3.44 Aranyakanda - Chatushchatvarimsha Sargah

ॐ

3.44 અરણ્યકાણ્ડ - ચતુશ્ચત્વારિંશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અરણ્યકાણ્ડમ્ ।

અથ ચતુશ્ચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ।

તથા તુ તં સમાદિશ્ય ભ્રાતરં રઘુનન્દનઃ ।

બબન્ધાસિં મહાતેજા જામ્બૂનદમયત્સરુમ્ ॥ 1 ॥

તત સ્ત્ર્યવનતં ચાપમાદાયાઽત્મવિભૂષણમ્ ।

આબધ્ય ચ કલાપૌ દ્વૌ જગામોદગ્રવિક્રમઃ ॥ 2 ॥

તં વઞ્ચયાનો રાજેન્દ્રમાપતન્તં નિરીક્ષ્યવૈ ।

બભૂવાન્તર્હિતસ્ત્રાસાત્પુનસ્સન્દર્શનેઽભવત્ ।

ચ ॥ 3 ॥

બદ્ધાસિર્ધનુરાદાય પ્રદુદ્રાવ યતો મૃગઃ ।

તં સ્મ પશ્યતિ રૂપેણ દ્યોતમાનમિવાગ્રતઃ ॥ 4 ॥

અવેક્ષ્યાવેક્ષ્ય ધાવન્તં ધનુષ્પાણિર્મહાવને ।

અતિવૃત્તમિષોઃ પાતાલ્લોભયાનં કદાચન ॥ 5 ॥

શઙ્કિતન્તુ સમુદ્ભ્રાન્તમુત્પતન્તમિવામ્બરે ।

દૃશ્યમાનમદૃશ્યં ચ વનોદ્દેશેષુ કેષુચિત્ ॥ 6 ॥

છિન્નાભ્રૈરિવ સંવીતં શારદં ચન્દ્રમણ્ડલમ્ ।

મુહુર્તાદેવ દદૃશે મુહુર્દૂરાત્પ્રકાશતે ॥ 7 ॥

દર્શનાદર્શનાદેવં સોઽપાકર્ષત રાઘવમ્ ।

સુદૂરમાશ્રમસ્યાસ્ય મારીચો મૃગતાં ગતઃ ॥ 8 ॥

આસીત્ ક્રુદ્ધસ્તુ કાકુત્સ્થો વિવશસ્તેન મોહિતઃ ।

અથાવતસ્થે સમ્ભ્રાન્તશ્ચાયામાશ્રિત્ય શાદ્વલે ॥ 9 ॥

સ તમુન્માદયામાસ મૃગરૂપો નિશાચરઃ ।

મૃગૈઃ પરિવૃતો વન્યૈરદૂરાત્પ્રત્યદૃશ્યત ॥ 10 ॥

ગૃહીતુકામં દૃષ્ટ્વૈવં પુનરેવાભ્યધાવત ।

તત્ક્ષણાદેવ સન્ત્રાસાત્પુનરન્તર્હિતોઽભવત્ ॥ 11 ॥

પુનરેવ તતો દૂરાદ્વૃક્ષષણ્ડાદ્વિનિસ્સૃતમ્ ।

દૃષ્ટ્વા રામો મહાતેજાસ્તં હન્તું કૃતનિશ્ચયઃ ॥ 12 ॥

ભૂયસ્તુ શરમુદ્ધૃત્ય કુપિતસ્તત્ર રાઘવઃ ।

સૂર્યરશ્મિપ્રતીકાશં જ્વલન્તમરિમર્દનઃ ॥ 13 ॥

સન્ધાય સુદૃઢે ચાપે વિકૃષ્ય બલવદ્બલી ।

તમેવ મૃગમુદ્દિશ્ય શ્વસન્તમિવ પન્નગમ્ ॥ 14 ॥

મુમોચ જ્વલિતં દીપ્તમસ્ત્રં બ્રહ્મવિનિર્મિતમ્ ।

શરીરં મૃગરૂપસ્ય વિનિર્ભિદ્ય શરોત્તમઃ ॥ 15 ॥

મારીચસ્યૈવ હૃદયં બિભેદાશનિસન્નિભઃ ।

તાલમાત્રમથોત્પ્લુત્ય ન્યપતત્સશરાતુરઃ ॥ 16 ॥

વિનદન્ભૈરવં નાદં ધરણ્યામલ્પજીવિતઃ ।

મ્રિયમાણસ્તુ મારીચો જહૌ તાં કૃત્રિમાં તનુમ્ ॥ 17 ॥

સ્મૃત્વા તદ્વચનં રક્ષો દધ્યૌ કેન તુ લક્ષ્મણમ્ ।

ઇહ પ્રસ્થાપયેત્સીતા શૂન્યે તાં રાવણો હરેત્ ॥ 18 ॥

સ પ્રાપ્તકાલમાજ્ઞાય ચકાર ચ તત સ્વનમ્ ।

સદૃશં રાઘવસ્યેહ હા સીતે લક્ષ્મણેતિ ચ ॥ 19 ॥

તેન મર્મણિ નિર્વિદ્ધં શરેણાનુપમેન હિ ।

મૃગરૂપં તુ તત્ત્યક્ત્વા રાક્ષસં રૂપમાસ્થિતઃ ॥ 20 ॥

ચક્રે સ સુમહાકાયં મારીચો જીવિતં ત્યજન્ ।

તં દૃષ્ટ્વા પતિતં ભૂમૌ રાક્ષસં ઘોરદર્શનમ્ ॥ 21 ॥

રામો રુધિરસિક્તાઙ્ગં ચેષ્ટમાનં મહીતલે ।

જગામ મનસા સીતાં લક્ષ્મણસ્ય વચસ્સ્મરન્ ॥ 22 ॥

મારીચસ્ય તુ માયૈષા પૂર્વોક્તં લક્ષ્મણેન તુ ।

તત્તથા હ્યભવચ્ચાદ્ય મારીચોઽયં મયા હતઃ ॥ 23 ॥

હા સીતે લક્ષ્મણેત્યેવમાક્રુશ્ય ચ મહાસ્વરમ્ ।

મમાર રાક્ષસસ્સોઽયં શ્રુત્વા સીતા કથં ભવેત્ ॥ 24 ॥

લક્ષ્મણશ્ચ મહાબાહુઃ કામવસ્થાં ગમિષ્યતિ ।

ઇતિ સઞ્ચિન્ત્ય ધર્માત્મા રામો હૃષ્ટતનૂરુહઃ ॥ 25 ॥

તત્ર રામં ભયં તીવ્રમાવિવેશ વિષાદજમ્ ।

રાક્ષસં મૃગરૂપં તં હત્વા શ્રુત્વા ચ તત્સ્વરમ્ ॥ 26 ॥

નિહત્ય પૃષતં ચાન્યં માંસમાદાય રાઘવઃ ।

ત્વરમાણો જનસ્થાનં સસારાભિમુખસ્તદા ॥ 27 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અરણ્યકાણ્ડે ચતુશ્ચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |

atha catuścatvāriṃśassargaḥ |

tathā tu taṃ samādiśya bhrātaraṃ raghunandanaḥ |

babandhāsiṃ mahātejā jāmbūnadamayatsarum || 1 ||

tata stryavanataṃ cāpamādāyā'tmavibhūṣaṇam |

ābadhya ca kalāpau dvau jagāmodagravikramaḥ || 2 ||

taṃ vañcayāno rājendramāpatantaṃ nirīkṣyavai |

babhūvāntarhitastrāsātpunassandarśane'bhavat |

ca || 3 ||

baddhāsirdhanurādāya pradudrāva yato mṛgaḥ |

taṃ sma paśyati rūpeṇa dyotamānamivāgrataḥ || 4 ||

avekṣyāvekṣya dhāvantaṃ dhanuṣpāṇirmahāvane |

ativṛttamiṣoḥ pātāllobhayānaṃ kadācana || 5 ||

śaṅkitantu samudbhrāntamutpatantamivāmbare |

dṛśyamānamadṛśyaṃ ca vanoddeśeṣu keṣucit || 6 ||

chinnābhrairiva saṃvītaṃ śāradaṃ candramaṇḍalam |

muhurtādeva dadṛśe muhurdūrātprakāśate || 7 ||

darśanādarśanādevaṃ so'pākarṣata rāghavam |

sudūramāśramasyāsya mārīco mṛgatāṃ gataḥ || 8 ||

āsīt kruddhastu kākutstho vivaśastena mohitaḥ |

athāvatasthe sambhrāntaścāyāmāśritya śādvale || 9 ||

sa tamunmādayāmāsa mṛgarūpo niśācaraḥ |

mṛgaiḥ parivṛto vanyairadūrātpratyadṛśyata || 10 ||

gṛhītukāmaṃ dṛṣṭvaivaṃ punarevābhyadhāvata |

tatkṣaṇādeva santrāsātpunarantarhito'bhavat || 11 ||

punareva tato dūrādvṛkṣaṣaṇḍādvinissṛtam |

dṛṣṭvā rāmo mahātejāstaṃ hantuṃ kṛtaniścayaḥ || 12 ||

bhūyastu śaramuddhṛtya kupitastatra rāghavaḥ |

sūryaraśmipratīkāśaṃ jvalantamarimardanaḥ || 13 ||

sandhāya sudṛḍhe cāpe vikṛṣya balavadbalī |

tameva mṛgamuddiśya śvasantamiva pannagam || 14 ||

mumoca jvalitaṃ dīptamastraṃ brahmavinirmitam |

śarīraṃ mṛgarūpasya vinirbhidya śarottamaḥ || 15 ||

mārīcasyaiva hṛdayaṃ bibhedāśanisannibhaḥ |

tālamātramathotplutya nyapatatsaśarāturaḥ || 16 ||

vinadanbhairavaṃ nādaṃ dharaṇyāmalpajīvitaḥ |

mriyamāṇastu mārīco jahau tāṃ kṛtrimāṃ tanum || 17 ||

smṛtvā tadvacanaṃ rakṣo dadhyau kena tu lakṣmaṇam |

iha prasthāpayetsītā śūnye tāṃ rāvaṇo haret || 18 ||

sa prāptakālamājñāya cakāra ca tata svanam |

sadṛśaṃ rāghavasyeha hā sīte lakṣmaṇeti ca || 19 ||

tena marmaṇi nirviddhaṃ śareṇānupamena hi |

mṛgarūpaṃ tu tattyaktvā rākṣasaṃ rūpamāsthitaḥ || 20 ||

cakre sa sumahākāyaṃ mārīco jīvitaṃ tyajan |

taṃ dṛṣṭvā patitaṃ bhūmau rākṣasaṃ ghoradarśanam || 21 ||

rāmo rudhirasiktāṅgaṃ ceṣṭamānaṃ mahītale |

jagāma manasā sītāṃ lakṣmaṇasya vacassmaran || 22 ||

mārīcasya tu māyaiṣā pūrvoktaṃ lakṣmaṇena tu |

tattathā hyabhavaccādya mārīco'yaṃ mayā hataḥ || 23 ||

hā sīte lakṣmaṇetyevamākruśya ca mahāsvaram |

mamāra rākṣasasso'yaṃ śrutvā sītā kathaṃ bhavet || 24 ||

lakṣmaṇaśca mahābāhuḥ kāmavasthāṃ gamiṣyati |

iti sañcintya dharmātmā rāmo hṛṣṭatanūruhaḥ || 25 ||

tatra rāmaṃ bhayaṃ tīvramāviveśa viṣādajam |

rākṣasaṃ mṛgarūpaṃ taṃ hatvā śrutvā ca tatsvaram || 26 ||

nihatya pṛṣataṃ cānyaṃ māṃsamādāya rāghavaḥ |

tvaramāṇo janasthānaṃ sasārābhimukhastadā || 27 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe catuścatvāriṃśassargaḥ ||