3.24 Aranyakanda - Chaturvimsha Sargah

ॐ

3.24 અરણ્યકાણ્ડ - ચતુર્વિંશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અરણ્યકાણ્ડમ્ ।

અથ ચતુર્વિંશસ્સર્ગઃ ।

આશ્રમં પ્રતિ યાતે તુ ખરે ખરપરાક્રમે ।

તાનેવૌત્પાતિકાન્રામસ્સહ ભ્રાત્રા દદર્શ હ ॥ 1 ॥

તાનુત્પાતાન્મહોઘોરાનુત્થિતાન્રોમહર્ષણાન્ ।

પ્રજાનામહિતાન્દૃષ્ટ્વા રામો લક્ષ્મણમબ્રવીત્ ॥ 2 ॥

ઇમાન્પશ્ય મહાબાહો સર્વભૂતાપહારિણઃ ।

સમુત્થિતાન્મહોત્પાતાન્સંહર્તું સર્વરાક્ષસાન્ ॥ 3 ॥

અમી રુધિરધારાસ્તુ વિસૃજન્તઃ ખરસ્વનાઃ ।

વ્યોમ્નિ મેઘા વિવર્તન્તે પરુષા ગર્દભારુણાઃ ॥ 4 ॥

સધૂમાશ્ચ શરાસ્સર્વે મમ યુદ્ધાભિનન્દિનઃ ।

રુક્મપૃષ્ઠાનિ ચાપાનિ વિચેષ્ટન્તે ચ લક્ષ્મણ ॥ 5 ॥

યાદૃશા ઇહ કૂજન્તિ પક્ષિણઃ વનચારિણઃ ।

અગ્રતો નો ભયં પ્રાપ્તં સંશયો જીવિતસ્ય ચ ॥ 6 ॥

સમ્પ્રહારસ્તુ સુમહાન્ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ ।

અયમાખ્યાતિ મે બાહુસ્સ્ફુરમાણો મુહુર્મુહુઃ ॥ 7 ॥

સન્નિકર્ષે તુ ન શ્શૂર જયં શત્રોઃ પરાજયમ્ ।

સપ્રભં ચ પ્રસન્નં ચ તવ વક્ત્રં હિ લક્ષ્યતે ॥ 8 ॥

ઉદ્યતાનાં હિ યુદ્ધાર્થં યેષાં ભવતિ લક્ષ્મણ ।

નિષ્પ્રભં વદનં તેષાં ભવત્યાયુઃ પરિક્ષયઃ ॥ 9 ॥

રક્ષસાં નર્દતાં ઘોરશ્શ્રૂયતે ચ મહાધ્વનિઃ ।

આહતાનાં ચ ભેરીણાં રાક્ષસૈઃ ક્રૂરકર્મભિઃ ॥ 10 ॥

અનાગતવિધાનં તુ કર્તવ્યં શુભમિચ્છતા ।

આપદં શઙ્કમાનેન પુરુષેણ વિપશ્ચિતા ॥ 11 ॥

તસ્માદ્ગૃહીત્વા વૈદેહીં શરપાણિર્ધનુર્ધરઃ ।

ગુહામાશ્રય શૈલસ્ય દુર્ગાં પાદપસઙ્કુલામ્ ॥ 12 ॥

પ્રતિકૂલિતુમિચ્છામિ ન હિ વાક્યમિદં ત્વયા ।

શાપિતો મમ પાદાભ્યાં ગમ્યતાં વત્સ મા ચિરમ્ ॥ 13 ॥

ત્વં હિ શૂરશ્ચ બલવાન્હન્યાહ્યેતાન્ન સંશયઃ ।

સ્વયં તુ હન્તુમિચ્છામિ સર્વાનેવ નિશાચરાન્ ॥ 14 ॥

એવમુક્તસ્તુ રામેણ લક્ષ્મણસ્સહ સીતાયા ।

શરાનાદાય ચાપં ચ ગુહાં દુર્ગાં સમાશ્રયત્ ॥ 15 ॥

તસ્મિન્પ્રવિષ્ટે તુ ગુહાં લક્ષ્મણે સહ સીતયા ।

હન્ત નિર્યુક્તમિત્યુક્ત્વા રામઃ કવચમાવિશત્ ॥ 16 ॥

સ તેનાગ્નિ નિકાશેન કવચેન વિભૂષિતઃ ।

બભૂવ રામ સ્તિમિરે વિધૂમોઽગ્નિરિવોત્થિતઃ ॥ 17 ॥

સ ચાપમુદ્યમ્ય મહચ્છરાનાદાય વીર્યવાન્ ।

બભૂવાવસ્થિતસ્તત્ર જ્યાસ્વનૈઃ પૂરયન્દિશઃ ॥ 18 ॥

તતો દેવાસ્સગન્ધર્વાસ્સિદ્ધાશ્ચ સહ ચારણૈઃ ।

સમેયુશ્ચ મહાત્માનો યુદ્ધદર્શનકાઙ્ક્ષિણઃ ॥ 19 ॥

ઋષયશ્ચ મહાત્માનો લોકે બ્રહ્મર્ષિસત્તમાઃ ।

સમેત્ય ચોચુસ્સહિતા અન્યોન્યં પુણ્યકર્મણઃ ॥ 20 ॥

સ્વસ્તિ ગોબ્રાહ્મણેભ્યોઽસ્તુ લોકાનાં યેઽભિસઙ્ગતાઃ ।

જયતાં રાઘવો યુદ્ધે પૌલસ્ત્યાન્ રજનીચરાન્ ॥ 21 ॥

ચક્રહસ્તો યથા યુદ્ધે સર્વાનસુર પુઙ્ગવાન્ ।

એવમુક્ત્વા પુનઃ પ્રોચુરાલોક્ય ચ પરસ્પરમ્ ॥ 22 ॥

ચતુર્દશ સહસ્રાણિ રક્ષસાં ભીમકર્મણામ્ ।

એકશ્ચ રામો ધર્માત્મા કથં યુદ્ધં ભવિષ્યતિ ॥ 23 ॥

ઇતિ રાજર્ષયસ્સિદ્ધાસ્સગણાશ્ચ દ્વિજર્ષભાઃ ।

જાતકૌતૂહલાસ્તસ્થુર્વિમાનસ્થાશ્ચ દેવતાઃ ॥ 24 ॥

આવિષ્ટં તેજસા રામં સઙ્ગ્રામશિરસિ સ્થિતમ્ ।

દૃષ્ટ્વા સર્વાણિ ભૂતાનિ ભયાદ્વિવ્યથિરે તદા ॥ 25 ॥

રૂપમપ્રતિમં તસ્ય રામસ્યાક્લિષ્ટકર્મણઃ ।

બભૂવ રૂપં ક્રુદ્ધસ્ય રુદ્રસ્યેવ પિનાકિનઃ ॥ 26 ॥

તતો ગમ્ભીરનિર્હ્રાદં ઘોરવર્માયુધધ્વજમ્ ।

અનીકં યાતુધાનાનાં સમન્તાત્પ્રત્યદૃશ્યત ॥ 27 ॥

સિંહનાદં વિસૃજતામન્યોન્યમભિગર્જતામ્ ।

ચાપાનિ વિસ્ફારયતાં જૃમ્ભતામપ્યભીક્ષ્ણશઃ ॥ 28 ॥

વિપ્રઘુષ્ટસ્વનાનાં ચ દુન્ધુભીંશ્ચાપિ નિઘ્નતામ્ ।

તેષાં સુતુમુલશ્શબ્દઃ પૂરયામાસ તદ્વનમ્ ॥ 29 ॥

તેન શબ્દેન વિત્રસ્તાશ્વાપદા વનચારિણઃ ।

દુદ્રુવુર્યત્ર નિશ્શબ્દં પૃષ્ઠતો ન વ્યલોકયન્ ॥ 30 ॥

તત્ત્વનીકં મહાઘોરં રામં સમુપસર્પત ।

ધૃતનાનાપ્રહરણં ગમ્ભીરં સાગરોપમમ્ ॥ 31 ॥

રામોઽપિ ચારયંશ્ચક્ષુસ્સર્વતો રણપણ્ડિતઃ ।

દદર્શ ખરસૈન્યં તદ્યુદ્ધાભિમુખમુત્થિતમ્ ॥ 32 ॥

વિતત્ય ચ ધનુર્ભીમં તૂણ્યાશ્ચોદ્ધૃત્ય સાયકાન્ ।

ક્રોધમાહારયત્તીવ્રં વધાર્થં સર્વરક્ષસામ્ ॥ 33 ॥

દુષ્પ્રેક્ષ્યસ્સોઽભવત્કૃદ્ધો યુગાન્તાગ્નિરિવ જ્વલન્ ।

તં દૃષ્ટ્વા તેજસાવિષ્ટં પ્રાદ્રવન્વનદેવતાઃ ॥ 34 ॥

તસ્ય ક્રુદ્ધસ્ય રૂપં તુ રામસ્ય દદૃશે તદા ।

દક્ષસ્યેવ ક્રતું હન્તુમુદ્યતસ્ય પિનાકિનઃ ॥ 35 ॥

આવિષ્ટં તેજસા રામં સઙ્ગ્રામશિરસિ સ્થિતમ્ ।

દૃષ્ટ્વા સર્વાણિ ભૂતાનિ ભયાર્તાનિ પ્રદુદ્રુવુઃ ॥ 36 ॥

તત્કાર્મુકૈરાભરણૈર્ધ્વજૈશ્ચ તૈર્વર્મભિશ્ચાગ્નિસમાનવર્ણૈઃ ।

બભૂવ સૈન્યં પિશિતાશનાનાં સૂર્યોદયે નીલમિવાભ્રબૃન્દમ્ ॥ 37 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અરણ્યકાણ્ડે ચતુર્વિંશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |

atha caturviṃśassargaḥ |

āśramaṃ prati yāte tu khare kharaparākrame |

tānevautpātikānrāmassaha bhrātrā dadarśa ha || 1 ||

tānutpātānmahoghorānutthitānromaharṣaṇān |

prajānāmahitāndṛṣṭvā rāmo lakṣmaṇamabravīt || 2 ||

imānpaśya mahābāho sarvabhūtāpahāriṇaḥ |

samutthitānmahotpātānsaṃhartuṃ sarvarākṣasān || 3 ||

amī rudhiradhārāstu visṛjantaḥ kharasvanāḥ |

vyomni meghā vivartante paruṣā gardabhāruṇāḥ || 4 ||

sadhūmāśca śarāssarve mama yuddhābhinandinaḥ |

rukmapṛṣṭhāni cāpāni viceṣṭante ca lakṣmaṇa || 5 ||

yādṛśā iha kūjanti pakṣiṇaḥ vanacāriṇaḥ |

agrato no bhayaṃ prāptaṃ saṃśayo jīvitasya ca || 6 ||

samprahārastu sumahānbhaviṣyati na saṃśayaḥ |

ayamākhyāti me bāhussphuramāṇo muhurmuhuḥ || 7 ||

sannikarṣe tu na śśūra jayaṃ śatroḥ parājayam |

saprabhaṃ ca prasannaṃ ca tava vaktraṃ hi lakṣyate || 8 ||

udyatānāṃ hi yuddhārthaṃ yeṣāṃ bhavati lakṣmaṇa |

niṣprabhaṃ vadanaṃ teṣāṃ bhavatyāyuḥ parikṣayaḥ || 9 ||

rakṣasāṃ nardatāṃ ghoraśśrūyate ca mahādhvaniḥ |

āhatānāṃ ca bherīṇāṃ rākṣasaiḥ krūrakarmabhiḥ || 10 ||

anāgatavidhānaṃ tu kartavyaṃ śubhamicchatā |

āpadaṃ śaṅkamānena puruṣeṇa vipaścitā || 11 ||

tasmādgṛhītvā vaidehīṃ śarapāṇirdhanurdharaḥ |

guhāmāśraya śailasya durgāṃ pādapasaṅkulām || 12 ||

pratikūlitumicchāmi na hi vākyamidaṃ tvayā |

śāpito mama pādābhyāṃ gamyatāṃ vatsa mā ciram || 13 ||

tvaṃ hi śūraśca balavānhanyāhyetānna saṃśayaḥ |

svayaṃ tu hantumicchāmi sarvāneva niśācarān || 14 ||

evamuktastu rāmeṇa lakṣmaṇassaha sītāyā |

śarānādāya cāpaṃ ca guhāṃ durgāṃ samāśrayat || 15 ||

tasminpraviṣṭe tu guhāṃ lakṣmaṇe saha sītayā |

hanta niryuktamityuktvā rāmaḥ kavacamāviśat || 16 ||

sa tenāgni nikāśena kavacena vibhūṣitaḥ |

babhūva rāma stimire vidhūmo'gnirivotthitaḥ || 17 ||

sa cāpamudyamya mahaccharānādāya vīryavān |

babhūvāvasthitastatra jyāsvanaiḥ pūrayandiśaḥ || 18 ||

tato devāssagandharvāssiddhāśca saha cāraṇaiḥ |

sameyuśca mahātmāno yuddhadarśanakāṅkṣiṇaḥ || 19 ||

ṛṣayaśca mahātmāno loke brahmarṣisattamāḥ |

sametya cocussahitā anyonyaṃ puṇyakarmaṇaḥ || 20 ||

svasti gobrāhmaṇebhyo'stu lokānāṃ ye'bhisaṅgatāḥ |

jayatāṃ rāghavo yuddhe paulastyān rajanīcarān || 21 ||

cakrahasto yathā yuddhe sarvānasura puṅgavān |

evamuktvā punaḥ procurālokya ca parasparam || 22 ||

caturdaśa sahasrāṇi rakṣasāṃ bhīmakarmaṇām |

ekaśca rāmo dharmātmā kathaṃ yuddhaṃ bhaviṣyati || 23 ||

iti rājarṣayassiddhāssagaṇāśca dvijarṣabhāḥ |

jātakautūhalāstasthurvimānasthāśca devatāḥ || 24 ||

āviṣṭaṃ tejasā rāmaṃ saṅgrāmaśirasi sthitam |

dṛṣṭvā sarvāṇi bhūtāni bhayādvivyathire tadā || 25 ||

rūpamapratimaṃ tasya rāmasyākliṣṭakarmaṇaḥ |

babhūva rūpaṃ kruddhasya rudrasyeva pinākinaḥ || 26 ||

tato gambhīranirhrādaṃ ghoravarmāyudhadhvajam |

anīkaṃ yātudhānānāṃ samantātpratyadṛśyata || 27 ||

siṃhanādaṃ visṛjatāmanyonyamabhigarjatām |

cāpāni visphārayatāṃ jṛmbhatāmapyabhīkṣṇaśaḥ || 28 ||

vipraghuṣṭasvanānāṃ ca dundhubhīṃścāpi nighnatām |

teṣāṃ sutumulaśśabdaḥ pūrayāmāsa tadvanam || 29 ||

tena śabdena vitrastāśvāpadā vanacāriṇaḥ |

dudruvuryatra niśśabdaṃ pṛṣṭhato na vyalokayan || 30 ||

tattvanīkaṃ mahāghoraṃ rāmaṃ samupasarpata |

dhṛtanānāpraharaṇaṃ gambhīraṃ sāgaropamam || 31 ||

rāmo'pi cārayaṃścakṣussarvato raṇapaṇḍitaḥ |

dadarśa kharasainyaṃ tadyuddhābhimukhamutthitam || 32 ||

vitatya ca dhanurbhīmaṃ tūṇyāścoddhṛtya sāyakān |

krodhamāhārayattīvraṃ vadhārthaṃ sarvarakṣasām || 33 ||

duṣprekṣyasso'bhavatkṛddho yugāntāgniriva jvalan |

taṃ dṛṣṭvā tejasāviṣṭaṃ prādravanvanadevatāḥ || 34 ||

tasya kruddhasya rūpaṃ tu rāmasya dadṛśe tadā |

dakṣasyeva kratuṃ hantumudyatasya pinākinaḥ || 35 ||

āviṣṭaṃ tejasā rāmaṃ saṅgrāmaśirasi sthitam |

dṛṣṭvā sarvāṇi bhūtāni bhayārtāni pradudruvuḥ || 36 ||

tatkārmukairābharaṇairdhvajaiśca tairvarmabhiścāgnisamānavarṇaiḥ |

babhūva sainyaṃ piśitāśanānāṃ sūryodaye nīlamivābhrabṛndam || 37 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe caturviṃśassargaḥ ||