3.2 Aranyakanda - Dvitiya Sargah

ॐ

3.2 અરણ્યકાણ્ડ - દ્વિતીય સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અરણ્યકાણ્ડમ્ ।

અથ દ્વિતીયસ્સર્ગઃ ।

કૃતાતિથ્યોઽથ રામસ્તુ સૂર્યસ્યોદયનં પ્રતિ ।

આમ્નત્ર઼્ય સ મુનીન્સર્વાન્વનમેવાન્વગાહત ॥ 1 ॥

નાનામૃગગણાકીર્ણમૃક્ષશાર્દૂલ સેવિતમ્ ।

ધ્વસ્તવૃક્ષલતાગુલ્મં દુર્દર્શસલિલાશયમ્ ॥ 2 ॥

નિષ્કૂજનાનાશકુનિઝિલ્લિકાગણનાદિતમ્ ।

લક્ષ્મણાનુગતો રામો વનમધ્યં દદર્શ હ ॥ 3 ॥

સીતયા સહ કાકુત્સ્થસ્તસ્મિનઘોરમૃગાયુતે ।

દદર્શ ગિરિશૃઙ્ગાભં પુરુષાદં મહાસ્વનમ્ ॥ 4 ॥

ગમ્ભીરાક્ષં મહાવક્ત્રં વિકટં વિષમોદરમ્ ।

બીભત્સં વિષમં દીર્ઘં વિકૃતં ઘોરદર્શનમ્ ॥ 5 ॥

વસાનં ચર્મ વૈયાઘ્રં વસાર્દ્રં રુધિરોક્ષિતમ્ ।

ત્રાસનં સર્વભૂતાનાં વ્યાદિતાસ્યમિવાન્તકમ્ ॥ 6 ॥

ત્રીન્સિમ્હાન્શ્ચતુરો વ્યાઘ્રાન્દ્વૌ વૃકૌ પૃષતાન્દશ ।

સવિષાણં વસાદિગ્ધં ગજસ્ય ચ શિરો મહત્ ।

અવસજ્યાયસે શૂલે વિનદન્તં મહાસ્વનમ્ ॥ 7 ॥

સ રામં લક્ષ્મણં ચૈવ સીતાં દૃષ્ટ્વા ચ મૈથિલીમ્ ।

અભ્યધાવત્સુસઙ્કૃદ્ધઃ પ્રજાઃ કાલ ઇવાન્તકઃ ॥ 8 ॥

સ કૃત્વા ભૈરવં નાદં ચાલયન્નિવ મેદિનીમ્ ।

અઙ્કેનાદાય વૈદેહીમપક્રમ્ય તતોઽબ્રવીત્ ॥ 9 ॥

યુવાં જટાચીરધરૌ સભાર્યૌ ક્ષીણજીવિતૌ ।

પ્રવિષ્ટૌ દણ્ડકારણ્યં શરચાપાસિધારિણૌ ॥ 10 ॥

કથં તાપસયોર્વાં ચ વાસઃ પ્રમદયા સહ ।

અધર્મચારિણૌ પાપૌ કૌ યુવાં મુનિદૂષકૌ ॥ 11 ॥

અહં વનમિદં દુર્ગં વિરાધો નામ રાક્ષસઃ ।

ચરામિ સાયુધો નિત્યમૃષિમાંસાનિ ભક્ષયન્ ॥ 12 ॥

ઇયં નારી વરારોહા મમ ભાર્યા ભવિષ્યતિ ।

યુવયોઃ પાપયોશ્ચાહં પાસ્યામિ રુધિરં મૃધે ॥ 13 ॥

તસ્યૈવં બ્રુવતો દુષ્ટં વિરાધસ્ય દુરાત્મનઃ ।

શ્રુત્વા સગર્વિતં વાક્યં સમ્ભ્રાન્તા જનકાત્મજા ॥ 14 ॥

સીતા પ્રવેપતોદ્વેગાત્ પ્રાવાતે કદલી યથા ॥ 15 ॥

તાં દૃષ્ટ્વા રાઘવઃ સીતાં વિરાધાઙ્કગતાં શુભામ્ ।

અબ્રવીલ્લક્ષ્મણં વાક્યં મુખેન પરિશુષ્યતા ॥ 16 ॥

પશ્ય સૌમ્ય નરેન્દ્રસ્ય જનકસ્યાત્મસમ્ભવામ્ ।

મમ ભાર્યાં શુભાચારાં વિરાધાઙ્કે પ્રવેશિતામ્ ॥ 17 ॥

અત્યન્તસુખસમ્મવૃદ્ધાં રાજપુત્રીં યશસ્વિનીમ્ ।

યદભિપ્રેતમસ્માસુ પ્રિયં વરવૃતં ચ યત્ ॥ 18 ॥

કૈકેય્યાસ્તુ સુસંવૃત્તં ક્ષિપ્રમદ્યૈવ લક્ષ્મણ ।

યા ન તુષ્યતિ રાજ્યેન પુત્રાર્થે દીર્ઘદર્શિની ॥ 19 ॥

યયાહં સર્વભૂતાનાં પ્રિયઃ પ્રસ્થાપિતો વનમ્ ।

અદ્યેદાનીં સકામા સા યા માતા મધ્યમા મમ ॥ 20 ॥

પરસ્પર્શાત્તુ વૈદેહ્યાઃ ન દુઃખતરમસ્તિમે ।

પિતુર્વિનાશાત્સૌમિત્રે સ્વરાજ્યહરણાત્તથા ॥ 21 ॥

ઇતિ બ્રુવતિ કાકુત્સ્થે બાષ્પશોકપરિપ્લુતે ।

અબ્રવીલ્લક્ષ્મણઃ ક્રુદ્ધો રુદ્ધો નાગ ઇવ શ્વસન્ ॥ 22 ॥

અનાથ ઇવ ભૂતાનાં નાથસ્ત્વં વાસવોપમઃ ।

મયા પ્રેષ્યેણ કાકુત્સ્થ કિમર્થં પરિતપ્યસે ॥ 23 ॥

શરેણ નિહતસ્યાદ્ય મયા ક્રુદ્ધેન રક્ષસઃ ।

વિરાધસ્ય ગતાસોર્હિ મહી પાસ્યતિ શોણિતમ્ ॥ 24 ॥

રાજ્યકામે મમ ક્રોધો ભરતે યો બભૂવ હ ।

તં વિરાધે પ્રમોક્ષ્યામિ વજ્રી વજ્રમિવાચલે ॥ 25 ॥

મમ ભુજબલવેગવેગિતઃ પતતુ શરોઽસ્ય મહાન્મહોરસિ ।

વ્યપનયતુ તનોશ્ચ જીવિતં પતતુ તતસ્સમહીં વિઘૂર્ણિતઃ ॥ 26 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અરણ્યકાણ્ડે દ્વિતીયસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |

atha dvitīyassargaḥ |

kṛtātithyo'tha rāmastu sūryasyodayanaṃ prati |

āmnatṟya sa munīnsarvānvanamevānvagāhata || 1 ||

nānāmṛgagaṇākīrṇamṛkṣaśārdūla sevitam |

dhvastavṛkṣalatāgulmaṃ durdarśasalilāśayam || 2 ||

niṣkūjanānāśakunijhillikāgaṇanāditam |

lakṣmaṇānugato rāmo vanamadhyaṃ dadarśa ha || 3 ||

sītayā saha kākutsthastasminaghoramṛgāyute |

dadarśa giriśṛṅgābhaṃ puruṣādaṃ mahāsvanam || 4 ||

gambhīrākṣaṃ mahāvaktraṃ vikaṭaṃ viṣamodaram |

bībhatsaṃ viṣamaṃ dīrghaṃ vikṛtaṃ ghoradarśanam || 5 ||

vasānaṃ carma vaiyāghraṃ vasārdraṃ rudhirokṣitam |

trāsanaṃ sarvabhūtānāṃ vyāditāsyamivāntakam || 6 ||

trīnsimhānścaturo vyāghrāndvau vṛkau pṛṣatāndaśa |

saviṣāṇaṃ vasādigdhaṃ gajasya ca śiro mahat |

avasajyāyase śūle vinadantaṃ mahāsvanam || 7 ||

sa rāmaṃ lakṣmaṇaṃ caiva sītāṃ dṛṣṭvā ca maithilīm |

abhyadhāvatsusaṅkṛddhaḥ prajāḥ kāla ivāntakaḥ || 8 ||

sa kṛtvā bhairavaṃ nādaṃ cālayanniva medinīm |

aṅkenādāya vaidehīmapakramya tato'bravīt || 9 ||

yuvāṃ jaṭācīradharau sabhāryau kṣīṇajīvitau |

praviṣṭau daṇḍakāraṇyaṃ śaracāpāsidhāriṇau || 10 ||

kathaṃ tāpasayorvāṃ ca vāsaḥ pramadayā saha |

adharmacāriṇau pāpau kau yuvāṃ munidūṣakau || 11 ||

ahaṃ vanamidaṃ durgaṃ virādho nāma rākṣasaḥ |

carāmi sāyudho nityamṛṣimāṃsāni bhakṣayan || 12 ||

iyaṃ nārī varārohā mama bhāryā bhaviṣyati |

yuvayoḥ pāpayoścāhaṃ pāsyāmi rudhiraṃ mṛdhe || 13 ||

tasyaivaṃ bruvato duṣṭaṃ virādhasya durātmanaḥ |

śrutvā sagarvitaṃ vākyaṃ sambhrāntā janakātmajā || 14 ||

sītā pravepatodvegāt prāvāte kadalī yathā || 15 ||

tāṃ dṛṣṭvā rāghavaḥ sītāṃ virādhāṅkagatāṃ śubhām |

abravīllakṣmaṇaṃ vākyaṃ mukhena pariśuṣyatā || 16 ||

paśya saumya narendrasya janakasyātmasambhavām |

mama bhāryāṃ śubhācārāṃ virādhāṅke praveśitām || 17 ||

atyantasukhasammavṛddhāṃ rājaputrīṃ yaśasvinīm |

yadabhipretamasmāsu priyaṃ varavṛtaṃ ca yat || 18 ||

kaikeyyāstu susaṃvṛttaṃ kṣipramadyaiva lakṣmaṇa |

yā na tuṣyati rājyena putrārthe dīrghadarśinī || 19 ||

yayāhaṃ sarvabhūtānāṃ priyaḥ prasthāpito vanam |

adyedānīṃ sakāmā sā yā mātā madhyamā mama || 20 ||

parasparśāttu vaidehyāḥ na duḥkhataramastime |

piturvināśātsaumitre svarājyaharaṇāttathā || 21 ||

iti bruvati kākutsthe bāṣpaśokapariplute |

abravīllakṣmaṇaḥ kruddho ruddho nāga iva śvasan || 22 ||

anātha iva bhūtānāṃ nāthastvaṃ vāsavopamaḥ |

mayā preṣyeṇa kākutstha kimarthaṃ paritapyase || 23 ||

śareṇa nihatasyādya mayā kruddhena rakṣasaḥ |

virādhasya gatāsorhi mahī pāsyati śoṇitam || 24 ||

rājyakāme mama krodho bharate yo babhūva ha |

taṃ virādhe pramokṣyāmi vajrī vajramivācale || 25 ||

mama bhujabalavegavegitaḥ patatu śaro'sya mahānmahorasi |

vyapanayatu tanośca jīvitaṃ patatu tatassamahīṃ vighūrṇitaḥ || 26 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe dvitīyassargaḥ ||