4.49 Kishkindhakanda - Ekonapanchasha Sargah

ॐ

4.49 કિષ્કિન્ધાકાણ્ડ - એકોનપઞ્ચાશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડમ્ ।

અથ એકોનપઞ્ચાશસ્સર્ગઃ ।

અથાઙ્ગદસ્તદા સર્વાન્વાનરાનિદમબ્રવીત્ ।

પરિશ્રાન્તો મહાપ્રાજ્ઞસ્સમાશ્વાસ્ય શનૈર્વચઃ ॥ 1 ॥

વનાનિ ગિરયો નદ્યો દુર્ગાણિ ગહનાનિ ચ ।

દર્યો ગિરિગુહાશ્ચૈવ વિચિતાનિ સમન્તતઃ ॥ 2 ॥

તત્ર તત્ર સહાસ્માભિર્જાનકી ન ચ દૃશ્યતે ।

તદ્વા રક્ષો હૃતા યેન સીતા સુરસુતોપમા ॥ 3 ॥

કાલશ્ચ નો મહાન્યાતસ્સુગ્રીવશ્ચોગ્રશાસનઃ ।

તસ્માદ્ભવન્તસ્સહિતા વિચિન્વન્તુ સમન્તતઃ ॥ 4 ॥

વિહાય તન્દ્રીં શોકં ચ નિદ્રાં ચૈવ સમુત્થિતામ્ ।

વિચિનુધ્વં યથા સીતાં પશ્યામો જનકાત્મજામ્ ॥ 5 ॥

અનિર્વેદં ચ દાક્ષ્યં ચ મનસશ્ચાપરાજયઃ ।

કાર્યસિદ્ધિકરાણ્યાહુસ્તસ્માદેતદ્બ્રવીમ્યહમ્ ॥ 6 ॥

અદ્યાપિ તદ્વનં દુર્ગં વિચિન્વન્તુ વનૌકસઃ ।

ખેદં ત્યક્ત્વા પુનસ્સર્વૈર્વનમેતદ્વિચીયતામ્ ॥ 7 ॥

અવશ્યં ક્રિયમાણસ્ય દૃશ્યતે કર્મણઃ ફલમ્ ।

અલં નિર્વેદમાગમ્ય ન હિ નો મીલનં ક્ષમમ્ ॥ 8 ॥

સુગ્રીવઃ કોપનો રાજા તીક્ષ્ણદણ્ડશ્ચ વાનરઃ ।

ભેતવ્યં તસ્ય સતતં રામસ્ય ચ મહાત્મનઃ ॥ 9 ॥

હિતાર્થમેતદુક્તં વઃ ક્રિયતાં યદિ રોચતે ।

ઉચ્યતાં વા ક્ષમં યન્નસ્સર્વેષામેવ વાનરાઃ ॥ 10 ॥

અઙ્ગદસ્ય વચશ્શ્રુત્વા વચનં ગન્ધમાદનઃ ।

ઉવાચાવ્યક્તયા વાચા પિપાસાશ્રમખિન્નયા ॥ 11 ॥

સદૃશં ખલુ વો વાક્યમઙ્ગદો યદુવાચ હ ।

હિતં ચૈવાનુકૂલં ચ ક્રિયતામસ્ય ભાષિતમ્ ॥ 12 ॥

પુનર્માર્ગામહૈ શૈલાન્કન્દરાંશ્ચ દરીસ્તથા ।

કાનનાનિ ચ શૂન્યાનિ ગિરિપ્રસ્રવણાનિ ચ ॥ 13 ॥

યથોદ્દિષ્ટાનિ સર્વાણિ સુગ્રીવેણ મહાત્મના ।

વિચિન્વન્તુ વનં સર્વે ગિરિદુર્ગાણિ સર્વશઃ ॥ 14 ॥

તતસ્સમુત્થાય પુનર્વાનરાસ્તે મહાબલાઃ ।

વિન્ધ્યકાનનસઙ્કીર્ણાં વિચેરુર્દક્ષિણાં દિશમ્ ॥ 15 ॥

તે શારદાભ્રપ્રતિમં શ્રીમદ્રજતપર્વતમ્ ।

શૃઙ્ગવન્તં દરીમન્તમધિરુહ્ય ચ વાનરાઃ ॥ 16 ॥

તત્ર લોધ્રવનં રમ્યં સપ્તપર્ણવનાનિ ચ ।

વ્યચિન્વંસ્તે હરિવરાસ્સીતા દર્શનકાઙ્ક્ષિણઃ ॥ 17 ॥

તસ્યાગ્રમધિરૂઢાસ્તે શ્રાન્તા વિપુલવિક્રમાઃ ।

ન પશ્યન્તિ સ્મ વૈદેહીં રામસ્ય મહિષીં પ્રિયામ્ ॥ 18 ॥

તે તુ દૃષ્ટિગતં કૃત્વા તં શૈલં બહુકન્દરમ્ ।

અવારોહન્ત હરયો વીક્ષમાણાસ્સમન્તતઃ ॥ 19 ॥

અવરુહ્ય તતો ભૂમિં શ્રાન્તા વિગતચેતસઃ ।

સ્થિત્વા મુહૂર્તં તત્રાથ વૃક્ષમૂલમુપાશ્રિતાઃ ॥ 20 ॥

તે મુહૂર્તં સમાશ્વસ્તાઃ કિઞ્ચિદ્ભગ્નપરિશ્રમાઃ ।

પુનરેવોદ્યતાઃ કૃત્સ્નાં માર્ગિતું દક્ષિણાં દિશમ્ ॥ 21 ॥

હનુમત્પ્રમુખાસ્તે તુ પ્રસ્થિતાઃ પ્લવગર્ષભાઃ ।

વિન્ધ્યમેવાદિતસ્તાવદ્વિચેરુસ્તે સમન્તતઃ ॥ 22 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે એકોનપઞ્ચાશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |

atha ekonapañcāśassargaḥ |

athāṅgadastadā sarvānvānarānidamabravīt |

pariśrānto mahāprājñassamāśvāsya śanairvacaḥ || 1 ||

vanāni girayo nadyo durgāṇi gahanāni ca |

daryo giriguhāścaiva vicitāni samantataḥ || 2 ||

tatra tatra sahāsmābhirjānakī na ca dṛśyate |

tadvā rakṣo hṛtā yena sītā surasutopamā || 3 ||

kālaśca no mahānyātassugrīvaścograśāsanaḥ |

tasmādbhavantassahitā vicinvantu samantataḥ || 4 ||

vihāya tandrīṃ śokaṃ ca nidrāṃ caiva samutthitām |

vicinudhvaṃ yathā sītāṃ paśyāmo janakātmajām || 5 ||

anirvedaṃ ca dākṣyaṃ ca manasaścāparājayaḥ |

kāryasiddhikarāṇyāhustasmādetadbravīmyaham || 6 ||

adyāpi tadvanaṃ durgaṃ vicinvantu vanaukasaḥ |

khedaṃ tyaktvā punassarvairvanametadvicīyatām || 7 ||

avaśyaṃ kriyamāṇasya dṛśyate karmaṇaḥ phalam |

alaṃ nirvedamāgamya na hi no mīlanaṃ kṣamam || 8 ||

sugrīvaḥ kopano rājā tīkṣṇadaṇḍaśca vānaraḥ |

bhetavyaṃ tasya satataṃ rāmasya ca mahātmanaḥ || 9 ||

hitārthametaduktaṃ vaḥ kriyatāṃ yadi rocate |

ucyatāṃ vā kṣamaṃ yannassarveṣāmeva vānarāḥ || 10 ||

aṅgadasya vacaśśrutvā vacanaṃ gandhamādanaḥ |

uvācāvyaktayā vācā pipāsāśramakhinnayā || 11 ||

sadṛśaṃ khalu vo vākyamaṅgado yaduvāca ha |

hitaṃ caivānukūlaṃ ca kriyatāmasya bhāṣitam || 12 ||

punarmārgāmahai śailānkandarāṃśca darīstathā |

kānanāni ca śūnyāni giriprasravaṇāni ca || 13 ||

yathoddiṣṭāni sarvāṇi sugrīveṇa mahātmanā |

vicinvantu vanaṃ sarve giridurgāṇi sarvaśaḥ || 14 ||

tatassamutthāya punarvānarāste mahābalāḥ |

vindhyakānanasaṅkīrṇāṃ vicerurdakṣiṇāṃ diśam || 15 ||

te śāradābhrapratimaṃ śrīmadrajataparvatam |

śṛṅgavantaṃ darīmantamadhiruhya ca vānarāḥ || 16 ||

tatra lodhravanaṃ ramyaṃ saptaparṇavanāni ca |

vyacinvaṃste harivarāssītā darśanakāṅkṣiṇaḥ || 17 ||

tasyāgramadhirūḍhāste śrāntā vipulavikramāḥ |

na paśyanti sma vaidehīṃ rāmasya mahiṣīṃ priyām || 18 ||

te tu dṛṣṭigataṃ kṛtvā taṃ śailaṃ bahukandaram |

avārohanta harayo vīkṣamāṇāssamantataḥ || 19 ||

avaruhya tato bhūmiṃ śrāntā vigatacetasaḥ |

sthitvā muhūrtaṃ tatrātha vṛkṣamūlamupāśritāḥ || 20 ||

te muhūrtaṃ samāśvastāḥ kiñcidbhagnapariśramāḥ |

punarevodyatāḥ kṛtsnāṃ mārgituṃ dakṣiṇāṃ diśam || 21 ||

hanumatpramukhāste tu prasthitāḥ plavagarṣabhāḥ |

vindhyamevāditastāvadviceruste samantataḥ || 22 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ekonapañcāśassargaḥ ||