4.32 Kishkindhakanda - Dvatrimsha Sargah

ॐ

4.32 કિષ્કિન્ધાકાણ્ડ - દ્વાત્રિંશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડમ્ ।

અથ દ્વાત્રિંશસ્સર્ગઃ ।

અઙ્ગદસ્ય વચશ્શ્રુત્વા સુગ્રીવસ્સચિવૈસ્સહ ।

લક્ષ્મણં કુપિતં શ્રુત્વા મુમોચાસનમાત્મવાન્ ॥ 1 ॥

સચિવાનબ્રવીદ્વાક્યં નિશ્ચિત્ય ગુરુલાઘવમ્ ।

મન્ત્રજ્ઞાન્મન્ત્રકુશલો મન્ત્રેષુ પરિનિષ્ઠિતાન્ ॥ 2 ॥

ન મે દુર્વ્યાહૃતં કિઞ્ચિન્નાપિ મે દુરનુષ્ઠિતમ્ ।

લક્ષ્મણો રાઘવભ્રાતા ક્રુદ્ધઃ કિમિતિ ચિન્તયે ॥ 3 ॥

અસુહૃદ્ભિર્મમામિત્રૈર્નિત્યમન્તરદર્શિભિઃ ।

મમ દોષાનસમ્ભૂતાન્ શ્રાવિતો રાઘવાનુજઃ ॥ 4 ॥

અત્ર તાવદ્યથાબુદ્ધિ સર્વૈરેવ યથાવિધિ ।

ભાવસ્ય નિશ્ચયસ્તાવદ્વિજ્ઞેયો નિપુણં શનૈઃ ॥ 5 ॥

ન ખલ્વસ્તિ મમ ત્રાસો લક્ષ્મણાન્નાપિ રાઘવાત્ ।

મિત્રં ત્વસ્થાનકુપિતં જનયત્યેવ સમ્ભ્રમમ્ ॥ 6 ॥

સર્વથા સુકરં મિત્રં દુષ્કરં પરિપાલનમ્ ।

અનિત્યત્વાચ્છ ચિત્તાનાં પ્રીતિરલ્પેપિ ભિદ્યતે ॥ 7 ॥

અતો નિમિત્તં ત્રસ્તોહં રામેણ તુ મહાત્મના ।

યન્મયોપકૃતં શક્યં પ્રતિકર્તું ન તન્મયા ॥ 8 ॥

સુગ્રીવેણૈવમુક્તસ્તુ હનુમાન્હરિપુઙ્ગવઃ ।

ઉવાચ સ્વેન તર્કેણ મધ્યે વાનરમન્ત્રિણામ્ ॥ 9 ॥

સર્વથા નૈતદાશ્ચર્યં યસ્ત્વં હરિગણેશ્વર ।

ન વિસ્મરસિ સુસ્નિગ્ધમુપકાર કૃતં શુભમ્ ॥ 10 ॥

રાઘવેણ તુ વીરેણ ભયમુત્સૃજ્ય દૂરતઃ ।

ત્વત્પ્રિયાર્થં હતો વાલી શક્રતુલ્યપરાક્રમઃ ॥ 11 ॥

સર્વથા પ્રણયાત્કૃદ્ધો રાઘવો નાત્ર સંશયઃ ।

ભ્રાતરં સમ્પ્રહિતવાન્લક્ષ્મણં લક્ષ્મિવર્ધનમ્ ॥ 12 ॥

ત્વં પ્રમત્તો ન જાનીષે કાલં કાલવિદાં વર ।

ફુલ્લસપ્તચ્છદશ્યામા પ્રવૃત્તા તુ શરચ્છિવા ॥ 13 ॥

નિર્મલગ્રહનક્ષત્રા દ્યૌઃ પ્રનષ્ટવલાહકા ।

પ્રસન્નાશ્ચ દિશસ્સર્વાસ્સરિતશ્ચ સરાંસિ ચ ॥ 14 ॥

પ્રાપ્તમુદ્યોગકાલં તુ નાવૈષિ હરિપુઙ્ગવ ।

ત્વં પ્રમત્ત ઇતિ વ્યક્તં લક્ષ્મણોઽયમિહાગતઃ ॥ 15 ॥

આર્તસ્ય હૃતદારસ્ય પુરુષં પુરુષાન્તરાત્ ।

વચનં મર્ષણીયં તે રાઘવસ્ય મહાત્મનઃ ॥ 16 ॥

કૃતાપરાધસ્ય હિ તે નાન્યત્પશ્યામ્યહં ક્ષમમ્ ।

અન્તરેણાઞ્જલિં બદ્ધ્વા લક્ષ્મણસ્ય પ્રસાદનાત્ ॥ 17 ॥

નિયુક્તૈર્મન્ત્રિભિર્વાચ્યો હ્યવશ્યં પાર્થિવો હિતમ્ ।

અત એવ ભયં ત્યક્ત્વા બ્રવીમ્યવધૃતં વચઃ ॥ 18 ॥

અભિક્રુદ્ધસ્સમર્થો હિ ચાપમુદ્યમ્ય રાઘવઃ ।

સદેવાસુરગન્ધર્વં વશે સ્થાપયિતું જગત્ ॥ 19 ॥

ન સ ક્ષમઃ કોપયિતું યઃ પ્રસાદ્યઃ પુનર્ભવેત્ ।

પૂર્વોપકારં સ્મરતા કૃતજ્ઞેન વિશેષતઃ ॥ 20 ॥

તસ્ય મૂર્ધ્ના પ્રણમ્ય ત્વં સપુત્રસ્સસુહૃજ્જનઃ ।

રાજંસ્તિષ્ઠસ્વ સમયે ભર્તુર્ભાર્યેવ તદ્વશઃ ॥ 21 ॥

ન રામરામાનુજશાસનં ત્વયા કપીન્દ્ર યુક્તં મનસાઽપ્યપોહિતુમ્ ।

મનો હિ તે જ્ઞાસ્યતિ માનુષં બલં સ રાઘવસ્યાસ્ય સુરેન્દ્રવર્ચસઃ ॥ 22 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે દ્વાત્રિંશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |

atha dvātriṃśassargaḥ |

aṅgadasya vacaśśrutvā sugrīvassacivaissaha |

lakṣmaṇaṃ kupitaṃ śrutvā mumocāsanamātmavān || 1 ||

sacivānabravīdvākyaṃ niścitya gurulāghavam |

mantrajñānmantrakuśalo mantreṣu pariniṣṭhitān || 2 ||

na me durvyāhṛtaṃ kiñcinnāpi me duranuṣṭhitam |

lakṣmaṇo rāghavabhrātā kruddhaḥ kimiti cintaye || 3 ||

asuhṛdbhirmamāmitrairnityamantaradarśibhiḥ |

mama doṣānasambhūtān śrāvito rāghavānujaḥ || 4 ||

atra tāvadyathābuddhi sarvaireva yathāvidhi |

bhāvasya niścayastāvadvijñeyo nipuṇaṃ śanaiḥ || 5 ||

na khalvasti mama trāso lakṣmaṇānnāpi rāghavāt |

mitraṃ tvasthānakupitaṃ janayatyeva sambhramam || 6 ||

sarvathā sukaraṃ mitraṃ duṣkaraṃ paripālanam |

anityatvāccha cittānāṃ prītiralpepi bhidyate || 7 ||

ato nimittaṃ trastohaṃ rāmeṇa tu mahātmanā |

yanmayopakṛtaṃ śakyaṃ pratikartuṃ na tanmayā || 8 ||

sugrīveṇaivamuktastu hanumānharipuṅgavaḥ |

uvāca svena tarkeṇa madhye vānaramantriṇām || 9 ||

sarvathā naitadāścaryaṃ yastvaṃ harigaṇeśvara |

na vismarasi susnigdhamupakāra kṛtaṃ śubham || 10 ||

rāghaveṇa tu vīreṇa bhayamutsṛjya dūrataḥ |

tvatpriyārthaṃ hato vālī śakratulyaparākramaḥ || 11 ||

sarvathā praṇayātkṛddho rāghavo nātra saṃśayaḥ |

bhrātaraṃ samprahitavānlakṣmaṇaṃ lakṣmivardhanam || 12 ||

tvaṃ pramatto na jānīṣe kālaṃ kālavidāṃ vara |

phullasaptacchadaśyāmā pravṛttā tu śaracchivā || 13 ||

nirmalagrahanakṣatrā dyauḥ pranaṣṭavalāhakā |

prasannāśca diśassarvāssaritaśca sarāṃsi ca || 14 ||

prāptamudyogakālaṃ tu nāvaiṣi haripuṅgava |

tvaṃ pramatta iti vyaktaṃ lakṣmaṇo'yamihāgataḥ || 15 ||

ārtasya hṛtadārasya puruṣaṃ puruṣāntarāt |

vacanaṃ marṣaṇīyaṃ te rāghavasya mahātmanaḥ || 16 ||

kṛtāparādhasya hi te nānyatpaśyāmyahaṃ kṣamam |

antareṇāñjaliṃ baddhvā lakṣmaṇasya prasādanāt || 17 ||

niyuktairmantribhirvācyo hyavaśyaṃ pārthivo hitam |

ata eva bhayaṃ tyaktvā bravīmyavadhṛtaṃ vacaḥ || 18 ||

abhikruddhassamartho hi cāpamudyamya rāghavaḥ |

sadevāsuragandharvaṃ vaśe sthāpayituṃ jagat || 19 ||

na sa kṣamaḥ kopayituṃ yaḥ prasādyaḥ punarbhavet |

pūrvopakāraṃ smaratā kṛtajñena viśeṣataḥ || 20 ||

tasya mūrdhnā praṇamya tvaṃ saputrassasuhṛjjanaḥ |

rājaṃstiṣṭhasva samaye bharturbhāryeva tadvaśaḥ || 21 ||

na rāmarāmānujaśāsanaṃ tvayā kapīndra yuktaṃ manasā'pyapohitum |

mano hi te jñāsyati mānuṣaṃ balaṃ sa rāghavasyāsya surendravarcasaḥ || 22 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe dvātriṃśassargaḥ ||