4.10 Kishkindhakanda - Dashama Sargah

ॐ

4.10 કિષ્કિન્ધાકાણ્ડ - દશમ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડમ્ ।

અથ દશમસ્સર્ગઃ ।

તતઃ ક્રોધસમાવિષ્ટં સમ્રબ્ધં તમુપાગતમ્ ।

અહં પ્રસાદયાઞ્ચક્રે ભ્રાતરં પ્રિયકામ્યયા ॥ 1 ॥

દિષ્ટ્યાસિ કુશલી પ્રાપ્તો નિહતશ્ચ ત્વયા રિપુઃ ।

અનાથસ્ય હિ મે નાથસ્ત્વમેકોઽનાથનન્દનઃ ॥ 2 ॥

ઇદં બહુશલાકં તે પૂર્ણચન્દ્રમિવોદિતમ્ ।

છત્રં સવાલવ્યજનં પ્રતીચ્છસ્વ મયા ધૃતમ્ ॥ 3 ॥

આર્તશ્ચાથ બિલદ્વારિ સ્થિતસ્સંવત્સરં નૃપ ।

દૃષ્ટ્વાઽહં શોણિતં દ્વારિ બિલાચ્ચાપિ સમુત્થિતમ્ ॥ 4 ॥

શોકસંવિગ્નહૃદયો ભૃશં વ્યાકુલિતેન્દ્રિયઃ ।

અપિધાય બિલદ્વારં શૈલશૃઙ્ગેણ તત્તથા ॥ 5 ॥

તસ્માદ્દેશાદપાક્રમ્ય કિષ્કિન્ધાં પ્રાવિશં પુનઃ ।

વિષાદાત્વિહ માં દૃષ્ટ્વા પૌરૈર્મન્ત્રિભિરેવ ચ ॥ 6 ॥

અભિષિક્તો ન કામેન તન્મેત્વં ક્ષન્તુમર્હસિ ।

ત્વમેવ રાજા માનાર્હસ્સદા ચાહં યથા પુરમ્ ॥ 7 ॥

રાજભાવનિયોગોઽયં મમ ત્વદ્વિરહાત્કૃતઃ ।

સામાત્યપૌરનગરં સ્થિતં નિહતકણ્ટકમ્ ॥ 8 ॥

ન્યાસભૂતમિદં રાજ્યં તવ નિર્યાતયામ્યહમ્ ।

મા ચ રોષં કૃથાસ્સૌમ્ય મયિ શત્રુનિબર્હણ ॥ 9 ॥

યાચે ત્વાં શિરસા રાજન્મયા બદ્ધોઽયમઞ્જલિઃ ।

બલાદસ્મિન્ સમાગમ્ય મન્ત્રિભિઃ પુરવાસિભિઃ ॥ 10 ॥

રાજભાવે નિયુક્તોઽહં શૂન્યદેશજિગીષયા ।

સ્નિગ્ધમેવં બ્રુવાણં માં સ તુ નિર્ભર્ત્સ્ય વાનરઃ ॥ 11 ॥

ધિક્ત્વામિતિ ચ મા મુક્ત્વા બહુ તત્તદુવાચ હ ।

પ્રકૃતીશ્ચ સમાનીય મુન્ત્રિણશ્ચૈવ સમ્મતાન્ ॥ 12 ॥

મામાહ સુહૃદાં મધ્યે વાક્યં પરમગર્હિતમ્ ।

વિદિતં વો યથા રાત્રૌ માયાવી સ મહાસુરઃ ॥ 13 ॥

માં સમાહ્વયત ક્રૂરો યુદ્ધાકાઙ્ક્ષી સુદુર્મતિઃ ।

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા નિસ્સૃતોઽહં નૃપાલયાત્ ॥ 14 ॥

અનુયાતશ્ચ માં તૂર્ણમયં ભ્રાતા સુદારુણઃ ।

સ તુ દૃષ્ટ્વૈવ માં રાત્રૌ સદ્વિતીયં મહાબલઃ ॥ 15 ॥

પ્રાદ્રવદ્ભયસન્ત્રસ્તો વીક્ષ્યાવાં સમુપાગતૌ ।

અનુદ્રુતશ્ચ વેગેન પ્રવિવેશ મહાબિલમ્ ॥ 16 ॥

તં પ્રવિષ્ટં વિદિત્વા સુઘોરં સુમહદ્બિલમ્ ।

અયમુક્તોઽથ મે ભ્રાતા મયા તુ ક્રૂરદર્શનઃ ॥ 17 ॥

અહત્વા નાસ્તિ મે શક્તિઃ પ્રતિગન્તુમિતઃ પુરીમ્ ।

બિલદ્વારિ પ્રતીક્ષ ત્વં યાવદેનં નિહન્મ્યહમ્ ॥ 18 ॥

સ્થિતોઽયમિતિ મત્વા તુ પ્રવિષ્ટોઽહં દુરાસદમ્ ।

તં ચ મે માર્ગમાણસ્ય ગતસ્સંવત્સરસ્તદા ॥ 19 ॥

સ તુ દૃષ્ટો મયા શત્રુરનિર્વેદાદ્ભયાવહઃ ।

નિહતશ્ચ મયા તત્ર સોઽસુરો બન્ધુભિસ્સહ ॥ 20 ॥

તસ્યાસ્યાત્તુ પ્રવૃત્તેન રુધિરૌઘેણ તદ્બિલમ્ ।

પૂર્ણમાસીદ્દુરાક્રામં સ્તનતસ્તસ્ય ભૂતલે ॥ 21 ॥

સૂદયિત્વા તુ તં શત્રું વિક્રાન્તં દુન્દુભેસ્સુતમ્ ।

નિષ્ક્રામન્નેવ પશ્યામિ બિલસ્ય પિહિતં મુખમ્ ॥ 22 ॥

વિક્રોશમાનસ્ય તુ મે સુગ્રીવેતિ પુનઃ પુનઃ ।

યદા પ્રતિવચો નાસ્તિ તતોઽહં ભૃશદુઃખિતઃ ॥ 23 ॥

પાદપ્રહારૈસ્તુ મયા બહુભિસ્તદ્વિદારિતમ્ ।

તતોઽહં તેન નિષ્ક્રમ્ય યથા પુરમુપાગતઃ ॥ 24 ॥

અત્રાનેનાસ્મિ સંરુદ્ધો રાજ્યં પ્રાર્થયતાઽત્મનઃ ।

સુગ્રીવેણ નૃશંસેન વિસ્મૃત્ય ભ્રાતૃસૌહૃદમ્ ॥ 25 ॥

એવમુક્ત્વા તુ માં તત્ર વસ્ત્રેણૈકેન વાનરઃ ।

નિર્વાસયામાસ તદા વાલી વિગતસાધ્વસઃ ॥ 26 ॥

તેનાહમપવિદ્ધશ્ચ હૃતદારશ્ચ રાઘવ ।

તદ્ભયાચ્છ મહીકૃત્સ્ના ક્રાન્તેયં સવનાર્ણવા ॥ 27 ॥

ઋષ્યમૂકં ગિરિવરં ભાર્યાહરણદુઃખિતઃ ।

પ્રવિષ્ટોઽસ્મિ દુરાધર્ષં વાલિનઃ કારણાન્તરે ॥ 28 ॥

એતત્તે સર્વમાખ્યાતં વૈરાનુકથનં મહત્ ।

અનાગસા મયા પ્રાપ્તં વ્યસનં પશ્ય રાઘવ ॥ 29 ॥

વાલિનસ્તુ ભયાર્તસ્ય સર્વલોકભયઙ્કર ।

કર્તુમર્હસિ મે વીર પ્રસાદં તસ્ય નિગ્રહાત્ ॥ 30 ॥

એવમુક્તસ્સ તેજસ્વી ધર્મજ્ઞો ધર્મસંહિતમ્ ।

વચનં વક્તુમારેભે સુગ્રીવં પ્રહસન્નિવ ॥ 31 ॥

અમોઘાસ્સૂર્યસઙ્કાશા મમૈતે નિશિતા શ્શરાઃ ।

તસ્મિન્વાલિનિ દુર્વૃત્તે નિપતિષ્યન્તિ વેગિતાઃ ॥ 32 ॥

યાવત્તં નાભિપશ્યામિ તવ ભાર્યાપહારિણમ્ ।

તાવત્સ જીવેત્પાપાત્મા વાલી ચારિત્રદૂષકઃ ॥ 33 ॥

આત્માનુમાનાત્પશ્યામિ મગ્નં ત્વાં શોકસાગરે ।

ત્વામહં તારયિષ્યામિ કામં પ્રાપ્સ્યસિ પુષ્કલમ્ ॥ 34 ॥

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા હર્ષપૌરુષવર્ધનમ્ ।

સુગ્રીવઃ પરમપ્રીતસ્સુમહદ્વાક્યમબ્રવીત્ ॥ 35 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે દશમસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |

atha daśamassargaḥ |

tataḥ krodhasamāviṣṭaṃ samrabdhaṃ tamupāgatam |

ahaṃ prasādayāñcakre bhrātaraṃ priyakāmyayā || 1 ||

diṣṭyāsi kuśalī prāpto nihataśca tvayā ripuḥ |

anāthasya hi me nāthastvameko'nāthanandanaḥ || 2 ||

idaṃ bahuśalākaṃ te pūrṇacandramivoditam |

chatraṃ savālavyajanaṃ pratīcchasva mayā dhṛtam || 3 ||

ārtaścātha biladvāri sthitassaṃvatsaraṃ nṛpa |

dṛṣṭvā'haṃ śoṇitaṃ dvāri bilāccāpi samutthitam || 4 ||

śokasaṃvignahṛdayo bhṛśaṃ vyākulitendriyaḥ |

apidhāya biladvāraṃ śailaśṛṅgeṇa tattathā || 5 ||

tasmāddeśādapākramya kiṣkindhāṃ prāviśaṃ punaḥ |

viṣādātviha māṃ dṛṣṭvā paurairmantribhireva ca || 6 ||

abhiṣikto na kāmena tanmetvaṃ kṣantumarhasi |

tvameva rājā mānārhassadā cāhaṃ yathā puram || 7 ||

rājabhāvaniyogo'yaṃ mama tvadvirahātkṛtaḥ |

sāmātyapauranagaraṃ sthitaṃ nihatakaṇṭakam || 8 ||

nyāsabhūtamidaṃ rājyaṃ tava niryātayāmyaham |

mā ca roṣaṃ kṛthāssaumya mayi śatrunibarhaṇa || 9 ||

yāce tvāṃ śirasā rājanmayā baddho'yamañjaliḥ |

balādasmin samāgamya mantribhiḥ puravāsibhiḥ || 10 ||

rājabhāve niyukto'haṃ śūnyadeśajigīṣayā |

snigdhamevaṃ bruvāṇaṃ māṃ sa tu nirbhartsya vānaraḥ || 11 ||

dhiktvāmiti ca mā muktvā bahu tattaduvāca ha |

prakṛtīśca samānīya muntriṇaścaiva sammatān || 12 ||

māmāha suhṛdāṃ madhye vākyaṃ paramagarhitam |

viditaṃ vo yathā rātrau māyāvī sa mahāsuraḥ || 13 ||

māṃ samāhvayata krūro yuddhākāṅkṣī sudurmatiḥ |

tasya tadvacanaṃ śrutvā nissṛto'haṃ nṛpālayāt || 14 ||

anuyātaśca māṃ tūrṇamayaṃ bhrātā sudāruṇaḥ |

sa tu dṛṣṭvaiva māṃ rātrau sadvitīyaṃ mahābalaḥ || 15 ||

prādravadbhayasantrasto vīkṣyāvāṃ samupāgatau |

anudrutaśca vegena praviveśa mahābilam || 16 ||

taṃ praviṣṭaṃ viditvā sughoraṃ sumahadbilam |

ayamukto'tha me bhrātā mayā tu krūradarśanaḥ || 17 ||

ahatvā nāsti me śaktiḥ pratigantumitaḥ purīm |

biladvāri pratīkṣa tvaṃ yāvadenaṃ nihanmyaham || 18 ||

sthito'yamiti matvā tu praviṣṭo'haṃ durāsadam |

taṃ ca me mārgamāṇasya gatassaṃvatsarastadā || 19 ||

sa tu dṛṣṭo mayā śatruranirvedādbhayāvahaḥ |

nihataśca mayā tatra so'suro bandhubhissaha || 20 ||

tasyāsyāttu pravṛttena rudhiraugheṇa tadbilam |

pūrṇamāsīddurākrāmaṃ stanatastasya bhūtale || 21 ||

sūdayitvā tu taṃ śatruṃ vikrāntaṃ dundubhessutam |

niṣkrāmanneva paśyāmi bilasya pihitaṃ mukham || 22 ||

vikrośamānasya tu me sugrīveti punaḥ punaḥ |

yadā prativaco nāsti tato'haṃ bhṛśaduḥkhitaḥ || 23 ||

pādaprahāraistu mayā bahubhistadvidāritam |

tato'haṃ tena niṣkramya yathā puramupāgataḥ || 24 ||

atrānenāsmi saṃruddho rājyaṃ prārthayatā'tmanaḥ |

sugrīveṇa nṛśaṃsena vismṛtya bhrātṛsauhṛdam || 25 ||

evamuktvā tu māṃ tatra vastreṇaikena vānaraḥ |

nirvāsayāmāsa tadā vālī vigatasādhvasaḥ || 26 ||

tenāhamapaviddhaśca hṛtadāraśca rāghava |

tadbhayāccha mahīkṛtsnā krānteyaṃ savanārṇavā || 27 ||

ṛṣyamūkaṃ girivaraṃ bhāryāharaṇaduḥkhitaḥ |

praviṣṭo'smi durādharṣaṃ vālinaḥ kāraṇāntare || 28 ||

etatte sarvamākhyātaṃ vairānukathanaṃ mahat |

anāgasā mayā prāptaṃ vyasanaṃ paśya rāghava || 29 ||

vālinastu bhayārtasya sarvalokabhayaṅkara |

kartumarhasi me vīra prasādaṃ tasya nigrahāt || 30 ||

evamuktassa tejasvī dharmajño dharmasaṃhitam |

vacanaṃ vaktumārebhe sugrīvaṃ prahasanniva || 31 ||

amoghāssūryasaṅkāśā mamaite niśitā śśarāḥ |

tasminvālini durvṛtte nipatiṣyanti vegitāḥ || 32 ||

yāvattaṃ nābhipaśyāmi tava bhāryāpahāriṇam |

tāvatsa jīvetpāpātmā vālī cāritradūṣakaḥ || 33 ||

ātmānumānātpaśyāmi magnaṃ tvāṃ śokasāgare |

tvāmahaṃ tārayiṣyāmi kāmaṃ prāpsyasi puṣkalam || 34 ||

tasya tadvacanaṃ śrutvā harṣapauruṣavardhanam |

sugrīvaḥ paramaprītassumahadvākyamabravīt || 35 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe daśamassargaḥ ||