4.4 Kishkindhakanda - Chaturtha Sargah

ॐ

4.4 કિષ્કિન્ધાકાણ્ડ - ચતુર્થ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડમ્ ।

અથ ચતુર્થસ્સર્ગઃ ।

તતઃ પ્રહૃષ્ટૌ હનુમાન્કૃત્યવાનિતિ તદ્વચઃ ।

શ્રુત્વા મધુરસમ્ભાષં સુગ્રીવં મનસા ગતઃ ॥ 1 ॥

ભવ્યો રાજ્યાગમસ્તસ્ય સુગ્રીવસ્ય મહાત્મનઃ ।

યદયં કૃત્યવાન્પ્રાપ્તઃ કૃત્યં ચૈતદુપાગતમ્ ॥ 2 ॥

તતઃ પરમસંહૃષ્ટો હનુમાન્ પ્લવગર્ષભઃ ।

પ્રત્યુવાચ તતો વાક્યં રામં વાક્યવિશારદઃ ॥ 3 ॥

કિં અર્થં ત્વં વનં ઘોરં પમ્પા કાનન મણ્ડિતમ્ ।

આગતઃ સાનુજો દુર્ગં નાના વ્યાલ મૃગ આયુતમ્ ॥ 4 ॥

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા લક્ષ્મણો રામચોદિતઃ ।

આચચક્ષે મહાત્માનં રામં દશરથાત્મજમ્ ॥ 5 ॥

રાજા દશરથો નામ દ્યુતિમાન્ધર્મવત્સલઃ ।

ચાતુર્વર્ણ્યં સ્વધર્મેણ નિત્યમેવાભ્યપાલયત્ ॥ 6 ॥

ન દ્વેષ્ટા વિદ્યતે તસ્ય ન ચ સ દ્વેષ્ટિ કઞ્ચન ।

સ ચ સર્વેષુ ભૂતેષુ પિતામહ ઇવાપરઃ ॥ 7 ॥

અગ્નિષ્ટોમાદિભિર્યજ્ઞૈરિષ્ટવાનાપ્તદક્ષિણૈઃ ।

તસ્યાયં પૂર્વજઃ પુત્રો રામો નામ જનૈઃ શ્રુતઃ ॥ 8 ॥

શરણ્યસ્સર્વભૂતાનાં પિતુર્નિર્દેશપારગઃ ।

વીરો દશરથસ્યાયં પુત્રાણાં ગુણવત્તમઃ ॥ 9 ॥

રાજલક્ષણસમ્પન્નસ્સમ્યુક્તો રાજસમ્પદા ।

રાજ્યાદ્ભ્રષ્ટો વને વસ્તું મયા સાર્ધમિહાગતઃ ॥ 10 ॥

ભાર્યયા ચ મહાતેજાસ્સીતયાઽનુગતો વશી ।

દિનક્ષયે મહાતેજાઃ પ્રભયેવ દિવાકરઃ ॥ 11 ॥

અહમસ્યાવરો ભ્રાતા ગુણૈર્દાસ્યમુપાગતઃ ।

કૃતજ્ઞસ્ય બહુજ્ઞસ્ય લક્ષ્મણો નામ નામતઃ ॥ 12 ॥

સુખાર્હસ્ય મહાર્હસ્ય સર્વભૂતહિતાત્મનઃ ।

ઐશ્વર્યેણ ચ હીનસ્ય વનવાસાશ્રિતસ્ય ચ ॥ 13 ॥

રક્ષસાઽપહૃતા ભાર્યા રહિતે કામરૂપિણા ।

તચ્ચ ન જ્ઞાયતે રક્ષઃ પત્ની યેનાસ્ય સા હૃતા ॥ 14 ॥

દનુર્નામ દિતેઃ પુત્રશ્શાપાદ્રાક્ષસતાં ગતઃ ।

આખ્યાતસ્તેન સુગ્રીવસ્સમર્થો વાનરર્ષભઃ ॥ 15 ॥

સ જ્ઞાસ્યતિ મહાવીર્યસ્તવ ભાર્યાપહારિણમ્ ।

એવમુક્ત્વા દનુસ્સ્વર્ગં ભ્રાજમાનો ગતસ્સુખમ્ ॥ 16 ॥

એતત્તે સર્વમાખ્યાતં યથા તથ્યેન પૃચ્છતઃ ।

અહં ચૈવ હિ રામશ્ચ સુગ્રીવં શરણં ગતૌ ॥ 17 ॥

એષ દત્ત્વા ચ વિત્તાનિ પ્રાપ્ય ચાનુત્તમં યશઃ ।

લોકનાથઃ પુરા ભૂત્વા સુગ્રીવં નાથમિચ્છતિ ॥ 18 ॥

પિતા યસ્ય પુરા હ્યાસીચ્છરણ્યો ધર્મવત્સલઃ ।

તસ્ય પુત્રશ્શરણ્યશ્ચ સુગ્રીવં શરણં ગતઃ ॥ 19 ॥

સર્વલોકસ્ય ધર્માત્મા શરણ્યશ્શરણં પુરા ।

ગુરુર્મે રાઘવસ્સોઽયં સુગ્રીવં શરણં ગતઃ ॥ 20 ॥

યસ્ય પ્રસાદે સતતં પ્રસીદેયુરિમાઃ પ્રજાઃ ।

સ રામો વાનરેન્દ્રસ્ય પ્રસાદમભિકાઙ્ક્ષતે ॥ 21 ॥

યેન સર્વગુણોપેતાઃ પૃથિવ્યાં સર્વપાર્થિવાઃ ।

માનિતાસ્સતતં રાજ્ઞા સદા દશરથેન વૈ ॥ 22 ॥

તસ્યાયં પૂર્વજઃ પુત્રસ્ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતઃ ।

સુગ્રીવં વાનરેન્દ્રં તુ રામશ્શરણમાગતઃ ॥ 23 ॥

શોકાભિભૂતે રામે તુ શોકાર્તે શરણં ગતે ।

કર્તુમર્હતિ સુગ્રીવઃ પ્રસાદં હરિયૂધપઃ ॥ 24 ॥

એવં બ્રુવાણં સૌમિત્રિં કરુણં સાશ્રુલોચનમ્ ।

હનુમાન્પ્રત્યુવાચેદં વાક્યં વાક્યવિશારદઃ ॥ 25 ॥

ઈદૃશા બુદ્ધિસમ્પન્ના જિતક્રોધા જિતેન્દ્રિયાઃ ।

દ્રષ્ટવ્યા વાનરેન્દ્રેણ દિષ્ટ્યા દર્શનમાગતાઃ ॥ 26 ॥

સ હિ રાજ્યાત્પરિભ્રષ્ટઃ કૃતવૈરશ્ચ વાલિના ।

હૃતદારો વને ત્યક્તો ભ્રાત્રા વિનિકૃતો ભૃશમ્ ॥ 27 ॥

કરિષ્યતિ સ સાહાય્યં યુવયોર્ભાસ્કરાત્મજઃ ।

સુગ્રીવસ્સહ ચાસ્માભિ સ્સીતાયાઃ પરિમાર્ગણે ॥ 28 ॥

ઇત્યેવમુક્ત્વા હનુમાન્ શ્લક્ષ્ણં મધુરયા ગિરા ।

બભાષે સોઽભિગચ્છેમ સુગ્રીવમિતિ રાઘવમ્ ॥ 29 ॥

એવં બ્રુવાણં ધર્માત્મા હનુમન્તં સ લક્ષ્મણઃ ।

પ્રતિપૂજ્ય યથાન્યાયમિદં પ્રોવાચ રાઘવમ્ ॥ 30 ॥

કપિઃ કથયતે હૃષ્ટો યથાઽયં મારુતાત્મજઃ ।

કૃત્યવાન્ત્સોઽપિ સમ્પ્રાપ્તઃ કૃતકૃત્યોઽસિ રાઘવ ॥ 31 ॥

પ્રસન્નમુખવર્ણશ્ચ વ્યક્તં હૃષ્ટશ્ચ ભાષતે ।

નાનૃતં વક્ષ્યતે વીરો હનુમાન્મારુતાત્મજઃ ॥ 32 ॥

તતસ્સ તુ મહાપ્રાજ્ઞો હનુમાન્મારુતાત્મજઃ ।

જગામાદાય તૌ વીરૌ હરિરાજાય રાઘવૌ ॥ 33 ॥

ભિક્ષુરૂપં પરિત્યજ્ય વાનરં રૂપમાસ્થિતઃ ।

પૃષ્ઠમારોપ્ય તૌ વીરૌ જગામ કપિકુઞ્જરઃ ॥ 34 ॥

સ તુ વિપુલયશાઃ કપિપ્રવીરઃ પવનસુતઃ કૃતકૃત્યવત્પ્રહૃષ્ટઃ ।

ગિરિવરમુરુવિક્રમઃ પ્રયાત સ્સ શુભમતિસ્સહ રામલક્ષ્મણાભ્યામ્ ॥ 35 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે ચતુર્થસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |

atha caturthassargaḥ |

tataḥ prahṛṣṭau hanumānkṛtyavāniti tadvacaḥ |

śrutvā madhurasambhāṣaṃ sugrīvaṃ manasā gataḥ || 1 ||

bhavyo rājyāgamastasya sugrīvasya mahātmanaḥ |

yadayaṃ kṛtyavānprāptaḥ kṛtyaṃ caitadupāgatam || 2 ||

tataḥ paramasaṃhṛṣṭo hanumān plavagarṣabhaḥ |

pratyuvāca tato vākyaṃ rāmaṃ vākyaviśāradaḥ || 3 ||

kiṃ arthaṃ tvaṃ vanaṃ ghoraṃ pampā kānana maṇḍitam |

āgataḥ sānujo durgaṃ nānā vyāla mṛga āyutam || 4 ||

tasya tadvacanaṃ śrutvā lakṣmaṇo rāmacoditaḥ |

ācacakṣe mahātmānaṃ rāmaṃ daśarathātmajam || 5 ||

rājā daśaratho nāma dyutimāndharmavatsalaḥ |

cāturvarṇyaṃ svadharmeṇa nityamevābhyapālayat || 6 ||

na dveṣṭā vidyate tasya na ca sa dveṣṭi kañcana |

sa ca sarveṣu bhūteṣu pitāmaha ivāparaḥ || 7 ||

agniṣṭomādibhiryajñairiṣṭavānāptadakṣiṇaiḥ |

tasyāyaṃ pūrvajaḥ putro rāmo nāma janaiḥ śrutaḥ || 8 ||

śaraṇyassarvabhūtānāṃ piturnirdeśapāragaḥ |

vīro daśarathasyāyaṃ putrāṇāṃ guṇavattamaḥ || 9 ||

rājalakṣaṇasampannassamyukto rājasampadā |

rājyādbhraṣṭo vane vastuṃ mayā sārdhamihāgataḥ || 10 ||

bhāryayā ca mahātejāssītayā'nugato vaśī |

dinakṣaye mahātejāḥ prabhayeva divākaraḥ || 11 ||

ahamasyāvaro bhrātā guṇairdāsyamupāgataḥ |

kṛtajñasya bahujñasya lakṣmaṇo nāma nāmataḥ || 12 ||

sukhārhasya mahārhasya sarvabhūtahitātmanaḥ |

aiśvaryeṇa ca hīnasya vanavāsāśritasya ca || 13 ||

rakṣasā'pahṛtā bhāryā rahite kāmarūpiṇā |

tacca na jñāyate rakṣaḥ patnī yenāsya sā hṛtā || 14 ||

danurnāma diteḥ putraśśāpādrākṣasatāṃ gataḥ |

ākhyātastena sugrīvassamartho vānararṣabhaḥ || 15 ||

sa jñāsyati mahāvīryastava bhāryāpahāriṇam |

evamuktvā danussvargaṃ bhrājamāno gatassukham || 16 ||

etatte sarvamākhyātaṃ yathā tathyena pṛcchataḥ |

ahaṃ caiva hi rāmaśca sugrīvaṃ śaraṇaṃ gatau || 17 ||

eṣa dattvā ca vittāni prāpya cānuttamaṃ yaśaḥ |

lokanāthaḥ purā bhūtvā sugrīvaṃ nāthamicchati || 18 ||

pitā yasya purā hyāsīccharaṇyo dharmavatsalaḥ |

tasya putraśśaraṇyaśca sugrīvaṃ śaraṇaṃ gataḥ || 19 ||

sarvalokasya dharmātmā śaraṇyaśśaraṇaṃ purā |

gururme rāghavasso'yaṃ sugrīvaṃ śaraṇaṃ gataḥ || 20 ||

yasya prasāde satataṃ prasīdeyurimāḥ prajāḥ |

sa rāmo vānarendrasya prasādamabhikāṅkṣate || 21 ||

yena sarvaguṇopetāḥ pṛthivyāṃ sarvapārthivāḥ |

mānitāssatataṃ rājñā sadā daśarathena vai || 22 ||

tasyāyaṃ pūrvajaḥ putrastriṣu lokeṣu viśrutaḥ |

sugrīvaṃ vānarendraṃ tu rāmaśśaraṇamāgataḥ || 23 ||

śokābhibhūte rāme tu śokārte śaraṇaṃ gate |

kartumarhati sugrīvaḥ prasādaṃ hariyūdhapaḥ || 24 ||

evaṃ bruvāṇaṃ saumitriṃ karuṇaṃ sāśrulocanam |

hanumānpratyuvācedaṃ vākyaṃ vākyaviśāradaḥ || 25 ||

īdṛśā buddhisampannā jitakrodhā jitendriyāḥ |

draṣṭavyā vānarendreṇa diṣṭyā darśanamāgatāḥ || 26 ||

sa hi rājyātparibhraṣṭaḥ kṛtavairaśca vālinā |

hṛtadāro vane tyakto bhrātrā vinikṛto bhṛśam || 27 ||

kariṣyati sa sāhāyyaṃ yuvayorbhāskarātmajaḥ |

sugrīvassaha cāsmābhi ssītāyāḥ parimārgaṇe || 28 ||

ityevamuktvā hanumān ślakṣṇaṃ madhurayā girā |

babhāṣe so'bhigacchema sugrīvamiti rāghavam || 29 ||

evaṃ bruvāṇaṃ dharmātmā hanumantaṃ sa lakṣmaṇaḥ |

pratipūjya yathānyāyamidaṃ provāca rāghavam || 30 ||

kapiḥ kathayate hṛṣṭo yathā'yaṃ mārutātmajaḥ |

kṛtyavāntso'pi samprāptaḥ kṛtakṛtyo'si rāghava || 31 ||

prasannamukhavarṇaśca vyaktaṃ hṛṣṭaśca bhāṣate |

nānṛtaṃ vakṣyate vīro hanumānmārutātmajaḥ || 32 ||

tatassa tu mahāprājño hanumānmārutātmajaḥ |

jagāmādāya tau vīrau harirājāya rāghavau || 33 ||

bhikṣurūpaṃ parityajya vānaraṃ rūpamāsthitaḥ |

pṛṣṭhamāropya tau vīrau jagāma kapikuñjaraḥ || 34 ||

sa tu vipulayaśāḥ kapipravīraḥ pavanasutaḥ kṛtakṛtyavatprahṛṣṭaḥ |

girivaramuruvikramaḥ prayāta ssa śubhamatissaha rāmalakṣmaṇābhyām || 35 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe caturthassargaḥ ||