3.38 Aranyakanda - Ashtatrimsha Sargah

ॐ

3.38 અરણ્યકાણ્ડ - અષ્ટત્રિંશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અરણ્યકાણ્ડમ્ ।

અથ અષ્ટત્રિંશસ્સર્ગઃ ।

કદાચિદપ્યહં વીર્યાત્પર્યટન્પૃથિવીમિમામ્ ।

બલં નાગસહસ્રસ્ય ધારયન્પર્વતોપમઃ ॥ 1 ॥

નીલજીમૂતસઙ્કાશસ્તપ્તકાઞ્ચનકુણ્ડલઃ ।

ભયં લોકસ્ય જનયન્કિરીટી પરિઘાયુધઃ ॥ 2 ॥

વ્યચરં દણ્ડકારણ્યે ઋષિમાંસાનિ ભક્ષયન્ ।

વિશ્વામિત્રોઽથ ધર્માત્મા મદ્વિત્રસ્તો મહામુનિઃ ॥ 3 ॥

સ્વયં ગત્વા દશરથં નરેન્દ્રમિદમબ્રવીત્ ।

અદ્ય રક્ષતુ માં રામઃ પર્વકાલે સમાહિતઃ ॥ 4 ॥

મારીચાન્મે ભયં ઘોરં સમુત્પન્નં નરેશ્વર ।

ઇત્યેવમુક્તો ધર્માત્મા રાજા દશરથસ્તદા ॥ 5 ॥

પ્રત્યુવાચ મહાભાગં વિશ્વામિત્રં મહામુનિમ્ ।

બાલો દ્વાદશવર્ષોઽયમકૃતાસ્ત્રશ્ચ રાઘવઃ ॥ 6 ॥

કામં તુ મમ યત્સૈન્યં મયા સહ ગમિષ્યતિ ।

બલેન ચતુરઙ્ગેણ સ્વયમેત્ય નિશાચરાન્ ॥ 7 ॥

વધિષ્યામિ મુનિશ્રેષ્ઠ શત્રૂંસ્તે મનસેપ્સિતાન્ ।

ઇત્યેવમુક્તસ્સમુની રાજાનમિદમબ્રવીત્ ॥ 8 ॥

રામાન્નાન્યદ્બલં લોકે પર્યાપ્તં તસ્ય રક્ષસઃ ।

દેવતાનામપિ ભવાન્ સમરેષ્વભિપાલકઃ ॥ 9 ॥

આસીત્તવ કૃતં કર્મ ત્રિલોકે વિદિતં નૃપ ।

કામમસ્તુ મહત્સૈન્યં તિષ્ઠત્વિહ પરન્તપ ॥ 10 ॥

બાલોઽપ્યેષ મહાતેજાસ્સમર્થસ્તસ્ય નિગ્રહે ।

ગમિષ્યે રામમાદાય સ્વસ્તિ તેઽસ્તુ પરન્તપ ॥ 11 ॥

એવમુક્ત્વા તુ સ મુનિસ્તમાદાય નૃપાત્મજમ્ ।

જગામ પરમપ્રીતો વિશ્વામિત્રસ્સ્વમાશ્રમમ્ ॥ 12 ॥

તં તદા દણ્ડકારણ્યે યજ્ઞમુદ્દિશ્ય દીક્ષિતમ્ ।

બભૂવોપસ્થિતો રામશ્ચિત્રં વિષ્ફારયન્ધનુઃ ॥ 13 ॥

અજાતવ્યઞ્જનશ્રીમાન્પદ્મપત્રનિભેક્ષણઃ ।

એકવસ્ત્રધરો ધન્વી શિખી કનકમાલયા ॥ 14 ॥

શોભયન્ દણ્ડકારણ્યં દીપ્તેન સ્વેન તેજસા ।

અદૃશ્યત તતો રામો બાલચન્દ્ર ઇવોદિતઃ ॥ 15 ॥

તતોઽહં મેઘસઙ્કાશસ્તપ્તકાઞ્ચનકુણ્ડલઃ ।

બલી દત્તવરોદર્પાદાજગામ તદાશ્રમમ્ ॥ 16 ॥

તેન દૃષ્ટઃ પ્રવિષ્ટોઽહં સહસૈવોદ્યતાયુધઃ ।

માં તુ દૃષ્ટ્વા ધનુસ્સજ્યમસમ્ભ્રાન્તશ્ચકાર સઃ ॥ 17 ॥

અવજાનન્નહં મોહાદ્બાલોઽયમિતિ રાઘવમ્ ।

વિશ્વામિત્રસ્ય તાં વેદિમભ્યધાવં કૃતત્વરઃ ॥ 18 ॥

તેન મુક્તસ્તતો બાણઃ શિતશ્શત્રુનિબર્હણઃ ।

તેનાહં ત્વાહતઃ ક્ષિપ્તસ્સમુદ્રે શતયોજને ॥ 19 ॥

નેચ્છતા તાત માં હન્તું તદા વીરેણ રક્ષિતઃ ।

રામસ્ય શરવેગેન નિરસ્તોઽહમચેતનઃ ॥ 20 ॥

પાતિતોઽહં તદા તેન ગમ્ભીરે સાગરામ્ભસિ ।

પ્રાપ્ય સઞ્જ્ઞાં ચિરાત્તાત લઙ્કાં પ્રતિગતઃ પુરીમ્ ॥ 21 ॥

એવમસ્મિ તદા મુક્તસ્સહાયાસ્તુ નિપાતિતાઃ ।

અકૃતાસ્ત્રેણ બાલેન રામેણાક્લિષ્ટકર્મણા ॥ 22 ॥

તન્મયા વાર્યમાણસ્ત્વં યદિ રામેણ વિગ્રહમ્ ।

કરિષ્યસ્યાપદં ઘોરાં ક્ષિપ્રં પ્રાપ્સ્યસિ રાવણ ॥ 23 ॥

ક્રીડારતિવિધિજ્ઞાનાં સમાજોત્સવશાલિનામ્ ।

રક્ષસાં ચૈવ સન્તાપમનર્થં ચાહરિષ્યસિ ॥ 24 ॥

હર્મ્યપ્રાસાદસમ્બાધાં નાનારત્નવિભૂષિતામ્ ।

દ્રક્ષ્યસિ ત્વં પુરીં લઙ્કાં વિનષ્ટાં મૈથિલીકૃતે ॥ 25 ॥

અકુર્વન્તોઽપિ પાપાનિ શુચયઃ પાપસંશ્રયાત્ ।

પરપાપૈર્વિનશ્યન્તિ મત્સ્યા નાગહ્રદે યથા ॥ 26 ॥

દિવ્યચન્દનદિગ્ધાઙ્ગાન્દિવ્યાભરણભૂષિતાન્ ।

દ્રક્ષ્યસ્યભિહતાન્ભૂમૌ તવ દોષાત્તુ રાક્ષસાન્ ॥ 27 ॥

હૃતદારાન્ સદારાંશ્ચ દશ વિદ્રવતો દિશઃ ।

હતશેષાનશરણાન્દ્રક્ષ્યસિ ત્વં નિશાચરાન્ ॥ 28 ॥

શરજાલપરિક્ષિપ્તામગ્નિજ્વાલાસમાવૃતામ્ ।

પ્રદગ્ધભવનાં લઙ્કાં દ્રક્ષ્યસિ ત્વં ન સંશયઃ ॥ 29 ॥

પરદારાભિમર્શાત્તુ નાન્યત્પાપતરં મહત્ ।

પ્રમદાનાં સહસ્રં ચ તવ રાજન્પરિગ્રહઃ ॥ 30 ॥

ભવ સ્વદારનિરતસ્વકુલં રક્ષ રાક્ષસ ।

માનમૃદ્ધિં ચ રાજ્યં ચ જીવિતં ચેષ્ટમાત્મનઃ ॥ 31 ॥

કલત્રાણિ ચ સૌમ્યાનિ મિત્રવર્ગં તથૈવ ચ ।

યદીચ્છસિ ચિરં ભોક્તં મા કૃથા રામવિપ્રિયમ્ ॥ 32 ॥

નિવાર્યમાણસ્સુહૃદા મયા ભૃશં પ્રસહ્ય સીતાં યદિ ધર્ષયિષ્યસિ ।

ગમિષ્યસિ ક્ષીણબલસ્સબાન્ધવો યમક્ષયં રામશરાત્તજીવિતઃ ॥ 33 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અરણ્યકાણ્ડે અષ્ટત્રિંશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |

atha aṣṭatriṃśassargaḥ |

kadācidapyahaṃ vīryātparyaṭanpṛthivīmimām |

balaṃ nāgasahasrasya dhārayanparvatopamaḥ || 1 ||

nīlajīmūtasaṅkāśastaptakāñcanakuṇḍalaḥ |

bhayaṃ lokasya janayankirīṭī parighāyudhaḥ || 2 ||

vyacaraṃ daṇḍakāraṇye ṛṣimāṃsāni bhakṣayan |

viśvāmitro'tha dharmātmā madvitrasto mahāmuniḥ || 3 ||

svayaṃ gatvā daśarathaṃ narendramidamabravīt |

adya rakṣatu māṃ rāmaḥ parvakāle samāhitaḥ || 4 ||

mārīcānme bhayaṃ ghoraṃ samutpannaṃ nareśvara |

ityevamukto dharmātmā rājā daśarathastadā || 5 ||

pratyuvāca mahābhāgaṃ viśvāmitraṃ mahāmunim |

bālo dvādaśavarṣo'yamakṛtāstraśca rāghavaḥ || 6 ||

kāmaṃ tu mama yatsainyaṃ mayā saha gamiṣyati |

balena caturaṅgeṇa svayametya niśācarān || 7 ||

vadhiṣyāmi muniśreṣṭha śatrūṃste manasepsitān |

ityevamuktassamunī rājānamidamabravīt || 8 ||

rāmānnānyadbalaṃ loke paryāptaṃ tasya rakṣasaḥ |

devatānāmapi bhavān samareṣvabhipālakaḥ || 9 ||

āsīttava kṛtaṃ karma triloke viditaṃ nṛpa |

kāmamastu mahatsainyaṃ tiṣṭhatviha parantapa || 10 ||

bālo'pyeṣa mahātejāssamarthastasya nigrahe |

gamiṣye rāmamādāya svasti te'stu parantapa || 11 ||

evamuktvā tu sa munistamādāya nṛpātmajam |

jagāma paramaprīto viśvāmitrassvamāśramam || 12 ||

taṃ tadā daṇḍakāraṇye yajñamuddiśya dīkṣitam |

babhūvopasthito rāmaścitraṃ viṣphārayandhanuḥ || 13 ||

ajātavyañjanaśrīmānpadmapatranibhekṣaṇaḥ |

ekavastradharo dhanvī śikhī kanakamālayā || 14 ||

śobhayan daṇḍakāraṇyaṃ dīptena svena tejasā |

adṛśyata tato rāmo bālacandra ivoditaḥ || 15 ||

tato'haṃ meghasaṅkāśastaptakāñcanakuṇḍalaḥ |

balī dattavarodarpādājagāma tadāśramam || 16 ||

tena dṛṣṭaḥ praviṣṭo'haṃ sahasaivodyatāyudhaḥ |

māṃ tu dṛṣṭvā dhanussajyamasambhrāntaścakāra saḥ || 17 ||

avajānannahaṃ mohādbālo'yamiti rāghavam |

viśvāmitrasya tāṃ vedimabhyadhāvaṃ kṛtatvaraḥ || 18 ||

tena muktastato bāṇaḥ śitaśśatrunibarhaṇaḥ |

tenāhaṃ tvāhataḥ kṣiptassamudre śatayojane || 19 ||

necchatā tāta māṃ hantuṃ tadā vīreṇa rakṣitaḥ |

rāmasya śaravegena nirasto'hamacetanaḥ || 20 ||

pātito'haṃ tadā tena gambhīre sāgarāmbhasi |

prāpya sañjñāṃ cirāttāta laṅkāṃ pratigataḥ purīm || 21 ||

evamasmi tadā muktassahāyāstu nipātitāḥ |

akṛtāstreṇa bālena rāmeṇākliṣṭakarmaṇā || 22 ||

tanmayā vāryamāṇastvaṃ yadi rāmeṇa vigraham |

kariṣyasyāpadaṃ ghorāṃ kṣipraṃ prāpsyasi rāvaṇa || 23 ||

krīḍāratividhijñānāṃ samājotsavaśālinām |

rakṣasāṃ caiva santāpamanarthaṃ cāhariṣyasi || 24 ||

harmyaprāsādasambādhāṃ nānāratnavibhūṣitām |

drakṣyasi tvaṃ purīṃ laṅkāṃ vinaṣṭāṃ maithilīkṛte || 25 ||

akurvanto'pi pāpāni śucayaḥ pāpasaṃśrayāt |

parapāpairvinaśyanti matsyā nāgahrade yathā || 26 ||

divyacandanadigdhāṅgāndivyābharaṇabhūṣitān |

drakṣyasyabhihatānbhūmau tava doṣāttu rākṣasān || 27 ||

hṛtadārān sadārāṃśca daśa vidravato diśaḥ |

hataśeṣānaśaraṇāndrakṣyasi tvaṃ niśācarān || 28 ||

śarajālaparikṣiptāmagnijvālāsamāvṛtām |

pradagdhabhavanāṃ laṅkāṃ drakṣyasi tvaṃ na saṃśayaḥ || 29 ||

paradārābhimarśāttu nānyatpāpataraṃ mahat |

pramadānāṃ sahasraṃ ca tava rājanparigrahaḥ || 30 ||

bhava svadāraniratasvakulaṃ rakṣa rākṣasa |

mānamṛddhiṃ ca rājyaṃ ca jīvitaṃ ceṣṭamātmanaḥ || 31 ||

kalatrāṇi ca saumyāni mitravargaṃ tathaiva ca |

yadīcchasi ciraṃ bhoktaṃ mā kṛthā rāmavipriyam || 32 ||

nivāryamāṇassuhṛdā mayā bhṛśaṃ prasahya sītāṃ yadi dharṣayiṣyasi |

gamiṣyasi kṣīṇabalassabāndhavo yamakṣayaṃ rāmaśarāttajīvitaḥ || 33 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe aṣṭatriṃśassargaḥ ||