3.22 Aranyakanda - Dvavimsha Sargah

ॐ

3.22 અરણ્યકાણ્ડ - દ્વાવિંશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અરણ્યકાણ્ડમ્ ।

અથ દ્વાવિંશસ્સર્ગઃ ।

એવમાધર્ષિતશ્શૂરશ્શૂર્પણખ્યા ખરસ્તતઃ ।

ઉવાચ રક્ષસાં મધ્યે ખરઃ ખરતરં વચઃ ॥ 1 ॥

તવાવમાનપ્રભવઃ ક્રોધોઽયમતુલો મમ ।

ન શક્યતે ધારયિતું લવણામ્ભ ઇવોલ્બણમ્ ॥ 2 ॥

ન રામં ગણયે વીર્યાન્માનુષં ક્ષીણજીવિતમ્ ।

આત્મદુશ્ચરિતૈઃ પ્રાણાન્હતોયોઽદ્ય વિમોક્ષ્યતે ॥ 3 ॥

બાષ્પસ્સંહ્રિયતામેષ સમ્ભ્રમશ્ચ વિમુચ્યતામ્ ।

અહં રામં સહ ભ્રાત્રા નયામિ યમસાદનમ્ ॥ 4 ॥

પરશ્વથહતસ્યાદ્ય મન્દપ્રાણસ્ય સંયુગે ।

રામસ્ય રુધિરં રક્તમુષ્ણં પાસ્યસિ રાક્ષસિ ॥ 5 ॥

સા પ્રહૃષ્ટા વચશ્શ્રુત્વા ખરસ્ય વદનાચ્ચ્યુતમ્ ।

પ્રશશંસ પુનર્મૌર્ખ્યાદ્ભ્રાતરં રક્ષસાં વરમ્ ॥ 6 ॥

તયા પરુષિતઃ પૂર્વં પુનરેવ પ્રશંસિતઃ ।

અબ્રવીદ્દૂષણં નામ ખરસ્સેનાપતિં તદા ॥ 7 ॥

ચતુર્દશ સહસ્રાણિ મમ ચિત્તાનુવર્તિનામ્ ।

રક્ષસાં ભીમવેગાનાં સમરેષ્વનિવર્તિનામ્ ॥ 8 ॥

નીલજીમૂતવર્ણાનાં ઘોરાણાં ક્રૂરકર્મણામ્ ।

લોકહિંસાવિહારાણાં બલિનામુગ્રતેજસામ્ ॥ 9 ॥

તેષાં શાર્દૂલદર્પાણાં મહાસ્યાનાં મહૌજસામ્ ।

સર્વોદ્યોગ મુદીર્ણાનાં રક્ષસાં સૌમ્ય કારય ॥ 10 ॥

ઉપસ્થાપય મે ક્ષિપ્રં રથં સૌમ્ય ધનૂંષિ ચ ।

શરાંશ્ચિત્રાંશ્ચ ખઙ્ગાંશ્ચ શક્તીશ્ચ વિવિધાશ્શિતાઃ ॥ 11 ॥

અગ્રે નિર્યાતુમિચ્છામિ પૌલસ્ત્યાનાં મહાત્મનામ્ ।

વધાર્થં દુર્વિનીતસ્ય રામસ્ય રણકોવિદઃ ॥ 12 ॥

ઇતિ તસ્ય બ્રુવાણસ્ય સૂર્યવર્ણં મહારથમ્ ।

સદશ્વૈશ્શબલૈર્યુક્તમાચચક્ષેઽથ દૂષણઃ ॥ 13 ॥

તં મેરુશિખરાકારં તપ્તકાઞ્ચનભૂષણમ્ ।

હેમચક્રમસમ્બાધં વૈદૂર્યમયકૂબરમ્ ॥ 14 ॥

મત્સ્યૈઃ પુષ્પૈર્દ્રુમૈશ્શૈલૈશ્ચન્દ્રસૂર્યૈશ્ચ કાઞ્ચનૈઃ ।

મઙ્ગલૈઃ પક્ષિસઙ્ઘૈશ્ચ તારાભિરભિસંવૃતમ્ ॥ 15 ॥

ધ્વજનિસ્ત્રિંશસમ્પન્નં કિઙ્કિણીકવિરાજિતમ્ ।

સદશ્વયુક્તં સોઽમર્ષાદારુરોહ ખરો રથમ્ ॥ 16 ॥

નિશામ્ય તુ રથસ્થં તં રાક્ષસા ભીમવિક્રમાઃ ।

તસ્થુસ્સમ્પરિવાર્યૈનં દૂષણં ચ મહાબલમ્ ॥ 17 ॥

ખરસ્તુ તાન્મહેષ્વાસાન્ઘોરવર્માયુધધ્વજાન્ ।

નિર્યાતેત્યબ્રવીદ્દૃષ્ટ્વા રથસ્થસ્સર્વરાક્ષસાન્ ॥ 18 ॥

તતસ્તદ્ રાક્ષસં સૈન્યં ઘોરચર્માયુધધ્વજમ્ ।

નિર્જગામ જનસ્થાનાન્મહાનાદં મહાજવમ્ ॥ 19 ॥

મુદ્ગરૈઃ પટ્ટિસૈશ્શૂલૈસ્સુતીક્ષ્ણૈશ્ચ પરશ્વધૈઃ ।

ખઙ્ગૈશ્ચક્રૈશ્ચ હસ્તસ્થૈર્ભ્રાજમાનૈશ્ચ તોમરૈઃ ॥ 20 ॥

શક્તિભિઃ પરિઘૈર્ઘોરૈરતિમાત્રૈશ્ચ કાર્મુકૈઃ ।

ગદાસિમુસલૈર્વજ્રૈર્ગૃહીતૈર્ભીમદર્શનૈઃ ॥ 21 ॥

રાક્ષસાનાં સુઘોરાણાં સહસ્રાણિ ચતુર્દશ ।

નિર્યાતાનિ જનસ્થાનાત્ખરચિત્તાનુવર્તિનામ્ ॥ 22 ॥

તાંસ્ત્વભિદ્રવતો દૃષ્ટ્વા રાક્ષસાન્ ભીમવિક્રમાન્ ।

ખરસ્યાપિ રથઃ કિઞ્ચિજ્જગામ તદનન્તરમ્ ॥ 23 ॥

તતસ્તાઞ્છબલાનશ્વાસ્તપ્તકાઞ્ચનભૂષિતાન્ ।

ખરસ્ય મતિમાજ્ઞાય સારથિસ્સમચોદયત્ ॥ 24 ॥

સ ચોદિતો રથશ્શીઘ્રં ખરસ્ય રિપુઘાતિનઃ ।

શબ્દેનાપૂરયામાસ દિશશ્ચ પ્રદિશસ્તદા ॥ 25 ॥

પ્રવૃદ્ધમન્યુસ્તુ ખરઃ ખરસ્વનો રિપોર્વધાર્થં ત્વરિતો યથાન્તકઃ ।

અચૂચુદત્સારથિમુન્નદન્ઘનં મહાબલો મેઘ ઇવાશ્મવર્ષવાન્ ॥ 26 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અરણ્યકાણ્ડે દ્વાવિંશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |

atha dvāviṃśassargaḥ |

evamādharṣitaśśūraśśūrpaṇakhyā kharastataḥ |

uvāca rakṣasāṃ madhye kharaḥ kharataraṃ vacaḥ || 1 ||

tavāvamānaprabhavaḥ krodho'yamatulo mama |

na śakyate dhārayituṃ lavaṇāmbha ivolbaṇam || 2 ||

na rāmaṃ gaṇaye vīryānmānuṣaṃ kṣīṇajīvitam |

ātmaduścaritaiḥ prāṇānhatoyo'dya vimokṣyate || 3 ||

bāṣpassaṃhriyatāmeṣa sambhramaśca vimucyatām |

ahaṃ rāmaṃ saha bhrātrā nayāmi yamasādanam || 4 ||

paraśvathahatasyādya mandaprāṇasya saṃyuge |

rāmasya rudhiraṃ raktamuṣṇaṃ pāsyasi rākṣasi || 5 ||

sā prahṛṣṭā vacaśśrutvā kharasya vadanāccyutam |

praśaśaṃsa punarmaurkhyādbhrātaraṃ rakṣasāṃ varam || 6 ||

tayā paruṣitaḥ pūrvaṃ punareva praśaṃsitaḥ |

abravīddūṣaṇaṃ nāma kharassenāpatiṃ tadā || 7 ||

caturdaśa sahasrāṇi mama cittānuvartinām |

rakṣasāṃ bhīmavegānāṃ samareṣvanivartinām || 8 ||

nīlajīmūtavarṇānāṃ ghorāṇāṃ krūrakarmaṇām |

lokahiṃsāvihārāṇāṃ balināmugratejasām || 9 ||

teṣāṃ śārdūladarpāṇāṃ mahāsyānāṃ mahaujasām |

sarvodyoga mudīrṇānāṃ rakṣasāṃ saumya kāraya || 10 ||

upasthāpaya me kṣipraṃ rathaṃ saumya dhanūṃṣi ca |

śarāṃścitrāṃśca khaṅgāṃśca śaktīśca vividhāśśitāḥ || 11 ||

agre niryātumicchāmi paulastyānāṃ mahātmanām |

vadhārthaṃ durvinītasya rāmasya raṇakovidaḥ || 12 ||

iti tasya bruvāṇasya sūryavarṇaṃ mahāratham |

sadaśvaiśśabalairyuktamācacakṣe'tha dūṣaṇaḥ || 13 ||

taṃ meruśikharākāraṃ taptakāñcanabhūṣaṇam |

hemacakramasambādhaṃ vaidūryamayakūbaram || 14 ||

matsyaiḥ puṣpairdrumaiśśailaiścandrasūryaiśca kāñcanaiḥ |

maṅgalaiḥ pakṣisaṅghaiśca tārābhirabhisaṃvṛtam || 15 ||

dhvajanistriṃśasampannaṃ kiṅkiṇīkavirājitam |

sadaśvayuktaṃ so'marṣādāruroha kharo ratham || 16 ||

niśāmya tu rathasthaṃ taṃ rākṣasā bhīmavikramāḥ |

tasthussamparivāryainaṃ dūṣaṇaṃ ca mahābalam || 17 ||

kharastu tānmaheṣvāsānghoravarmāyudhadhvajān |

niryātetyabravīddṛṣṭvā rathasthassarvarākṣasān || 18 ||

tatastad rākṣasaṃ sainyaṃ ghoracarmāyudhadhvajam |

nirjagāma janasthānānmahānādaṃ mahājavam || 19 ||

mudgaraiḥ paṭṭisaiśśūlaissutīkṣṇaiśca paraśvadhaiḥ |

khaṅgaiścakraiśca hastasthairbhrājamānaiśca tomaraiḥ || 20 ||

śaktibhiḥ parighairghorairatimātraiśca kārmukaiḥ |

gadāsimusalairvajrairgṛhītairbhīmadarśanaiḥ || 21 ||

rākṣasānāṃ sughorāṇāṃ sahasrāṇi caturdaśa |

niryātāni janasthānātkharacittānuvartinām || 22 ||

tāṃstvabhidravato dṛṣṭvā rākṣasān bhīmavikramān |

kharasyāpi rathaḥ kiñcijjagāma tadanantaram || 23 ||

tatastāñchabalānaśvāstaptakāñcanabhūṣitān |

kharasya matimājñāya sārathissamacodayat || 24 ||

sa codito rathaśśīghraṃ kharasya ripughātinaḥ |

śabdenāpūrayāmāsa diśaśca pradiśastadā || 25 ||

pravṛddhamanyustu kharaḥ kharasvano riporvadhārthaṃ tvarito yathāntakaḥ |

acūcudatsārathimunnadanghanaṃ mahābalo megha ivāśmavarṣavān || 26 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe dvāviṃśassargaḥ ||