3.29 Aranyakanda - Ekonatrimsha Sargah

ॐ

3.29 અરણ્યકાણ્ડ - એકોનત્રિંશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અરણ્યકાણ્ડમ્ ।

અથ એકોનત્રિંશસ્સર્ગઃ ।

ખરં તુ વિરથં રામો ગદાપાણિમવસ્થિતમ્ ।

મૃદુપૂર્વં મહાતેજાઃ પરુષં વાક્યમબ્રવીત્ ॥ 1 ॥

ગજાશ્વરથસમ્બાધે બલે મહતિ તિષ્ઠતા ।

કૃતં સુદારુણં કર્મ સર્વલોકજુગુપ્સિતમ્ ॥ 2 ॥

ઉદ્વેજનીયો ભૂતાનાં નૃશંસઃ પાપકર્મકૃત્ ।

ત્રયાણામપિ લોકાનામીશ્વરોઽપિ ન તિષ્ઠતિ ॥ 3 ॥

કર્મ લોકવિરુદ્ધં તુ કુર્વાણં ક્ષણદાચર ।

તીક્ષ્ણં સર્વજનો હન્તિ સર્પં દુષ્ટમિવાગતમ્ ॥ 4 ॥

લોભાત્પાપાનિ કુર્વાણઃ કામાદ્વા યો ન બુધ્યતે ।

ભ્રષ્ટઃ પશ્યતિ તસ્યાન્તં બ્રાહ્મણી કરકાદિવ ॥ 5 ॥

વસતો દણ્ડકારણ્યે તાપસાન્ધર્મચારિણઃ ।

કિન્નુ હત્વા મહાભાગાન્ફલં પ્રાપ્સ્યસિ રાક્ષસ ॥ 6 ॥

ન ચિરં પાપકર્માણઃ ક્રૂરા લોકજુગુપ્સિતાઃ ।

ઐશ્વર્યં પ્રાપ્ય તિષ્ઠન્તિ શીર્ણમૂલા ઇવ દ્રુમાઃ ॥ 7 ॥

અવશ્યં લભતે જન્તુઃ ફલં પાપસ્ય કર્મણઃ ।

ઘોરં પર્યાગતે કાલે દ્રુમાઃ પુષ્પમિવાર્તવમ્ ॥ 8 ॥

નચિરાત્પ્રાપ્યતે લોકે પાપાનાં કર્મણાં ફલમ્ ।

સવિષાણામિવાન્નાનાં ભુક્તાનાં ક્ષણદાચર ॥ 9 ॥

પાપમાચરતાં ઘોરં લોકસ્યાપ્રિયમિચ્છતામ્ ।

અહમાસાદિતો રાજા પ્રાણાન્હન્તું નિશાચર ॥ 10 ॥

અદ્ય હિ ત્વાં મયા મુક્તાશ્શરાઃ કાઞ્ચનભૂષણાઃ ।

વિદાર્યાતિપતિષ્યન્તિ વલ્મીકમિવ પન્નગાઃ ॥ 11 ॥

યે ત્વયા દણ્ડકારણ્યે ભક્ષિતા ધર્મચારિણઃ ।

તાનદ્ય નિહતસ્સઙ્ખ્યે સસૈન્યોઽનુગમિષ્યસિ ॥ 12 ॥

અદ્ય ત્વાં નિહતં બાણૈઃ પશ્યન્તુ પરમર્ષયઃ ।

નિરયસ્થં વિમાનસ્થા યે ત્વયા હિંસિતાઃ પુરા ॥ 13 ॥

પ્રહર ત્વં યથાકામં કુરુ યત્નં કુલાધમ ।

અદ્ય તે પાતયિષ્યામિ શિરસ્તાલફલં યથા ॥ 14 ॥

એવમુક્તસ્તુ રામેણ કૃદ્ધસ્સંરક્તલોચનઃ ।

પ્રત્યુવાચ ખરો રામં પ્રહસન્ક્રોધમૂર્છિતઃ ॥ 15 ॥

પ્રાકૃતાન્રાક્ષસાન્હત્વા યુદ્ધે દશરથાત્મજ ।

આત્મના કથમાત્માનમપ્રશસ્યં પ્રશંસસિ ॥ 16 ॥

વિક્રાન્તા બલવન્તો વા યે ભવન્તિ નરર્ષભાઃ ।

કથયન્તિ ન તે કિઞ્ચિત્તેજસા સ્વેન ગર્વિતાઃ ॥ 17 ॥

પ્રાકૃતાસ્ત્વકૃતાત્માનો લોકે ક્ષત્રિયપાંસનાઃ ।

નિરર્થકં વિકત્થન્તે યથા રામ વિકત્થસે ॥ 18 ॥

કુલં વ્યપદિશન્વીરસ્સમરે કોઽભિધાસ્યતિ ।

મૃત્યુકાલે હિ સમ્પ્રાપ્તે સ્વયમપ્રસ્તવે સ્તવમ્ ॥ 19 ॥

સર્વથૈવ લઘુત્વં તે કત્થનેન વિદર્શિતમ્ ।

સુવર્ણપ્રતિરૂપેણ તપ્તેનેવ કુશાગ્નિના ॥ 20 ॥

ન તુ મામિહ તિષ્ઠન્તં પશ્યસિ ત્વં ગદાધરમ્ ।

ધરાધરમિવાકમ્પ્યં પર્વતં ધાતુભિશ્ચિતમ્ ॥ 21 ॥

પર્યાપ્તોઽહં ગદાપાણિર્હન્તું પ્રાણાન્રણે તવ ।

ત્રયાણામપિ લોકાનાં પાશહસ્ત ઇવાન્તકઃ ॥ 22 ॥

કામં બહ્વપિ વક્તવ્યં ત્વયિ વક્ષ્યામિ ન ત્વહમ્ ।

અસ્તં ગચ્છેદ્ધિ સવિતા યુદ્ધવિઘ્નસ્તતો ભવેત્ ॥ 23 ॥

ચતુર્દશ સહસ્રાણિ રાક્ષસાનાં હતાનિ તે ।

ત્વદ્વિનાશાત્કરોમ્યેષાં તેષામશ્રુપ્રમાર્જનમ્ ॥ 24 ॥

ઇત્યુક્ત્વા પરમક્રુદ્ધસ્તાં ગદાં પરમાઙ્ગદઃ ।

ખરશ્ચિક્ષેપ રામાય પ્રદીપ્તામશનિં યથા ॥ 25 ॥

ખરબાહુપ્રયુક્તા સા પ્રદીપ્તા મહતી ગદા ।

ભસ્મવૃક્ષાંશ્ચ ગુલ્માંશ્ચ કૃત્વાગાત્તત્સમીપતઃ ॥ 26 ॥

તામાપતન્તીં જ્વલતાં મૃત્યુપાશોપમાં ગદામ્ ।

અન્તરિક્ષગતાં રામચશિચ્છેદ બહુધા શરૈઃ ॥ 27 ॥

સા વિકીર્ણા શરૈર્ભગ્ના પપાત ધરણીતલે ।

ગદા મન્ત્રૌષધબલૈર્વ્યાલીવ વિનિપાતિતા ॥ 28 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અરણ્યકાણ્ડે એકોનત્રિંશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |

atha ekonatriṃśassargaḥ |

kharaṃ tu virathaṃ rāmo gadāpāṇimavasthitam |

mṛdupūrvaṃ mahātejāḥ paruṣaṃ vākyamabravīt || 1 ||

gajāśvarathasambādhe bale mahati tiṣṭhatā |

kṛtaṃ sudāruṇaṃ karma sarvalokajugupsitam || 2 ||

udvejanīyo bhūtānāṃ nṛśaṃsaḥ pāpakarmakṛt |

trayāṇāmapi lokānāmīśvaro'pi na tiṣṭhati || 3 ||

karma lokaviruddhaṃ tu kurvāṇaṃ kṣaṇadācara |

tīkṣṇaṃ sarvajano hanti sarpaṃ duṣṭamivāgatam || 4 ||

lobhātpāpāni kurvāṇaḥ kāmādvā yo na budhyate |

bhraṣṭaḥ paśyati tasyāntaṃ brāhmaṇī karakādiva || 5 ||

vasato daṇḍakāraṇye tāpasāndharmacāriṇaḥ |

kinnu hatvā mahābhāgānphalaṃ prāpsyasi rākṣasa || 6 ||

na ciraṃ pāpakarmāṇaḥ krūrā lokajugupsitāḥ |

aiśvaryaṃ prāpya tiṣṭhanti śīrṇamūlā iva drumāḥ || 7 ||

avaśyaṃ labhate jantuḥ phalaṃ pāpasya karmaṇaḥ |

ghoraṃ paryāgate kāle drumāḥ puṣpamivārtavam || 8 ||

nacirātprāpyate loke pāpānāṃ karmaṇāṃ phalam |

saviṣāṇāmivānnānāṃ bhuktānāṃ kṣaṇadācara || 9 ||

pāpamācaratāṃ ghoraṃ lokasyāpriyamicchatām |

ahamāsādito rājā prāṇānhantuṃ niśācara || 10 ||

adya hi tvāṃ mayā muktāśśarāḥ kāñcanabhūṣaṇāḥ |

vidāryātipatiṣyanti valmīkamiva pannagāḥ || 11 ||

ye tvayā daṇḍakāraṇye bhakṣitā dharmacāriṇaḥ |

tānadya nihatassaṅkhye sasainyo'nugamiṣyasi || 12 ||

adya tvāṃ nihataṃ bāṇaiḥ paśyantu paramarṣayaḥ |

nirayasthaṃ vimānasthā ye tvayā hiṃsitāḥ purā || 13 ||

prahara tvaṃ yathākāmaṃ kuru yatnaṃ kulādhama |

adya te pātayiṣyāmi śirastālaphalaṃ yathā || 14 ||

evamuktastu rāmeṇa kṛddhassaṃraktalocanaḥ |

pratyuvāca kharo rāmaṃ prahasankrodhamūrchitaḥ || 15 ||

prākṛtānrākṣasānhatvā yuddhe daśarathātmaja |

ātmanā kathamātmānamapraśasyaṃ praśaṃsasi || 16 ||

vikrāntā balavanto vā ye bhavanti nararṣabhāḥ |

kathayanti na te kiñcittejasā svena garvitāḥ || 17 ||

prākṛtāstvakṛtātmāno loke kṣatriyapāṃsanāḥ |

nirarthakaṃ vikatthante yathā rāma vikatthase || 18 ||

kulaṃ vyapadiśanvīrassamare ko'bhidhāsyati |

mṛtyukāle hi samprāpte svayamaprastave stavam || 19 ||

sarvathaiva laghutvaṃ te katthanena vidarśitam |

suvarṇapratirūpeṇa tapteneva kuśāgninā || 20 ||

na tu māmiha tiṣṭhantaṃ paśyasi tvaṃ gadādharam |

dharādharamivākampyaṃ parvataṃ dhātubhiścitam || 21 ||

paryāpto'haṃ gadāpāṇirhantuṃ prāṇānraṇe tava |

trayāṇāmapi lokānāṃ pāśahasta ivāntakaḥ || 22 ||

kāmaṃ bahvapi vaktavyaṃ tvayi vakṣyāmi na tvaham |

astaṃ gaccheddhi savitā yuddhavighnastato bhavet || 23 ||

caturdaśa sahasrāṇi rākṣasānāṃ hatāni te |

tvadvināśātkaromyeṣāṃ teṣāmaśrupramārjanam || 24 ||

ityuktvā paramakruddhastāṃ gadāṃ paramāṅgadaḥ |

kharaścikṣepa rāmāya pradīptāmaśaniṃ yathā || 25 ||

kharabāhuprayuktā sā pradīptā mahatī gadā |

bhasmavṛkṣāṃśca gulmāṃśca kṛtvāgāttatsamīpataḥ || 26 ||

tāmāpatantīṃ jvalatāṃ mṛtyupāśopamāṃ gadām |

antarikṣagatāṃ rāmacaśiccheda bahudhā śaraiḥ || 27 ||

sā vikīrṇā śarairbhagnā papāta dharaṇītale |

gadā mantrauṣadhabalairvyālīva vinipātitā || 28 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe ekonatriṃśassargaḥ ||