4.55 Kishkindhakanda - Panchapanchasha Sargah

ॐ

4.55 કિષ્કિન્ધાકાણ્ડ - પઞ્ચપઞ્ચાશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડમ્ ।

અથ પઞ્ચપઞ્ચાશસ્સર્ગઃ ।

શ્રુત્વા હનુમતો વાક્યં પ્રશ્રિતં ધર્મસંહિતમ્ ।

સ્વામિસત્કારસંયુક્તમઙ્ગદો વાક્યમબ્રવીત્ ॥ 1 ॥

સ્થૈર્યમાત્મમનશ્શૌચમાનૃશંસ્યમથાઽર્જવમ્ ।

વિક્રમશ્ચૈવ ધૈર્યં ચ સુગ્રીવે નોપપદ્યતે ॥ 2 ॥

ભ્રાતુર્જ્યેષ્ઠસ્ય યો ભાર્યાં જીવતો મહિષીં પ્રિયામ્ ।

ધર્મેણ માતરં યસ્તુ સ્વીકરોતિ જુગુપ્સિતઃ ॥ 3 ॥

કથં સ ધર્મં જાનીતે યેન ભ્રાત્રા મહાત્મના ।

યુદ્ધાયાભિનિયુક્તેન બિલસ્ય પિહિતં મુખમ્ ॥ 4 ॥

સત્યાત્પાણિગૃહીતશ્ચ કૃતકર્મા મહાયશાઃ ।

વિસ્મૃતો રાઘવો યેન સ કસ્ય તુ કૃતં સ્મરેત્ ॥ 5 ॥

લક્ષ્મણસ્ય ભયાદ્યેન નાધર્મભયભીરુણા ।

આદિષ્ટા માર્ગિતું સીતાં ધર્મમસ્મિન્કથં ભવેત્ ॥ 6 ॥

તસ્મિન્પાપે કૃતઘ્ને તુ સ્મૃતિહીને ચલાત્મનિ ।

આર્યઃ કો વિશ્વસેજ્જાતુ તત્કુલીનો જિજીવિષુઃ ॥ 7 ॥

રાજ્યે પુત્રઃ પ્રતિષ્ઠાપ્યસ્સગુણો વિગુણોઽપિ વા ।

કથં શત્રુકુલીનં માં સુગ્રીવો જીવયિષ્યતિ ॥ 8 ॥

ભિન્નમન્ત્રોઽપરાદ્ધશ્ચ હીનશક્તિઃ કથં હ્યહમ્ ।

કિષ્કિન્ધાં પ્રાપ્ય જીવેયમનાથ ઇવ દુર્બલઃ ॥ 9 ॥

પાંશુદણ્ડેન હિ માં બન્ધને નોપપાદયેત્ ।

શઠઃ ક્રૂરો નૃશંસશ્ચ સુગ્રીવો રાજ્યકારણાત્ ॥ 10 ॥

બન્ધનાદ્વાઽવસાદાન્મે શ્રેયઃ પ્રાયોપવેશનમ્ ।

અનુજાનીત માં સર્વે ગૃહં ગચ્છન્તુ વાનરાઃ ॥ 11 ॥

અહં વઃ પ્રતિજાનામિ નાગમિષ્યામ્યહં પુરીમ્ ।

ઇહૈવ પ્રાયમાસિષ્યે શ્રેયો મરણમેવ મે ॥ 12 ॥

અભિવાદનપૂર્વં હિ રાઘવૌ બલશાલિનૌ ।

અભિવાદનપૂર્વં તુ રાજા કુશલમેવ ચ ॥ 13 ॥

વાચ્યસ્તાતો યવીયાન્મે સુગ્રીવો વાનરેશ્વરઃ ।

આરોગ્યપૂર્વં કુશલં વાચ્યા માતા રુમા ચ મે ॥ 14 ॥

માતરં ચૈવ મે તારામાશ્વાસયિતુમર્હથ ।

પ્રકૃત્યા પ્રિયપુત્રા સા સાનુક્રોશા તપસ્વિની ॥ 15 ॥

વિનષ્ટમિહ માં શ્રુત્વા વ્યક્તં હાસ્યતિ જીવિતમ્ ।

એતાવદુક્ત્વા વચનં વૃદ્ધાંસ્તાનભિવાદ્ય ચ ॥ 16 ॥

વિવેશ ચાઙ્ગદો ભૂમૌ રુદન્દર્ભેષુ દુર્મનાઃ ।

તસ્ય સંવિશતસ્તત્ર રુદન્તો વાનરર્ષભાઃ ॥ 17 ॥

નયનેભ્યઃ પ્રમુમુચુરુષ્ણં વૈ વારિ દુઃખિતાઃ ।

સુગ્રીવં ચૈવ નિન્દન્તઃ પ્રશંસન્તશ્ચ વાલિનમ્ ॥ 18 ॥

પરિવાર્યાઙ્ગદં સર્વે વ્યવસન્પ્રાયમાસિતુમ્ ।

મતં તદ્વાલિપુત્રસ્ય વિજ્ઞાય પ્લવગર્ષભાઃ ॥ 19 ॥

ઉપસ્પૃશ્યોદકં તત્ર પ્રાઙ્મુખાસ્સમુપાવિશન્ ।

દક્ષિણાગ્રેષુ દર્ભેષુ ઉદક્તીરં સમાશ્રિતાઃ ॥ 20 ॥

મુમૂર્ષવો હરિશ્રેષ્ઠા એતત્ ક્ષમમિતિ સ્મ હ ।

રામસ્ય વનવાસં ચ ક્ષયં દશરથસ્ય ચ ॥ 21 ॥

જનસ્થાનવધં ચૈવ વધં ચૈવ જટાયુષઃ ।

હરણં ચૈવ વૈદેહ્યા વાલિનશ્ચ વધં રણે ॥ 22 ॥

રામકોપં ચ વદતાં હરીણાં ભયમાગતમ્ ।

સ સંવિશદ્ભિબહુભિર્મહીધરો મહાદ્રિકૂટપ્રતિમૈઃ પ્લવઙ્ગમૈઃ ।

બભૂવ સન્નાદિતનિર્દરાન્તરો ભૃશં નદદ્ભિર્જલદૈરિવોલ્બણૈઃ ॥ 23 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે પઞ્ચપઞ્ચાશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |

atha pañcapañcāśassargaḥ |

śrutvā hanumato vākyaṃ praśritaṃ dharmasaṃhitam |

svāmisatkārasaṃyuktamaṅgado vākyamabravīt || 1 ||

sthairyamātmamanaśśaucamānṛśaṃsyamathā'rjavam |

vikramaścaiva dhairyaṃ ca sugrīve nopapadyate || 2 ||

bhrāturjyeṣṭhasya yo bhāryāṃ jīvato mahiṣīṃ priyām |

dharmeṇa mātaraṃ yastu svīkaroti jugupsitaḥ || 3 ||

kathaṃ sa dharmaṃ jānīte yena bhrātrā mahātmanā |

yuddhāyābhiniyuktena bilasya pihitaṃ mukham || 4 ||

satyātpāṇigṛhītaśca kṛtakarmā mahāyaśāḥ |

vismṛto rāghavo yena sa kasya tu kṛtaṃ smaret || 5 ||

lakṣmaṇasya bhayādyena nādharmabhayabhīruṇā |

ādiṣṭā mārgituṃ sītāṃ dharmamasminkathaṃ bhavet || 6 ||

tasminpāpe kṛtaghne tu smṛtihīne calātmani |

āryaḥ ko viśvasejjātu tatkulīno jijīviṣuḥ || 7 ||

rājye putraḥ pratiṣṭhāpyassaguṇo viguṇo'pi vā |

kathaṃ śatrukulīnaṃ māṃ sugrīvo jīvayiṣyati || 8 ||

bhinnamantro'parāddhaśca hīnaśaktiḥ kathaṃ hyaham |

kiṣkindhāṃ prāpya jīveyamanātha iva durbalaḥ || 9 ||

pāṃśudaṇḍena hi māṃ bandhane nopapādayet |

śaṭhaḥ krūro nṛśaṃsaśca sugrīvo rājyakāraṇāt || 10 ||

bandhanādvā'vasādānme śreyaḥ prāyopaveśanam |

anujānīta māṃ sarve gṛhaṃ gacchantu vānarāḥ || 11 ||

ahaṃ vaḥ pratijānāmi nāgamiṣyāmyahaṃ purīm |

ihaiva prāyamāsiṣye śreyo maraṇameva me || 12 ||

abhivādanapūrvaṃ hi rāghavau balaśālinau |

abhivādanapūrvaṃ tu rājā kuśalameva ca || 13 ||

vācyastāto yavīyānme sugrīvo vānareśvaraḥ |

ārogyapūrvaṃ kuśalaṃ vācyā mātā rumā ca me || 14 ||

mātaraṃ caiva me tārāmāśvāsayitumarhatha |

prakṛtyā priyaputrā sā sānukrośā tapasvinī || 15 ||

vinaṣṭamiha māṃ śrutvā vyaktaṃ hāsyati jīvitam |

etāvaduktvā vacanaṃ vṛddhāṃstānabhivādya ca || 16 ||

viveśa cāṅgado bhūmau rudandarbheṣu durmanāḥ |

tasya saṃviśatastatra rudanto vānararṣabhāḥ || 17 ||

nayanebhyaḥ pramumucuruṣṇaṃ vai vāri duḥkhitāḥ |

sugrīvaṃ caiva nindantaḥ praśaṃsantaśca vālinam || 18 ||

parivāryāṅgadaṃ sarve vyavasanprāyamāsitum |

mataṃ tadvāliputrasya vijñāya plavagarṣabhāḥ || 19 ||

upaspṛśyodakaṃ tatra prāṅmukhāssamupāviśan |

dakṣiṇāgreṣu darbheṣu udaktīraṃ samāśritāḥ || 20 ||

mumūrṣavo hariśreṣṭhā etat kṣamamiti sma ha |

rāmasya vanavāsaṃ ca kṣayaṃ daśarathasya ca || 21 ||

janasthānavadhaṃ caiva vadhaṃ caiva jaṭāyuṣaḥ |

haraṇaṃ caiva vaidehyā vālinaśca vadhaṃ raṇe || 22 ||

rāmakopaṃ ca vadatāṃ harīṇāṃ bhayamāgatam |

sa saṃviśadbhibahubhirmahīdharo mahādrikūṭapratimaiḥ plavaṅgamaiḥ |

babhūva sannāditanirdarāntaro bhṛśaṃ nadadbhirjaladairivolbaṇaiḥ || 23 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe pañcapañcāśassargaḥ ||