3.66 Aranyakanda - Shatshashtitama Sargah

ॐ

3.66 અરણ્યકાણ્ડ - ષટ્ષષ્ટિતમ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અરણ્યકાણ્ડમ્ ।

અથ ષટ્ષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ।

તં તથા શોકસન્તપ્તં વિલપન્તમનાથવત્ ।

મોહેન મહતાવિષ્ટં પરિદ્યૂનમચેતનમ્ ॥ 1 ॥

તતસ્સૌમિત્રિરાશ્વાસ્ય મુહૂર્તાદિવ લક્ષ્મણઃ ।

રામં સમ્બોધયામાસ ચરણૌ ચાભિપીડયન્ ॥ 2 ॥

મહતા તપસા રામ મહતા ચાપિ કર્મણા ।

રાજ્ઞા દશરથેનાસિ લબ્ધોઽમૃતમિવામરૈઃ ॥ 3 ॥

તવ ચૈવ ગુણૈર્બદ્ધસ્ત્વદ્વિયોગાન્મહીપતિઃ ।

રાજા દેવત્વમાપન્નો ભરતસ્ય યથાશ્રુતમ્ ॥ 4 ॥

યદિ દુઃખમિદં પ્રાપ્તં કાકુત્સ્થ ન સહિષ્યસે ।

પ્રાકૃતશ્ચાલ્પસત્ત્વશ્ચ ઇતરઃ કસ્સહિષ્યતિ ॥ 5 ॥

દુઃખિતો હિ ભવાન્લોકાંસ્તેજસા યદિ ધક્ષ્યતે ।

આર્તાઃ પ્રજા નરવ્યાઘ્ર ક્વ નુ યાસ્યન્તિ નિર્વૃતિમ્ ॥ 6 ॥

લોકસ્વભાવ એવૈષ યયાતિર્નહુષાત્મજઃ ।

ગતશ્શક્રેણ સાલોક્યમનયસ્તં સમસ્પૃશત્ ॥ 7 ॥

મહર્ષિર્યો વસિષ્ઠસ્તુ યઃ પિતુર્નઃ પુરોહિતઃ ।

અહ્ના પુત્રશતં જજ્ઞે તથૈવાસ્ય પુનર્હતમ્ ॥ 8 ॥

યા ચેયં જગતાં માતા દેવી લોકનમસ્કૃતા ।

અસ્યાશ્ચ ચલનં ભૂમેર્દૃશ્યતે સત્યસંશ્રવ ॥ 9 ॥

યૌ ધર્મૌ જગતાં નેત્રૌ યત્ર સર્વં પ્રતિષ્ઠિતમ્ ।

આદિત્યચન્દ્રૌ ગ્રહણમભ્યુપેતૌ મહાબલૌ ॥ 10 ॥

સુમહાન્ત્યપિ ભૂતાનિ દેવાશ્ચ પુરુષર્ષભ ।

ન દૈવસ્ય પ્રમુઞ્ચન્તિ સર્વભૂતાનિ દેહિનઃ ॥ 11 ॥

શક્રાદિષ્વપિ દેવેષુ વર્તમાનૌ નયાનયૌ ।

શ્રૂયેતે નરશાર્દૂલ ન ત્વં શોચિતુમર્હસિ ॥ 12 ॥

નષ્ટાયામપિ વૈદેહ્યાં હૃતાયામપિ ચાનઘ શોચિતું નાર્હસે વીર યથાન્યઃ પ્રાકૃતસ્તથા ॥ 13 ॥

ત્વવ્દિધા ન હિ શોચન્તિ સતતં સત્યદર્શિનઃ ।

સુમહત્સ્વપિ કૃચ્છ્રેષુ રામાનિર્વિણ્ણદર્શનાઃ ॥ 14 ॥

તત્ત્વતો હિ નરશ્રેષ્ઠ બુદ્ધ્યા સમનુચિન્તય ।

બુધ્દ્યા યુક્તા મહાપ્રાજ્ઞા વિજાનન્તિ શુભાશુભે ॥ 15 ॥

અદૃષ્ટગુણદોષાણામધ્રુવાણાં તુ કર્મણામ્ ।

નાન્તરેણ ક્રિયાં તેષાં ફલમિષ્ટં પ્રવર્તતે ॥ 16 ॥

ત્વમેવ હિ પુરા રામ મામેવં બહુશોઽન્વશાઃ ।

અનુશિષ્યાદ્ધિ કો નુ ત્વામપિ સાક્ષાદ્બૃહસ્પતિઃ ॥ 17 ॥

બુદ્ધિશ્ચ તે મહાપ્રાજ્ઞ દેવૈરપિ દુરન્વયા ।

શોકેનાભિપ્રસુપ્તં તે જ્ઞાનં સમ્બોધયામ્યહમ્ ॥ 18 ॥

દિવ્યં ચ માનુષં ચ ત્વમાત્મનશ્ચ પરાક્રમમ્ ।

ઇક્ષ્વાકુવૃષભાવેક્ષ્ય યતસ્વ દ્વિષતાં વધે ॥ 19 ॥

કિં તેન સર્વનાશેન કૃતેન પુરુષર્ષભ ।

તમેવ ત્વં રિપું પાપં વિજ્ઞાયોદ્ધર્તુમર્હસિ ॥ 20 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અરણ્યકાણ્ડે ષટ્ષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |

atha ṣaṭṣaṣṭitamassargaḥ |

taṃ tathā śokasantaptaṃ vilapantamanāthavat |

mohena mahatāviṣṭaṃ paridyūnamacetanam || 1 ||

tatassaumitrirāśvāsya muhūrtādiva lakṣmaṇaḥ |

rāmaṃ sambodhayāmāsa caraṇau cābhipīḍayan || 2 ||

mahatā tapasā rāma mahatā cāpi karmaṇā |

rājñā daśarathenāsi labdho'mṛtamivāmaraiḥ || 3 ||

tava caiva guṇairbaddhastvadviyogānmahīpatiḥ |

rājā devatvamāpanno bharatasya yathāśrutam || 4 ||

yadi duḥkhamidaṃ prāptaṃ kākutstha na sahiṣyase |

prākṛtaścālpasattvaśca itaraḥ kassahiṣyati || 5 ||

duḥkhito hi bhavānlokāṃstejasā yadi dhakṣyate |

ārtāḥ prajā naravyāghra kva nu yāsyanti nirvṛtim || 6 ||

lokasvabhāva evaiṣa yayātirnahuṣātmajaḥ |

gataśśakreṇa sālokyamanayastaṃ samaspṛśat || 7 ||

maharṣiryo vasiṣṭhastu yaḥ piturnaḥ purohitaḥ |

ahnā putraśataṃ jajñe tathaivāsya punarhatam || 8 ||

yā ceyaṃ jagatāṃ mātā devī lokanamaskṛtā |

asyāśca calanaṃ bhūmerdṛśyate satyasaṃśrava || 9 ||

yau dharmau jagatāṃ netrau yatra sarvaṃ pratiṣṭhitam |

ādityacandrau grahaṇamabhyupetau mahābalau || 10 ||

sumahāntyapi bhūtāni devāśca puruṣarṣabha |

na daivasya pramuñcanti sarvabhūtāni dehinaḥ || 11 ||

śakrādiṣvapi deveṣu vartamānau nayānayau |

śrūyete naraśārdūla na tvaṃ śocitumarhasi || 12 ||

naṣṭāyāmapi vaidehyāṃ hṛtāyāmapi cānagha śocituṃ nārhase vīra yathānyaḥ prākṛtastathā || 13 ||

tvavdidhā na hi śocanti satataṃ satyadarśinaḥ |

sumahatsvapi kṛcchreṣu rāmānirviṇṇadarśanāḥ || 14 ||

tattvato hi naraśreṣṭha buddhyā samanucintaya |

budhdyā yuktā mahāprājñā vijānanti śubhāśubhe || 15 ||

adṛṣṭaguṇadoṣāṇāmadhruvāṇāṃ tu karmaṇām |

nāntareṇa kriyāṃ teṣāṃ phalamiṣṭaṃ pravartate || 16 ||

tvameva hi purā rāma māmevaṃ bahuśo'nvaśāḥ |

anuśiṣyāddhi ko nu tvāmapi sākṣādbṛhaspatiḥ || 17 ||

buddhiśca te mahāprājña devairapi duranvayā |

śokenābhiprasuptaṃ te jñānaṃ sambodhayāmyaham || 18 ||

divyaṃ ca mānuṣaṃ ca tvamātmanaśca parākramam |

ikṣvākuvṛṣabhāvekṣya yatasva dviṣatāṃ vadhe || 19 ||

kiṃ tena sarvanāśena kṛtena puruṣarṣabha |

tameva tvaṃ ripuṃ pāpaṃ vijñāyoddhartumarhasi || 20 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe ṣaṭṣaṣṭitamassargaḥ ||