4.27 Kishkindhakanda - Saptavimsha Sargah

ॐ

4.27 કિષ્કિન્ધાકાણ્ડ - સપ્તવિંશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડમ્ ।

અથ સપ્તવિંશસ્સર્ગઃ ।

અભિષિક્તે તુ સુગ્રીવે પ્રવિષ્ટે વાનરે ગુહામ્ ।

આજગામ સહ ભ્રાત્રા રામઃ પ્રસ્રવણં ગિરિમ્ ॥ 1 ॥

શાર્દૂલમૃગસઙ્ઘુષ્ટં સિંહૈર્ભીમરવૈર્વૃતમ્ ।

નાનાગુલ્મલતાગૂઢં બહુપાદપસઙ્કુલમ્ ॥ 2 ॥

ઋક્ષવાનરગોપુચ્છૈર્માર્જારૈશ્ચ નિષેવિતમ્ ।

મેઘરાશિનિભં શૈલં નિત્યં શુચિજલાશયમ્ ॥ 3 ॥

તસ્ય શૈલસ્ય શિખરે મહતીમાયતાં ગુહામ્ ।

પ્રત્યગૃહ્ણત વાસાર્થં રામસ્સૌમિત્રિણા સહ ॥ 4 ॥

કૃત્વા ચ સમયં રામસ્સુગ્રીવેણ સહાનઘઃ ।

કાલયુક્તં મહદ્વાક્યમુવાચ રઘુનન્દનઃ ॥ 5 ॥

વિનીતં ભ્રાતરં ભ્રાતા લક્ષ્મણં લક્ષ્મિવર્ધનમ્ ।

ઇયં ગિરિગુહા રમ્યા વિશાલા યુક્તમારુતા ।

અસ્યાં વત્સ્યામ સૌમિત્રે વર્ષરાત્રમરિન્દમ ॥ 6 ॥

ગિરિશૃઙ્ગમિદં રમ્યમુન્નતં પાર્થિવાત્મજ ॥ 7 ॥

શ્વેતાભિઃ કૃષ્ણતામ્રાભિશ્શિલાભિરુપશોભિતમ્ ।

નાનાધાતુસમાકીર્ણં દરીનિર્ઝરશોભિતમ્ ॥ 8 ॥

વિવિધૈર્વૃક્ષષણ્ડૈશ્ચ ચારુચિત્રલતાયુતમ્ ।

નાનાવિહગસઙ્ઘુષ્ટં મયૂરરવનાદિતમ્ ॥ 9 ॥

માલતીકુન્દગુલ્મૈશ્ચ સિન્ધુવારૈશ્શિરીષકૈઃ ।

કદમ્બાર્જુનસર્જૈશ્ચ પુષ્પિતૈરુપશોભિતમ્ ॥ 10 ॥

ઇયં ચ નલિની રમ્યા ફુલ્લપઙ્કજમણ્ડિતા ।

નાતિદૂરે ગુહાયાનૌ ભવિષ્યતિ નૃપાત્મજ ॥ 11 ॥

પ્રાગુદક્પ્રવણે દેશે ગુહા સાધુ ભવિષ્યતિ ।

પશ્ચાચ્ચૈવોન્નતા સૌમ્ય નિવાતેયં ભવિષ્યતિ ॥ 12 ॥

ગુહાદ્વારે ચ સૌમિત્રે શિલા સમતલા શુભા ।

શ્લક્ષ્ણા ચૈવાયતા ચૈવ ભિન્નાઞ્જનચયોપમા ॥ 13 ॥

ગિરિશૃઙ્ગમિદં તાત પશ્ય ચોત્તરતઃ શુભમ્ ।

ભિન્નાઞ્જનચયાકારમમ્ભોધરમિવોત્થિતમ્ ॥ 14 ॥

દક્ષિણસ્યામપિ દિશિ સ્થિતં શ્વેતમિવાપરમ્ ।

કૈલાસશિખરપ્રખ્યં નાનાધાતુવિભૂષિતમ્ ॥ 15 ॥

પ્રાચીનવાહિનીં ચૈવ નદીં ભૃશમકર્દમામ્ ।

ગુહાયાઃ પૂર્વતઃ પશ્ય ત્રિકૂટે જાહ્નવીમિવ ॥ 16 ॥

ચન્દનૈસ્તિલકૈસ્તાલૈસ્તમાલૈરતિમુક્તકૈઃ ।

પદ્મકૈઃ સરલૈશ્ચૈવ અશોકૈશ્ચૈવ શોભિતામ્ ॥ 17 ॥

વાનીરૈસ્તિમિશૈશ્ચૈવ વકુલૈઃ કેતકૈર્ધવૈઃ ।

હિન્તાલૈસ્તિનિશૈર્નીપૈર્વેત્રકૈઃ કૃતમાલકૈઃ ॥ 18 ॥

તીરજૈશ્શોભિતા ભાતિ નાનારૂપૈ સ્તતસ્તતઃ ।

વસનાભરણોપેતા પ્રમદેવાભ્યલઙ્કૃતા ॥ 19 ॥

શતશઃ પક્ષિસઙ્ઘૈશ્ચ નાનાનાદૈર્વિનાદિતા ।

એકૈકમનુરક્તૈશ્ચ ચક્રવાકૈરલઙ્કૃતા ॥ 20 ॥

પુલિનૈરતિરમ્યૈશ્ચ હંસસારસસેવિતૈઃ ।

પ્રહસન્તીવભાત્યેષા નારી સર્વવિભૂષિતા ॥ 21 ॥

ક્વચિન્નીલોત્પલૈશ્છન્ના ભાતિ રક્તોત્પલૈઃ ક્વચિત્ ।

ક્વચિદાભાતિ શુક્લૈશ્ચ દિવ્યૈઃ કુમુદકુટ્મલૈઃ ॥ 22 ॥

પારિપ્લવશતૈર્જુષ્ટા બર્હિક્રૌઞ્ચવિનાદિતા ।

રમણીયા નદી સૌમ્ય મુનિસઙ્ઘૈર્નિષેવિતા ॥ 23 ॥

પશ્ય ચન્દનવૃક્ષાણાં પઙ્ક્તીસ્સુરચિતા ઇવ ।

કકુભાનાં ચ દૃશ્યન્તે મનસેવોદિતાસ્સમમ્ ॥ 24 ॥

અહો સુરમણીયોઽયં દેશશ્શત્રુનિષૂદન ।

દૃઢં રંસ્યાવ સૌમિત્રે સાધ્વત્ર નિવસાવહૈ ॥ 25 ॥

ઇતશ્ચ નાતિદૂરે સા કિષ્કિન્ધા ચિત્રકાનના ।

સુગ્રીવસ્ય પુરી રમ્યા ભવિષ્યતિ નૃપાત્મજ ॥ 26 ॥

ગીતવાદિત્રનિર્ઘોષશ્શ્રૂયતે જયતાં વર ।

નર્દતાં વાનરાણાં ચ મૃદઙ્ગાડમ્બરૈ સ્સહ ॥ 27 ॥

લબ્ધ્વા ભાર્યાં કપિવરઃ પ્રાપ્ય રાજ્યં સુહૃદ્વૃતઃ ।

ધ્રુવં નન્દતિ સુગ્રીવસ્સમ્પ્રાપ્ય મહતીં શ્રિયમ્ ॥ 28 ॥

ઇત્યુક્ત્વા ન્યવસત્તત્ર રાઘવસ્સહલક્ષ્મણઃ ।

બહુદૃશ્યદરીકુઞ્જે તસ્મિન્પ્રસ્રવણે ગિરૌ ॥ 29 ॥

સુસુખેઽપિ બહુદ્રવ્યે તસ્મિન્હિ ધરણીધરે ।

વસતસ્તસ્ય રામસ્ય રતિરલ્પાપિના ભવેત્ ॥ 30 ॥

હૃતાં હિ ભાર્યાં સ્મરતઃ પ્રાણેભ્યોઽપિ ગરીયસીમ્ ।

ઉદયાભ્યુદિતં દૃષ્ટ્વા શશાઙ્કં ચ વિશેષતઃ ॥ 31 ॥

આવિવેશ ન તં નિદ્રા નિશાસુ શયનં ગતમ્ ।

તત્સમુત્થેન શોકેન બાષ્પોપહતચેતસમ્ ॥ 32 ॥

તં શોચમાનં કાકુત્સ્થં નિત્યં શોકપરાયણમ્ ।

તુલ્યદુઃખોઽબ્રવીદ્ભ્રાતા લક્ષ્મણોઽનુનયન્વચઃ ॥ 33 ॥

અલં વીર વ્યથાં ગત્વા ન ત્વં શોચિતુમર્હસિ ।

શોચતો વ્યવસીદન્તિ સર્વાર્થા વિદિતં હિ તે ॥ 34 ॥

ભવાન્ક્રિયાપરો લોકે ભવાન્ દેવપરાયણઃ ।

આસ્તિકો ધર્મશીલશ્ચ વ્યવસાયી ચ રાઘવ ॥ 35 ॥

ન હ્યવ્યવસિતશ્શત્રું રાક્ષસં તં વિશેષતઃ ।

સમર્થસ્ત્વં રણે હન્તું વિક્રમૈર્જિહ્મકારિણમ્ ॥ 36 ॥

સમુન્મૂલય શોકં ત્વં વ્યવસાયં સ્થિરં કુરુ ।

તતસ્સપરિવારં તં નિર્મૂલં કુરુ રાક્ષસમ્ ॥ 37 ॥

પૃથિવીમપિ કાકુત્સ્થ સસાગરવનાચલામ્ ।

પરિવર્તયિતું શક્તઃ કિમઙ્ગપુન રાવણમ્ ॥ 38 ॥

શરત્કાલં પ્રતીક્ષસ્વ પ્રાવૃટ્કાલોઽયમાગતઃ ।

તતસ્સરાષ્ટ્રં સગણં રાવણં ત્વં વધિષ્યસિ ॥ 39 ॥

અહં તુ ખલુ તે વીર્યં પ્રસુપ્તં પ્રતિબોધયે ।

દીપ્સૈરાહુતિભિઃ કાલે ભસ્મચ્છન્નમિવાનલમ્ ॥ 40 ॥

લક્ષ્મણસ્ય તુ તદ્વાક્યં પ્રતિપૂજ્ય હિતં શુભમ્ ।

રાઘવસ્સુહૃદં સ્નિગ્ધમિદં વચનમબ્રવીત્ ॥ 41 ॥

વાચ્યં યદનુરક્તેન સ્નિગ્ધેન ચ હિતેન ચ ।

સત્યવિક્રમયુક્તેન તદુક્તં લક્ષ્મણ ત્વયા ॥ 42 ॥

એષ શોકઃ પરિત્યક્તસ્સર્વકાર્યાવસાદકઃ ।

વિક્રમેષ્વપ્રતિહતં તેજઃ પ્રોત્સાહયામ્યહમ્ ॥ 43 ॥

શરત્કાલં પ્રતીક્ષિષ્યે સ્થિતોઽસ્મિ વચને તવ ।

સુગ્રીવસ્ય નદીનાં ચ પ્રસાદમનુપાલયન્ ॥ 44 ॥

ઉપકારેણ વીરસ્તુ પ્રતીકારેણ યુજ્યતે ।

અકૃતજ્ઞોઽપ્રતિકૃતો હન્તિ સત્ત્વવતાં મનઃ ॥ 45 ॥

અથૈવ મુક્તઃપ્રણિધાય લક્ષ્મણઃ કૃતાઞ્જલિસ્તત્પ્રતિપૂજ્ય ભાષિતમ્ ।

ઉવાચ રામં સ્વભિરામદર્શનં પ્રદર્શયન્દર્શનમાત્મનશ્શુભમ્ ॥ 46 ॥

યથોક્તમેતત્તવ સર્વમીપ્સિતં નરેન્દ્ર કર્તા ન ચિરાદ્ધરીશ્વરઃ ।

શરત્પ્રતીક્ષઃ ક્ષમતામિમં ભવાન્ જલપ્રપાતં રિપુનિગ્રહે ધૃતઃ ॥ 47 ॥

નિયમ્ય કોપં પ્રતિપાલ્યતાં શરત્ ક્ષમસ્વ માસાં શ્ચતુરો મયા સહ ।

વસાચલેઽસ્મિન્મૃગરાજસેવિતે સંવર્ધયન્ શત્રુવધે સમુદ્યમમ્ ॥ 48 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે સપ્તવિંશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |

atha saptaviṃśassargaḥ |

abhiṣikte tu sugrīve praviṣṭe vānare guhām |

ājagāma saha bhrātrā rāmaḥ prasravaṇaṃ girim || 1 ||

śārdūlamṛgasaṅghuṣṭaṃ siṃhairbhīmaravairvṛtam |

nānāgulmalatāgūḍhaṃ bahupādapasaṅkulam || 2 ||

ṛkṣavānaragopucchairmārjāraiśca niṣevitam |

megharāśinibhaṃ śailaṃ nityaṃ śucijalāśayam || 3 ||

tasya śailasya śikhare mahatīmāyatāṃ guhām |

pratyagṛhṇata vāsārthaṃ rāmassaumitriṇā saha || 4 ||

kṛtvā ca samayaṃ rāmassugrīveṇa sahānaghaḥ |

kālayuktaṃ mahadvākyamuvāca raghunandanaḥ || 5 ||

vinītaṃ bhrātaraṃ bhrātā lakṣmaṇaṃ lakṣmivardhanam |

iyaṃ giriguhā ramyā viśālā yuktamārutā |

asyāṃ vatsyāma saumitre varṣarātramarindama || 6 ||

giriśṛṅgamidaṃ ramyamunnataṃ pārthivātmaja || 7 ||

śvetābhiḥ kṛṣṇatāmrābhiśśilābhirupaśobhitam |

nānādhātusamākīrṇaṃ darīnirjharaśobhitam || 8 ||

vividhairvṛkṣaṣaṇḍaiśca cārucitralatāyutam |

nānāvihagasaṅghuṣṭaṃ mayūraravanāditam || 9 ||

mālatīkundagulmaiśca sindhuvāraiśśirīṣakaiḥ |

kadambārjunasarjaiśca puṣpitairupaśobhitam || 10 ||

iyaṃ ca nalinī ramyā phullapaṅkajamaṇḍitā |

nātidūre guhāyānau bhaviṣyati nṛpātmaja || 11 ||

prāgudakpravaṇe deśe guhā sādhu bhaviṣyati |

paścāccaivonnatā saumya nivāteyaṃ bhaviṣyati || 12 ||

guhādvāre ca saumitre śilā samatalā śubhā |

ślakṣṇā caivāyatā caiva bhinnāñjanacayopamā || 13 ||

giriśṛṅgamidaṃ tāta paśya cottarataḥ śubham |

bhinnāñjanacayākāramambhodharamivotthitam || 14 ||

dakṣiṇasyāmapi diśi sthitaṃ śvetamivāparam |

kailāsaśikharaprakhyaṃ nānādhātuvibhūṣitam || 15 ||

prācīnavāhinīṃ caiva nadīṃ bhṛśamakardamām |

guhāyāḥ pūrvataḥ paśya trikūṭe jāhnavīmiva || 16 ||

candanaistilakaistālaistamālairatimuktakaiḥ |

padmakaiḥ saralaiścaiva aśokaiścaiva śobhitām || 17 ||

vānīraistimiśaiścaiva vakulaiḥ ketakairdhavaiḥ |

hintālaistiniśairnīpairvetrakaiḥ kṛtamālakaiḥ || 18 ||

tīrajaiśśobhitā bhāti nānārūpai statastataḥ |

vasanābharaṇopetā pramadevābhyalaṅkṛtā || 19 ||

śataśaḥ pakṣisaṅghaiśca nānānādairvināditā |

ekaikamanuraktaiśca cakravākairalaṅkṛtā || 20 ||

pulinairatiramyaiśca haṃsasārasasevitaiḥ |

prahasantīvabhātyeṣā nārī sarvavibhūṣitā || 21 ||

kvacinnīlotpalaiśchannā bhāti raktotpalaiḥ kvacit |

kvacidābhāti śuklaiśca divyaiḥ kumudakuṭmalaiḥ || 22 ||

pāriplavaśatairjuṣṭā barhikrauñcavināditā |

ramaṇīyā nadī saumya munisaṅghairniṣevitā || 23 ||

paśya candanavṛkṣāṇāṃ paṅktīssuracitā iva |

kakubhānāṃ ca dṛśyante manasevoditāssamam || 24 ||

aho suramaṇīyo'yaṃ deśaśśatruniṣūdana |

dṛḍhaṃ raṃsyāva saumitre sādhvatra nivasāvahai || 25 ||

itaśca nātidūre sā kiṣkindhā citrakānanā |

sugrīvasya purī ramyā bhaviṣyati nṛpātmaja || 26 ||

gītavāditranirghoṣaśśrūyate jayatāṃ vara |

nardatāṃ vānarāṇāṃ ca mṛdaṅgāḍambarai ssaha || 27 ||

labdhvā bhāryāṃ kapivaraḥ prāpya rājyaṃ suhṛdvṛtaḥ |

dhruvaṃ nandati sugrīvassamprāpya mahatīṃ śriyam || 28 ||

ityuktvā nyavasattatra rāghavassahalakṣmaṇaḥ |

bahudṛśyadarīkuñje tasminprasravaṇe girau || 29 ||

susukhe'pi bahudravye tasminhi dharaṇīdhare |

vasatastasya rāmasya ratiralpāpinā bhavet || 30 ||

hṛtāṃ hi bhāryāṃ smarataḥ prāṇebhyo'pi garīyasīm |

udayābhyuditaṃ dṛṣṭvā śaśāṅkaṃ ca viśeṣataḥ || 31 ||

āviveśa na taṃ nidrā niśāsu śayanaṃ gatam |

tatsamutthena śokena bāṣpopahatacetasam || 32 ||

taṃ śocamānaṃ kākutsthaṃ nityaṃ śokaparāyaṇam |

tulyaduḥkho'bravīdbhrātā lakṣmaṇo'nunayanvacaḥ || 33 ||

alaṃ vīra vyathāṃ gatvā na tvaṃ śocitumarhasi |

śocato vyavasīdanti sarvārthā viditaṃ hi te || 34 ||

bhavānkriyāparo loke bhavān devaparāyaṇaḥ |

āstiko dharmaśīlaśca vyavasāyī ca rāghava || 35 ||

na hyavyavasitaśśatruṃ rākṣasaṃ taṃ viśeṣataḥ |

samarthastvaṃ raṇe hantuṃ vikramairjihmakāriṇam || 36 ||

samunmūlaya śokaṃ tvaṃ vyavasāyaṃ sthiraṃ kuru |

tatassaparivāraṃ taṃ nirmūlaṃ kuru rākṣasam || 37 ||

pṛthivīmapi kākutstha sasāgaravanācalām |

parivartayituṃ śaktaḥ kimaṅgapuna rāvaṇam || 38 ||

śaratkālaṃ pratīkṣasva prāvṛṭkālo'yamāgataḥ |

tatassarāṣṭraṃ sagaṇaṃ rāvaṇaṃ tvaṃ vadhiṣyasi || 39 ||

ahaṃ tu khalu te vīryaṃ prasuptaṃ pratibodhaye |

dīpsairāhutibhiḥ kāle bhasmacchannamivānalam || 40 ||

lakṣmaṇasya tu tadvākyaṃ pratipūjya hitaṃ śubham |

rāghavassuhṛdaṃ snigdhamidaṃ vacanamabravīt || 41 ||

vācyaṃ yadanuraktena snigdhena ca hitena ca |

satyavikramayuktena taduktaṃ lakṣmaṇa tvayā || 42 ||

eṣa śokaḥ parityaktassarvakāryāvasādakaḥ |

vikrameṣvapratihataṃ tejaḥ protsāhayāmyaham || 43 ||

śaratkālaṃ pratīkṣiṣye sthito'smi vacane tava |

sugrīvasya nadīnāṃ ca prasādamanupālayan || 44 ||

upakāreṇa vīrastu pratīkāreṇa yujyate |

akṛtajño'pratikṛto hanti sattvavatāṃ manaḥ || 45 ||

athaiva muktaḥpraṇidhāya lakṣmaṇaḥ kṛtāñjalistatpratipūjya bhāṣitam |

uvāca rāmaṃ svabhirāmadarśanaṃ pradarśayandarśanamātmanaśśubham || 46 ||

yathoktametattava sarvamīpsitaṃ narendra kartā na cirāddharīśvaraḥ |

śaratpratīkṣaḥ kṣamatāmimaṃ bhavān jalaprapātaṃ ripunigrahe dhṛtaḥ || 47 ||

niyamya kopaṃ pratipālyatāṃ śarat kṣamasva māsāṃ ścaturo mayā saha |

vasācale'sminmṛgarājasevite saṃvardhayan śatruvadhe samudyamam || 48 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe saptaviṃśassargaḥ ||