaṃ niyuktastasyāṃ ca madanena madotkaṭaḥ |

na sa taṃ rākṣasaḥ kāmaṃ śaśākātmani gūhitum || 5 ||

sa sarvābharaṇairyukto bibhracchriyamanuttamām |

tāṃ nagairbahubhirjuṣṭāṃ sarvapuṣpaphalopagaiḥ || 6 ||

vṛtāṃ puṣkariṇībhiśca nānāpuṣpopaśobhitām |

sadā madaiśca vihagairvicitrāṃ paramādbhutām || 7 ||

īhāmṛgaiśca vividhairjuṣṭāṃ dṛṣṭimanoharaiḥ |

vīdhīḥ samprekṣamāṇaśca maṇikāñcanatoraṇāḥ || 8 ||

nānāmṛgagaṇākīrṇāṃ phalaiḥ prapatitairvṛtām |

aśokavanikāmeva prāviśatsantatadrumām || 9 ||

aṅganāśatamātraṃ tu taṃ vrajantamanuvrajat |

mahendramiva paulastyaṃ devagandharvayoṣitaḥ || 10 ||

dīpikāḥ kāñcanīḥ kāścijjagṛhustatra yoṣitaḥ |

vālavyajanahastāśca tālavṛntāni cāparāḥ || 11 ||

kāñcanairapi bhṛṅgārairjahruḥ salilamagrataḥ |

maṇḍalāgrān bṛsīścāpi gṛhyānyāḥ pṛṣṭhato yayuḥ || 12 ||

kācidratnamayīṃ sthālīṃ pūrṇāṃ pānasya bhāminī |

dakṣiṇā dakṣiṇenaiva tadā jagrāha pāṇinā || 13 ||

rājahaṃsapratīkāśaṃ chatraṃ pūrṇaśaśiprabham |

sauvarṇadaṇḍamaparā gṛhītvā pṛṣṭhato yayau || 14 ||

nidrāmadaparītākṣyo rāvaṇasyottamāḥ striyaḥ |

anujagmuḥ patiṃ vīraṃ ghanaṃ vidyullatā iva || 15 ||

vyāviddhahārakeyūrāḥ samāmṛditavarṇakāḥ |

samāgalitakeśāntāḥ sasvedavadanāstathā || 16 ||

ghūrṇantyo madaśeṣeṇa nidrayā ca śubhānanāḥ |

svedakliṣṭāṅgakusumāssumālyākulamūrdhajāḥ || 17 ||

prayāntaṃ naiṛtapatiṃ nāryo madiralocanāḥ |

bahumānācca kāmācca priyā bhāryāstamanvayuḥ || 18 ||

sa ca kāmaparādhīnaḥ patistāsāṃ mahābalaḥ |

sītāsaktamanā mando mandāñcitagatirbabhau || 19 ||

tataḥ kāñcīninādaṃ ca nūpurāṇāṃ ca nisvanam |

śuśrāva paramastrīṇāṃ sa kapirmārutātmajaḥ || 20 ||

taṃ cāpratimakarmāṇamacintyabalapauruṣam |

dvāradeśamanuprāptaṃ dadarśa hanumān kapiḥ || 21 ||

dīpikābhiranekābhiḥ samantādavabhāsitam |

gandhatailāvasiktābhirdhriyamāṇābhiragrataḥ || 22 ||

kāmadarpamadairyuktaṃ jihmatāmrāyatekṣaṇam |

samakṣamiva kandarpamapaviddhaśarāsanam || 23 ||

mathitāmṛtaphenābhamarajovastramuttamam |

salīlamanukarṣantaṃ vimuktaṃ saktamaṅgade || 24 ||

taṃ patraviṭape līnaḥ patrapuṣpaghanāvṛtaḥ |

samīpamiva saṅkrāntaṃ nidhyātumupacakrame || 25 ||

avekṣamāṇastu tato dadarśa kapikuñjaraḥ |

rūpayauvanasampannā rāvaṇasya varastriyaḥ || 26 ||

tābhiḥ parivṛto rājā surūpābhirmahāyaśāḥ |

tanmṛgadvijasaṅghuṣṭaṃ praviṣṭaḥ pramadāvanam || 27 ||

kṣībo vicitrābharaṇaḥ śaṅkukarṇo mahābalaḥ |

tena viśravasaḥ putraḥ sa dṛṣṭo rākṣasādhipaḥ || 28 ||

vṛtaḥ paramanārībhistārābhiriva candramāḥ |

taṃ dadarśa mahātejāstejovantaṃ mahākapiḥ || 29 ||

rāvaṇo'yaṃ mahābāhuriti sañcintya vānaraḥ |

avapluto mahātejā hanumānmārutātmajaḥ || 30 ||

sa tathāpyugratejāḥ sannirdhūtastasya tejasā |

patraguhyāntare sakto hanumān saṃvṛto'bhavat || 31 ||

sa tāmasitakeśāntāṃ suśroṇīṃ saṃhatastnīm |

didṛkṣurasitāpāṅgāmupāvartata rāvaṇaḥ || 32 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe aṣṭādaśassargaḥ ||