4.26 Kishkindhakanda - Shadvimsha Sargah

ॐ

4.26 કિષ્કિન્ધાકાણ્ડ - ષડ્વિંશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડમ્ ।

અથ ષડ્વિંશસ્સર્ગઃ ।

તતશ્શોકાભિસન્તપ્તં સુગ્રીવં ક્લિન્નવાસસમ્ ।

શાખામૃગમહામાત્રાઃ પરિવાર્યોપતસ્થિરે ॥ 1 ॥

અભિગમ્ય મહાબાહું રામમક્લિષ્ટકારિણમ્ ।

સ્થિતાઃ પ્રાઞ્જલયસ્સર્વે પિતામહમિવર્ષયઃ ॥ 2 ॥

તતઃ કાઞ્ચનશૈલાભ સ્તરુણાર્કનિભાનનઃ ।

અબ્રવીત્પ્રાઞ્જલિર્વાક્યં હનૂમાન્મારુતાત્મજઃ ॥ 3 ॥

ભવત્પ્રસાદાત્સુગ્રીવઃ પિતૃપૈતામહં મહત્ ।

વાનરાણાં સુદુષ્પ્રાપં પ્રાપ્તો રાજ્યમિદં પ્રભો ॥ 4 ॥

ભવતા સમનુજ્ઞાતઃ પ્રવિશ્ય નગરં શુભમ્ ॥ 5 ॥

સંવિધાસ્યતિ કાર્યાણિ સર્વાણિ સસુહૃજ્જનઃ ।

સ્નાતોઽયં વિવિધૈર્ગન્ધૈરૌષધૈશ્ચ યથાવિધિ ॥ 6 ॥

અર્ચયિષ્યતિ રત્નૈશ્ચ માલ્યૈશ્ચ ત્વાં વિશેષતઃ ।

ઇમાં ગિરિગુહાં રમ્યામભિગન્તુમિતોઽર્હસિ ॥ 7 ॥

કુરુષ્વ સ્વામિસમ્બન્ધં વાનરાન્સમ્પ્રહર્ષય ।

એવમુક્તો હનુમતા રાઘવઃ પરવીરહા ॥ 8 ॥

પ્રત્યુવાચ હનૂમન્તં બુદ્ધિમાન્વાક્યકોવિદઃ ।

ચતુર્દશ સમાસ્સૌમ્ય ગ્રામં વા યદિ વા પુરમ્ ॥ 9 ॥

ન પ્રવેક્ષ્યામિ હનુમન્પિતુર્નિર્દેશપાલકઃ ।

સુસમૃદ્ધાં ગુહાં રમ્યાં સુગ્રીવો વાનરર્ષભઃ ॥ 10 ॥

પ્રવિષ્ટો વિધિવદ્વીરઃ ક્ષિપ્રં રાજ્યેઽભિષિચ્યતામ્ ।

એવમુક્ત્વા હનૂમન્તં રામસ્સુગ્રીવમબ્રવીત્ ॥ 11 ॥

વૃત્તજ્ઞો વૃત્તસમ્પન્નમુદારબલવિક્રમમ્ ।

ઇમમપ્યઙ્ગદં વીર યૌવરાજ્યેઽભિષેચય ॥ 12 ॥

જ્યેષ્ઠસ્ય સ સુતો જ્યેષ્ઠસ્સદૃશો વિક્રમેણ તે ।

અઙ્ગદોઽયમદીનાત્મા યૌવરાજ્યસ્ય ભાજનમ્ ॥ 13 ॥

પૂર્વોઽયં વાર્ષિકો માસઃ શ્રાવણસ્સલિલાગમઃ ।

પ્રવૃત્તાસ્સૌમ્ય ચત્વારો માસા વાર્ષિકસજ્ઞિકાઃ ॥ 14 ॥

નાયમુદ્યોગસમયઃ પ્રવિશ ત્વં પુરીં શુભામ્ ।

અસ્મિન્વત્સ્યામ્યહં સૌમ્ય પર્વતે સહ લક્ષ્મણઃ ॥ 15 ॥

ઇયં ગિરિગુહા રમ્યા વિશાલા યુક્તમારુતા ।

પ્રભૂતસલિલા સૌમ્ય પ્રભૂતકમલોત્પલા ॥ 16 ॥

કાર્તિકે સમનુપ્રાપ્તે ત્વં રાવણવધે યત ।

એષ નસ્સમયસ્સૌમ્ય પ્રવિશ ત્વં સ્વમાલયમ્ ॥ 17 ॥

અભિષિક્તસ્વ રાજ્યે ચ સુહૃદસ્સમ્પ્રહર્ષય ।

ઇતિ રામાભ્યનુજ્ઞાતસ્સુગ્રીવો વાનરાધિપઃ ॥ 18 ॥

પ્રવિવેશ પુરીં રમ્યાં કિષ્કિન્ધાં વાલિપાલિતામ્ ।

તં વાનરસહસ્રાણિ પ્રવિષ્ટં વાનરેશ્વરમ્ ॥ 19 ॥

અભિવાદ્ય પ્રવિષ્ટાનિ સર્વતઃ પર્યવારયન્ ।

તતઃ પ્રકૃતયસ્સર્વા દૃષ્ટ્વા હરિગણેશ્વરમ્ ॥ 20 ॥

પ્રણમ્ય મૂર્ધ્ના પતિતા વસુધાયાં સમાહિતાઃ ।

સુગ્રીવઃ પ્રકૃતીસ્સર્વાસ્સમ્ભાષ્યોત્થાપ્ય વીર્યવાન્ ॥ 21 ॥

ભ્રાતુરન્તઃપુરં સૌમ્યં પ્રવિવેશ મહાબલઃ ।

પ્રવિશ્ય ત્વભિનિષ્ક્રાન્તં સુગ્રીવં પ્લવગેશ્વરમ્ ॥ 22 ॥

અભ્યષિઞ્ચન્ત સુહૃદસ્સહસ્રાક્ષમિવામરાઃ ।

તસ્ય પાણ્ડુરમાજહ્રુશ્છત્રં હેમપરિષ્કૃતમ્ ॥ 23 ॥

શુક્લે ચ વાલવ્યજને હેમદણ્ડે યશસ્કરે ।

તથા સર્વાણિ રત્નાનિ સર્વબીજૌષધીરપિ ॥ 24 ॥

સક્ષીરાણાં ચ વૃક્ષાણાં પ્રરોહાન્કુસુમાનિ ચ ।

શુક્લાનિ ચૈવ વસ્ત્રાણિ શ્વેતં ચૈવાનુલેપનમ્ ॥ 25 ॥

સુગન્ધીનિ ચ માલ્યાનિ સ્થલજાન્યમ્બુજાનિ ચ ।

ચન્દનાનિ ચ દિવ્યાનિ ગન્ધાંશ્ચ વિવિધાન્બહૂન્ ॥ 26 ॥

અક્ષતં જાતરૂપં ચ પ્રિયઙ્ગુમધુસર્પિષી ।

દધિ ચર્મ ચ વૈયાઘ્રં વારાહી ચાપ્યુપાનહૌ ॥ 27 ॥

સમાલમ્ભનમાદાય રોચનાં સમનશ્શિલામ્ ।

આગ્મુસ્તત્ર મુદિતા વરાઃ કન્યાસ્તુ ષોડશ ॥ 28 ॥

તતસ્તે વાનરશ્રેષ્ઠં યથાકાલં યથાવિધિ ।

રત્નૈર્વસ્ત્રૈશ્ચ ભક્ષ્યૈશ્ચ તોષયિત્વા દ્વિજર્ષભાન્ ॥ 29 ॥

તતઃ કુશપરિસ્તીર્ણં સમિદ્ધં જાતવેદસમ્ ।

મન્ત્રપૂતેન હવિષા હુત્વા મન્ત્રવિદો જનાઃ ॥ 30 ॥

તતો હેમપ્રતિષ્ઠાને વરાસ્તરણસંવૃતે ।

પ્રાસાદશિખરે રમ્યે ચિત્રમાલ્યોપશોભિતે ॥ 31 ॥

પ્રાઙ્મુખં વિવિધૈર્મન્ત્રૈઃ સ્થાપયિત્વા વરાસને ।

નદીનદેભ્યસ્સંહૃત્ય તીર્થેભ્યશ્ચ સમન્તતઃ ॥ 32 ॥

આહૃત્ય ચ સમુદ્રેભ્યસ્સર્વેભ્યો વાનરર્ષભાઃ ।

અપઃ કનકકુમ્ભેષુ નિધાય વિમલાશ્શુભાઃ ॥ 33 ॥

શુભૈર્વૃષભશૃઙ્ગૈશ્ચ કલશૈશ્ચાપિ કાઞ્ચનૈઃ ।

શાસ્ત્રદૃષ્ટેન વિધિના મહર્ષિવિહિતેન ચ ॥ 34 ॥

ગજો ગવાક્ષો ગવયશ્શરભો ગન્ધમાદનઃ ।

મૈન્દશ્ચ દ્વિવિદશ્ચૈવ હનુમાન્જામ્બવાન્નલઃ ॥ 35 ॥

અભ્યષિઞ્ચન્ત સુગ્રીવં પ્રસન્નેન સુગન્ધિના ।

સલિલેન સહસ્રાક્ષં વસવો વાસવં યથા ॥ 36 ॥

અભિષિક્તે તુ સુગ્રીવે સર્વે વાનરપુઙ્ગવાઃ ।

પ્રચુક્રુશુર્મહાત્માનો હૃષ્ટા સ્તત્ર સહસ્રશઃ ॥ 37 ॥

રામસ્ય તુ વચઃ કુર્વન્સુગ્રીવો હરિપુઙ્ગવઃ ।

અઙ્ગદં સમ્પરિષ્વજ્ય યૌવરાજ્યેઽભ્યષેચયત્ ॥ 38 ॥

અઙ્ગદે ચાભિષિક્તે તુ સાનુક્રોશાઃ પ્લવઙ્ગમાઃ ।

સાધુ સાધ્વિતિ સુગ્રીવં મહાત્માનોઽભ્યપૂજયન્ ॥ 39 ॥

રામં ચૈવ મહાત્માનં લક્ષ્મણં ચ પુનઃ પુનઃ ।

પ્રીતાશ્ચ તુષ્ટુવુસ્સર્વે તાદૃશે તત્ર વર્તિતે ॥ 40 ॥

હૃષ્ટપુષ્ટજનાકીર્ણા પતાકાધ્વજશોભિતા ।

બભૂવ નગરી રમ્યા કિષ્કિન્ધા ગિરિગહ્વરે ॥ 41 ॥

નિવેદ્ય રામાય તદા મહાત્મને મહાભિષેકં કપિવાહિનીપતિઃ ।

રુમાં ચ ભાર્યં પ્રતિલભ્ય વીર્યવા નવાપ રાજ્યં ત્રિદશાધિપો યથા ॥ 42 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે ષડ્વિંશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |

atha ṣaḍviṃśassargaḥ |

tataśśokābhisantaptaṃ sugrīvaṃ klinnavāsasam |

śākhāmṛgamahāmātrāḥ parivāryopatasthire || 1 ||

abhigamya mahābāhuṃ rāmamakliṣṭakāriṇam |

sthitāḥ prāñjalayassarve pitāmahamivarṣayaḥ || 2 ||

tataḥ kāñcanaśailābha staruṇārkanibhānanaḥ |

abravītprāñjalirvākyaṃ hanūmānmārutātmajaḥ || 3 ||

bhavatprasādātsugrīvaḥ pitṛpaitāmahaṃ mahat |

vānarāṇāṃ suduṣprāpaṃ prāpto rājyamidaṃ prabho || 4 ||

bhavatā samanujñātaḥ praviśya nagaraṃ śubham || 5 ||

saṃvidhāsyati kāryāṇi sarvāṇi sasuhṛjjanaḥ |

snāto'yaṃ vividhairgandhairauṣadhaiśca yathāvidhi || 6 ||

arcayiṣyati ratnaiśca mālyaiśca tvāṃ viśeṣataḥ |

imāṃ giriguhāṃ ramyāmabhigantumito'rhasi || 7 ||

kuruṣva svāmisambandhaṃ vānarānsampraharṣaya |

evamukto hanumatā rāghavaḥ paravīrahā || 8 ||

pratyuvāca hanūmantaṃ buddhimānvākyakovidaḥ |

caturdaśa samāssaumya grāmaṃ vā yadi vā puram || 9 ||

na pravekṣyāmi hanumanpiturnirdeśapālakaḥ |

susamṛddhāṃ guhāṃ ramyāṃ sugrīvo vānararṣabhaḥ || 10 ||

praviṣṭo vidhivadvīraḥ kṣipraṃ rājye'bhiṣicyatām |

evamuktvā hanūmantaṃ rāmassugrīvamabravīt || 11 ||

vṛttajño vṛttasampannamudārabalavikramam |

imamapyaṅgadaṃ vīra yauvarājye'bhiṣecaya || 12 ||

jyeṣṭhasya sa suto jyeṣṭhassadṛśo vikrameṇa te |

aṅgado'yamadīnātmā yauvarājyasya bhājanam || 13 ||

pūrvo'yaṃ vārṣiko māsaḥ śrāvaṇassalilāgamaḥ |

pravṛttāssaumya catvāro māsā vārṣikasajñikāḥ || 14 ||

nāyamudyogasamayaḥ praviśa tvaṃ purīṃ śubhām |

asminvatsyāmyahaṃ saumya parvate saha lakṣmaṇaḥ || 15 ||

iyaṃ giriguhā ramyā viśālā yuktamārutā |

prabhūtasalilā saumya prabhūtakamalotpalā || 16 ||

kārtike samanuprāpte tvaṃ rāvaṇavadhe yata |

eṣa nassamayassaumya praviśa tvaṃ svamālayam || 17 ||

abhiṣiktasva rājye ca suhṛdassampraharṣaya |

iti rāmābhyanujñātassugrīvo vānarādhipaḥ || 18 ||

praviveśa purīṃ ramyāṃ kiṣkindhāṃ vālipālitām |

taṃ vānarasahasrāṇi praviṣṭaṃ vānareśvaram || 19 ||

abhivādya praviṣṭāni sarvataḥ paryavārayan |

tataḥ prakṛtayassarvā dṛṣṭvā harigaṇeśvaram || 20 ||

praṇamya mūrdhnā patitā vasudhāyāṃ samāhitāḥ |

sugrīvaḥ prakṛtīssarvāssambhāṣyotthāpya vīryavān || 21 ||

bhrāturantaḥpuraṃ saumyaṃ praviveśa mahābalaḥ |

praviśya tvabhiniṣkrāntaṃ sugrīvaṃ plavageśvaram || 22 ||

abhyaṣiñcanta suhṛdassahasrākṣamivāmarāḥ |

tasya pāṇḍuramājahruśchatraṃ hemapariṣkṛtam || 23 ||

śukle ca vālavyajane hemadaṇḍe yaśaskare |

tathā sarvāṇi ratnāni sarvabījauṣadhīrapi || 24 ||

sakṣīrāṇāṃ ca vṛkṣāṇāṃ prarohānkusumāni ca |

śuklāni caiva vastrāṇi śvetaṃ caivānulepanam || 25 ||

sugandhīni ca mālyāni sthalajānyambujāni ca |

candanāni ca divyāni gandhāṃśca vividhānbahūn || 26 ||

akṣataṃ jātarūpaṃ ca priyaṅgumadhusarpiṣī |

dadhi carma ca vaiyāghraṃ vārāhī cāpyupānahau || 27 ||

samālambhanamādāya rocanāṃ samanaśśilām |

āgmustatra muditā varāḥ kanyāstu ṣoḍaśa || 28 ||

tataste vānaraśreṣṭhaṃ yathākālaṃ yathāvidhi |

ratnairvastraiśca bhakṣyaiśca toṣayitvā dvijarṣabhān || 29 ||

tataḥ kuśaparistīrṇaṃ samiddhaṃ jātavedasam |

mantrapūtena haviṣā hutvā mantravido janāḥ || 30 ||

tato hemapratiṣṭhāne varāstaraṇasaṃvṛte |

prāsādaśikhare ramye citramālyopaśobhite || 31 ||

prāṅmukhaṃ vividhairmantraiḥ sthāpayitvā varāsane |

nadīnadebhyassaṃhṛtya tīrthebhyaśca samantataḥ || 32 ||

āhṛtya ca samudrebhyassarvebhyo vānararṣabhāḥ |

apaḥ kanakakumbheṣu nidhāya vimalāśśubhāḥ || 33 ||

śubhairvṛṣabhaśṛṅgaiśca kalaśaiścāpi kāñcanaiḥ |

śāstradṛṣṭena vidhinā maharṣivihitena ca || 34 ||

gajo gavākṣo gavayaśśarabho gandhamādanaḥ |

maindaśca dvividaścaiva hanumānjāmbavānnalaḥ || 35 ||

abhyaṣiñcanta sugrīvaṃ prasannena sugandhinā |

salilena sahasrākṣaṃ vasavo vāsavaṃ yathā || 36 ||

abhiṣikte tu sugrīve sarve vānarapuṅgavāḥ |

pracukruśurmahātmāno hṛṣṭā statra sahasraśaḥ || 37 ||

rāmasya tu vacaḥ kurvansugrīvo haripuṅgavaḥ |

aṅgadaṃ sampariṣvajya yauvarājye'bhyaṣecayat || 38 ||

aṅgade cābhiṣikte tu sānukrośāḥ plavaṅgamāḥ |

sādhu sādhviti sugrīvaṃ mahātmāno'bhyapūjayan || 39 ||

rāmaṃ caiva mahātmānaṃ lakṣmaṇaṃ ca punaḥ punaḥ |

prītāśca tuṣṭuvussarve tādṛśe tatra vartite || 40 ||

hṛṣṭapuṣṭajanākīrṇā patākādhvajaśobhitā |

babhūva nagarī ramyā kiṣkindhā girigahvare || 41 ||

nivedya rāmāya tadā mahātmane mahābhiṣekaṃ kapivāhinīpatiḥ |

rumāṃ ca bhāryaṃ pratilabhya vīryavā navāpa rājyaṃ tridaśādhipo yathā || 42 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ṣaḍviṃśassargaḥ ||