3.75 Aranyakanda - Panchasaptatitama Sargah

ॐ

3.75 અરણ્યકાણ્ડ - પઞ્ચસપ્તતિતમ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અરણ્યકાણ્ડમ્ ।

અથ પઞ્ચસપ્તતિતમસ્સર્ગઃ ।

દિવં તુ તસ્યાં યાતાયાં શબર્યાં સ્વેન તેજસા ।

લક્ષ્મણેન સહ ભ્રાત્રા ચિન્તયામાસ રાઘવઃ ॥ 1 ॥

સ ચિન્તયિત્વા ધર્માત્મા પ્રભાવં તં મહાત્મનામ્ ।

હિતકારિણમેકાગ્રં લક્ષ્મણં રાઘવોઽબ્રવીત્ ॥ 2 ॥

દૃષ્ટોઽયમાશ્રમસ્સૌમ્ય બહ્વાશ્ચર્યો મહાત્મનામ્ ।

વિશ્વસ્તમૃગશાર્દૂલો નાનાવિહગસેવિતઃ ॥ 3 ॥

સપ્તાનાં ચ સમુદ્રાણામેષુ તીર્થેષુ લક્ષ્મણ ।

ઉપસ્પૃષ્ટં ચ વિધિવત્પિતરશ્ચાપિ તર્પિતાઃ ॥ 4 ॥

પ્રણષ્ટમશુભં તત્તત્કલ્યાણં સમુપસ્થિતમ્ ।

તેન તત્ત્વેન હૃષ્ટં મે મનો લક્ષ્મણ સમ્પ્રતિ ॥ 5 ॥

હૃદયે હિ નરવ્યાઘ્ર શુભમાવિર્ભવિષ્યતિ ।

તદાગચ્છ ગમિષ્યામિ પમ્પાં તાં પ્રિયદર્શનામ્ ॥ 6 ॥

ઋષ્યમૂકો ગિરિર્યત્ર નાતિદૂરે પ્રકાશતે ।

યસ્મિન્વસતિ ધર્માત્મા સુગ્રીવોંઽશુમતસ્સુતઃ ॥ 7 ॥

નિત્યં વાલિભયાત્ત્રસ્તશ્ચતુર્ભિસ્સહ વાનરૈઃ ।

અભિત્વરે ચ તં દ્રષ્ટું સુગ્રીવં વાનરર્ષભમ્ ॥ 8 ॥

તદધીનં હિ મે સૌમ્ય સીતાયાઃ પરિમાર્ગણમ્ ।

એવં બ્રુવાણં તં ધીરં રામં સૌમિત્રિરબ્રવીત્ ॥ 9 ॥

ગચ્છાવસ્ત્વરિતં તત્ર મમાપિ ત્વરતે મનઃ ।

આશ્રમાત્તુ તત સ્તસ્માન્નિષ્ક્રમ્ય સ વિશામ્પતિઃ ॥ 10 ॥

આજગામ તતઃ પમ્પાં લક્ષ્મણેન સહ પ્રભુઃ ।

સ દદર્શ તતઃ પુણ્યામુદારજનસેવિતામ્ ॥ 11 ॥

નાનાદ્રુમલતાકીર્ણાં પમ્પાં પાનીયવાહિનીમ્ ।

પદ્મૈસ્સૌગન્ધિકૈસ્તામ્રાં શુક્લાં કુમુદમણ્ડલૈઃ ॥ 12 ॥

નીલાં કુવલયોદ્ઘાટૈર્બહુવર્ણાં કુથામિવ ।

સ તામાસાદ્ય વૈ રામો દૂરાદુદકવાહિનીમ્ ॥ 13 ॥

મતઙ્ગસરસં નામ હ્રદં સમવગાહત ।

અરવિન્દોત્પલવતીં પદ્મસૌગન્ધિકાયુતામ્ ॥ 14 ॥

પુષ્પિતામ્રવણોપેતાં બર્હિણોદ્ઘુષ્ટનાદિતામ્ ।

તિલકૈર્બીજપૂરૈશ્ચ ધવૈશ્શુક્લદ્રુમૈસ્તથા ॥ 15 ॥

પુષ્પિતૈઃ કરવીરૈશ્ચ પુન્નાગૈશ્ચ સુપુષ્પિતૈઃ ।

માલતીકુન્દગુલ્મૈશ્ચ ભાણ્ડીરૈર્નિચુલૈસ્તથા ॥ 16 ॥

અશોકૈસ્સપ્તપર્ણૈશ્ચ કેતકૈરતિમુક્તકૈઃ ।

અન્યૈશ્ચ વિવિધૈર્વૃક્ષૈઃ પ્રમદામિવ ભૂષિતામ્ ॥ 17 ॥

સમીક્ષમાણૌ પુષપાઢ્યં સર્વતો વિપુલદ્રુમમ્ ।

કોયષ્ટિકૈશ્ચાર્જુનકૈશ્શતપત્રૈશ્ચ કીરકૈઃ ॥ 18 ॥

એતૈશ્ચાન્યૈશ્ચ વિહગૈર્નાદિતં તુ વનં મહત્ ।

તતો જગ્મતુરવ્યગ્રૌ રાઘવૌ સુસમાહિતૌ ॥ 19 ॥

તદ્વનં ચૈવ સરસઃ પશ્યન્તૈ શકુનૈર્યુતમ્ ।

સ દદર્શ તતઃ પમ્પાં શીતવારિનિધિં શુભામ્ ॥ 20 ॥

તિલકાશોકપુન્નાગવકુલોદ્દાલકાશિનીમ્ ।

સ રામો વિવિધાન્વૃક્ષાન્સરાંસિ વિવિધાનિ ચ ॥ 21 ॥

પશ્યન્કામાભિસન્તપ્તો જગામ પરમં હ્રદમ્ ।

પુષ્પિતોપવનોપેતાં સાલચમ્પકશોભિતામ્ ॥ 22 ॥

ષટ્પદૌઘસમાવિષ્ટાં શ્રીમતીમતુલપ્રભામ્ ।

સ્ફટિકોપમતોયાઢ્યાં શ્લક્ષ્ણવાલુકસન્તતામ્ ॥ 23 ॥

સ તાં દૃષ્ટ્વા પુનઃ પમ્પાં પદ્મસૌગન્ઘિકૈર્યુતામ્ ।

ઇત્યુવાચ તદા વાક્યં લક્ષ્મણં સત્યવિક્રમઃ ॥ 24 ॥

અસ્યાસ્તીરે તુ પૂર્વોક્તઃ પર્વતો ધાતુમણ્ડિતઃ ।

ઋષ્યમૂક ઇતિ ખ્યાતઃ પુણ્યઃ પુષ્પિતપાદપઃ ॥ 25 ॥

હરેઃ ઋક્ષરજોનામ્નઃ પુત્રસ્તસ્ય મહાત્મનઃ ।

અધ્યાસ્તે તં મહાવીર્યસ્સુગ્રીવ ઇતિ વિશ્રુતઃ ॥ 26 ॥

સુગ્રીવમભિગચ્છ ત્વં વાનરેન્દ્રં નરર્ષભ ।

ઇત્યુવાચ પુનર્વાક્યં લક્ષ્મણં સત્યવિક્રમમ્ ॥ 27 ॥

રાજ્યભ્રષ્ટેન દીનેન તસ્યામાસક્તચેતસા ।

કથં મયા વિના શક્યં સીતાં લક્ષ્મણ જીવિતુમ્ ॥ 28 ॥

ઇત્યેવમુક્ત્વા મદનાભિપીડિતઃ સ લક્ષ્મણં વાક્યમનન્યચેતસમ્ ।

વિવેશ પમ્પાં નલિનીં મનોરમાં રઘૂત્તમશ્શોકવિષાદયન્ત્રિતઃ ॥ 29 ॥

તતો મહદ્વર્ત્મ સુદૂરસઙ્ક્રમં ક્રમેણ ગત્વા પ્રવિલોકયન્વનમ્ ।

દદર્શ પમ્પાં શુભદર્શકાનનામનેકનાનાવિધપક્ષિજાલકામ્ ॥ 30 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અરણ્યકાણ્ડે પઞ્ચસપ્તતિતમસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |

atha pañcasaptatitamassargaḥ |

divaṃ tu tasyāṃ yātāyāṃ śabaryāṃ svena tejasā |

lakṣmaṇena saha bhrātrā cintayāmāsa rāghavaḥ || 1 ||

sa cintayitvā dharmātmā prabhāvaṃ taṃ mahātmanām |

hitakāriṇamekāgraṃ lakṣmaṇaṃ rāghavo'bravīt || 2 ||

dṛṣṭo'yamāśramassaumya bahvāścaryo mahātmanām |

viśvastamṛgaśārdūlo nānāvihagasevitaḥ || 3 ||

saptānāṃ ca samudrāṇāmeṣu tīrtheṣu lakṣmaṇa |

upaspṛṣṭaṃ ca vidhivatpitaraścāpi tarpitāḥ || 4 ||

praṇaṣṭamaśubhaṃ tattatkalyāṇaṃ samupasthitam |

tena tattvena hṛṣṭaṃ me mano lakṣmaṇa samprati || 5 ||

hṛdaye hi naravyāghra śubhamāvirbhaviṣyati |

tadāgaccha gamiṣyāmi pampāṃ tāṃ priyadarśanām || 6 ||

ṛṣyamūko giriryatra nātidūre prakāśate |

yasminvasati dharmātmā sugrīvoṃ'śumatassutaḥ || 7 ||

nityaṃ vālibhayāttrastaścaturbhissaha vānaraiḥ |

abhitvare ca taṃ draṣṭuṃ sugrīvaṃ vānararṣabham || 8 ||

tadadhīnaṃ hi me saumya sītāyāḥ parimārgaṇam |

evaṃ bruvāṇaṃ taṃ dhīraṃ rāmaṃ saumitrirabravīt || 9 ||

gacchāvastvaritaṃ tatra mamāpi tvarate manaḥ |

āśramāttu tata stasmānniṣkramya sa viśāmpatiḥ || 10 ||

ājagāma tataḥ pampāṃ lakṣmaṇena saha prabhuḥ |

sa dadarśa tataḥ puṇyāmudārajanasevitām || 11 ||

nānādrumalatākīrṇāṃ pampāṃ pānīyavāhinīm |

padmaissaugandhikaistāmrāṃ śuklāṃ kumudamaṇḍalaiḥ || 12 ||

nīlāṃ kuvalayodghāṭairbahuvarṇāṃ kuthāmiva |

sa tāmāsādya vai rāmo dūrādudakavāhinīm || 13 ||

mataṅgasarasaṃ nāma hradaṃ samavagāhata |

aravindotpalavatīṃ padmasaugandhikāyutām || 14 ||

puṣpitāmravaṇopetāṃ barhiṇodghuṣṭanāditām |

tilakairbījapūraiśca dhavaiśśukladrumaistathā || 15 ||

puṣpitaiḥ karavīraiśca punnāgaiśca supuṣpitaiḥ |

mālatīkundagulmaiśca bhāṇḍīrairniculaistathā || 16 ||

aśokaissaptaparṇaiśca ketakairatimuktakaiḥ |

anyaiśca vividhairvṛkṣaiḥ pramadāmiva bhūṣitām || 17 ||

samīkṣamāṇau puṣapāḍhyaṃ sarvato vipuladrumam |

koyaṣṭikaiścārjunakaiśśatapatraiśca kīrakaiḥ || 18 ||

etaiścānyaiśca vihagairnāditaṃ tu vanaṃ mahat |

tato jagmaturavyagrau rāghavau susamāhitau || 19 ||

tadvanaṃ caiva sarasaḥ paśyantai śakunairyutam |

sa dadarśa tataḥ pampāṃ śītavārinidhiṃ śubhām || 20 ||

tilakāśokapunnāgavakuloddālakāśinīm |

sa rāmo vividhānvṛkṣānsarāṃsi vividhāni ca || 21 ||

paśyankāmābhisantapto jagāma paramaṃ hradam |

puṣpitopavanopetāṃ sālacampakaśobhitām || 22 ||

ṣaṭpadaughasamāviṣṭāṃ śrīmatīmatulaprabhām |

sphaṭikopamatoyāḍhyāṃ ślakṣṇavālukasantatām || 23 ||

sa tāṃ dṛṣṭvā punaḥ pampāṃ padmasauganghikairyutām |

ityuvāca tadā vākyaṃ lakṣmaṇaṃ satyavikramaḥ || 24 ||

asyāstīre tu pūrvoktaḥ parvato dhātumaṇḍitaḥ |

ṛṣyamūka iti khyātaḥ puṇyaḥ puṣpitapādapaḥ || 25 ||

hareḥ ṛkṣarajonāmnaḥ putrastasya mahātmanaḥ |

adhyāste taṃ mahāvīryassugrīva iti viśrutaḥ || 26 ||

sugrīvamabhigaccha tvaṃ vānarendraṃ nararṣabha |

ityuvāca punarvākyaṃ lakṣmaṇaṃ satyavikramam || 27 ||

rājyabhraṣṭena dīnena tasyāmāsaktacetasā |

kathaṃ mayā vinā śakyaṃ sītāṃ lakṣmaṇa jīvitum || 28 ||

ityevamuktvā madanābhipīḍitaḥ sa lakṣmaṇaṃ vākyamananyacetasam |

viveśa pampāṃ nalinīṃ manoramāṃ raghūttamaśśokaviṣādayantritaḥ || 29 ||

tato mahadvartma sudūrasaṅkramaṃ krameṇa gatvā pravilokayanvanam |

dadarśa pampāṃ śubhadarśakānanāmanekanānāvidhapakṣijālakām || 30 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe pañcasaptatitamassargaḥ ||