3.15 Aranyakanda - Panchadasha Sargah

ॐ

3.15 અરણ્યકાણ્ડ - પઞ્ચદશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અરણ્યકાણ્ડમ્ ।

અથ પઞ્ચદશસ્સર્ગઃ ।

તતઃ પઞ્ચવટીં ગત્વા નાનાવ્યાલમૃગાયુતામ્ ।

ઉવાચ ભ્રાતરં રામસ્સૌમિત્રિં દીપ્તતેજસમ્ ॥ 1 ॥

આગતાઃ સ્મ યથોદ્દિષ્ટમમું દેશં મહર્ષિણા ।

અયં પઞ્ચવટીદેશસ્સૌમ્ય પુષ્પિતપાદપઃ ॥ 2 ॥

સર્વતશ્ચાર્યતાં દૃષ્ટિઃ કાનને નિપુણોહ્યસિ ।

આશ્રમઃ કતરસ્મિન્નો દેશે ભવતિ સમ્મતઃ ॥ 3 ॥

રમતે યત્ર વૈદેહી ત્વમહં ચૈવ લક્ષ્મણ ।

તાદૃશો દૃશ્યતાં દેશસ્સન્નિકૃષ્ટજલાશયઃ ॥ 4 ॥

વનરામણ્યકં યત્ર સ્થલરામણ્યકં તથા ।

સન્નિકૃષ્ટં ચ યત્ર સ્યાત્સમિત્પુષ્પકુશોદકમ્ ॥ 5 ॥

એવમુક્તસ્તુ રામેણ લક્ષ્મણ સંયતાઞ્જલિઃ ।

સીતાસમક્ષં કાકુત્સ્થમિદં વચનમબ્રવીત્ ॥ 6 ॥

પરવાનસ્મિ કાકુત્સ્થ ત્વયિ વર્ષશતં સ્થિતે ।

સ્વયં તુ રુચિરે દેશે ક્રિયતામિતિ માં વદ ॥ 7 ॥

સુપ્રીતસ્તેન વાક્યેન લક્ષ્મણસ્ય મહાત્મનઃ ।

વિમૃશન્રોચયામાસ દેશં સર્વગુણાન્વિતમ્ ॥ 8 ॥

સ તં રુચિરમાક્રમ્ય દેશમાશ્રમકર્મણિ ।

હસ્તૌ ગૃહીત્વા હસ્તેન રામસ્સૌમિત્રિમબ્રવીત્ ॥ 9 ॥

અયં દેશસ્સમશ્રીમાન્ પુષ્પિતૈસ્તરુભિર્વૃતઃ ।

ઇહાઽશ્રમપદં સૌમ્ય યથાવત્કર્તુમર્હસિ ॥ 10 ॥

ઇયમાદિત્યસઙ્કાશૈઃ પદ્મૈસ્સુરભિગન્ધિભિઃ ।

અદૂરે દૃશ્યતે રમ્યા પદ્મિની પદ્મશોભિતા ॥ 11 ॥

યથાતખ્યાતમગસ્ત્યેન મુનિના ભાવિતાત્મના ।

ઇયં ગોદાવરી રમ્યા પુષ્પિતૈસ્તરુભિર્વૃતા ॥ 12 ॥

હંસકારણ્ડવાકીર્ણા ચક્રવાકોપશોભિતા ।

નાતિદૂરે ન ચાસન્ને મૃગયૂથપિપીડિતાઃ ॥ 13 ॥

મયૂરનાદિતા રમ્યાઃ પ્રાંશવો બહુકન્દરાઃ ।

દૃશ્યન્તે ગિરયઃ સૌમ્ય ફુલ્લૈસ્તરુભિરાવૃતાઃ ॥ 14 ॥

સૌવર્ણૈરાજતૈસ્તામ્રૈર્દેશે દેશે ચ ધાતુભિઃ ।

ગવાક્ષિતા ઇવાભાન્તિ ગજાઃ પરમભક્તિભિઃ ॥ 15 ॥

સાલૈસ્તાલૈસ્તમાલૈશ્ચ ખર્જૂરપનસામ્રકૈઃ ।

નીવારૈસ્તિમિશૈશ્ચૈવ પુન્નાગૈશ્ચોપશોભિતાઃ ॥ 16 ॥

ચૂતૈરશોકૈસ્તિલકૈશ્ચમ્પકૈઃ કેતકૈરપિ ।

પુષ્પગુલ્મલતોપેતૈસ્તૈસ્તૈસ્તરુભિરાવૃતાઃ ॥ 17 ॥

ચન્દનૈસ્પન્દનૈર્નીપૈઃ પર્ણાસૈર્લિકુચૈરપિ ।

ધવાશ્વકર્ણખદિરૈઃ શમીકિંશુકપાટલૈઃ ॥ 18 ॥

ઇદં પુણ્યમિદં મેધ્યમિદં બહુમૃગદ્વિજમ્ ।

ઇહ વત્સ્યામ સૌમિત્રે સાર્ધમેતેન પક્ષિણા ॥ 19 ॥

એવમુક્તસ્તુ રામેણ લક્ષ્મણઃ પરવીરહા ।

અચિરેણાઽશ્રમં ભ્રાતુશ્ચકાર સુમહાબલઃ ॥ 20 ॥

પર્ણશાલાં સુવિપુલાં તત્ર સઙ્ખાતમૃત્તિકામ્ ।

સુસ્તમ્ભાં મસ્કરૈર્દીર્ઘૈઃ કૃતવંશાં સુશોભનામ્ ॥ 21 ॥

શમીશાખાભિરાસ્તીર્ય દૃઢપાશાવપાશિતામ્ ।

કુશકાશશરૈઃ પર્ણૈસ્સુપરિચ્છાદિતાં તથા ॥ 22 ॥

સમીકૃતતલાં રમ્યાં ચકાર લઘુવિક્રમઃ ।

નિવાસં રાઘવસ્યાર્થે પ્રેક્ષણીયમનુત્તમમ્ ॥ 23 ॥

સહસા લક્ષ્મણઃ શ્રીમાન્ નદીં ગોદાવરીં તદા ।

સ્નાત્વા પદ્માનિ ચાદાય સફલઃ પુનરાગતઃ ॥ 24 ॥

તતઃ પુષ્પબલિં કૃત્વા શાન્તિં ચ સ યથાવિધિ ।

દર્શયામાસ રામાય તદાશ્રમપદં કૃતમ્ ॥ 25 ॥

સ તં દૃષ્ટ્વા કૃતં સૌમ્યમાશ્રમં સીતયા સહ ।

રાઘવઃ પર્ણશાલાયાં હર્ષમાહારયત્પરમ્ ॥ 26 ॥

સુસંહૃષ્ટઃ પરિષ્વજ્ય બાહુભ્યાં લક્ષ્મણં તદા ।

અતિસ્નિગ્ધં ચ ગાઢં ચ વચનં ચેદમબ્રવીત્ ॥ 27 ॥

પ્રીતોઽસ્મિ તે મહત્કર્મ ત્વયા કૃતમિદં પ્રભો ।

પ્રદેયો યન્નિમિત્તં તે પરિષ્વઙ્ગો મયા કૃતઃ ॥ 28 ॥

ભાવજ્ઞેન કૃતજ્ઞેન ધર્મજ્ઞેન ચ લક્ષ્મણ ।

ત્વયા પુત્રેણ ધર્માત્મા ન સંવૃત્તઃ પિતા મમ ॥ 29 ॥

એવં લક્ષ્મણમુક્ત્વા તુ રાઘવો લક્ષ્મિવર્ધનઃ ।

તસ્મિન્ દેશે બહુફલે ન્યવસત્સુસુખં વશી ॥ 30 ॥

કઞ્ચિત્કાલં સ ધર્માત્મા સીતયા લક્ષ્મણેન ચ ।

અન્વાસ્યમાનો ન્યવસત્સ્વર્ગલોકે યથામરઃ ॥ 31 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અરણ્યકાણ્ડે પઞ્ચદશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |

atha pañcadaśassargaḥ |

tataḥ pañcavaṭīṃ gatvā nānāvyālamṛgāyutām |

uvāca bhrātaraṃ rāmassaumitriṃ dīptatejasam || 1 ||

āgatāḥ sma yathoddiṣṭamamuṃ deśaṃ maharṣiṇā |

ayaṃ pañcavaṭīdeśassaumya puṣpitapādapaḥ || 2 ||

sarvataścāryatāṃ dṛṣṭiḥ kānane nipuṇohyasi |

āśramaḥ katarasminno deśe bhavati sammataḥ || 3 ||

ramate yatra vaidehī tvamahaṃ caiva lakṣmaṇa |

tādṛśo dṛśyatāṃ deśassannikṛṣṭajalāśayaḥ || 4 ||

vanarāmaṇyakaṃ yatra sthalarāmaṇyakaṃ tathā |

sannikṛṣṭaṃ ca yatra syātsamitpuṣpakuśodakam || 5 ||

evamuktastu rāmeṇa lakṣmaṇa saṃyatāñjaliḥ |

sītāsamakṣaṃ kākutsthamidaṃ vacanamabravīt || 6 ||

paravānasmi kākutstha tvayi varṣaśataṃ sthite |

svayaṃ tu rucire deśe kriyatāmiti māṃ vada || 7 ||

suprītastena vākyena lakṣmaṇasya mahātmanaḥ |

vimṛśanrocayāmāsa deśaṃ sarvaguṇānvitam || 8 ||

sa taṃ ruciramākramya deśamāśramakarmaṇi |

hastau gṛhītvā hastena rāmassaumitrimabravīt || 9 ||

ayaṃ deśassamaśrīmān puṣpitaistarubhirvṛtaḥ |

ihā'śramapadaṃ saumya yathāvatkartumarhasi || 10 ||

iyamādityasaṅkāśaiḥ padmaissurabhigandhibhiḥ |

adūre dṛśyate ramyā padminī padmaśobhitā || 11 ||

yathātakhyātamagastyena muninā bhāvitātmanā |

iyaṃ godāvarī ramyā puṣpitaistarubhirvṛtā || 12 ||

haṃsakāraṇḍavākīrṇā cakravākopaśobhitā |

nātidūre na cāsanne mṛgayūthapipīḍitāḥ || 13 ||

mayūranāditā ramyāḥ prāṃśavo bahukandarāḥ |

dṛśyante girayaḥ saumya phullaistarubhirāvṛtāḥ || 14 ||

sauvarṇairājataistāmrairdeśe deśe ca dhātubhiḥ |

gavākṣitā ivābhānti gajāḥ paramabhaktibhiḥ || 15 ||

sālaistālaistamālaiśca kharjūrapanasāmrakaiḥ |

nīvāraistimiśaiścaiva punnāgaiścopaśobhitāḥ || 16 ||

cūtairaśokaistilakaiścampakaiḥ ketakairapi |

puṣpagulmalatopetaistaistaistarubhirāvṛtāḥ || 17 ||

candanaispandanairnīpaiḥ parṇāsairlikucairapi |

dhavāśvakarṇakhadiraiḥ śamīkiṃśukapāṭalaiḥ || 18 ||

idaṃ puṇyamidaṃ medhyamidaṃ bahumṛgadvijam |

iha vatsyāma saumitre sārdhametena pakṣiṇā || 19 ||

evamuktastu rāmeṇa lakṣmaṇaḥ paravīrahā |

acireṇā'śramaṃ bhrātuścakāra sumahābalaḥ || 20 ||

parṇaśālāṃ suvipulāṃ tatra saṅkhātamṛttikām |

sustambhāṃ maskarairdīrghaiḥ kṛtavaṃśāṃ suśobhanām || 21 ||

śamīśākhābhirāstīrya dṛḍhapāśāvapāśitām |

kuśakāśaśaraiḥ parṇaissuparicchāditāṃ tathā || 22 ||

samīkṛtatalāṃ ramyāṃ cakāra laghuvikramaḥ |

nivāsaṃ rāghavasyārthe prekṣaṇīyamanuttamam || 23 ||

sahasā lakṣmaṇaḥ śrīmān nadīṃ godāvarīṃ tadā |

snātvā padmāni cādāya saphalaḥ punarāgataḥ || 24 ||

tataḥ puṣpabaliṃ kṛtvā śāntiṃ ca sa yathāvidhi |

darśayāmāsa rāmāya tadāśramapadaṃ kṛtam || 25 ||

sa taṃ dṛṣṭvā kṛtaṃ saumyamāśramaṃ sītayā saha |

rāghavaḥ parṇaśālāyāṃ harṣamāhārayatparam || 26 ||

susaṃhṛṣṭaḥ pariṣvajya bāhubhyāṃ lakṣmaṇaṃ tadā |

atisnigdhaṃ ca gāḍhaṃ ca vacanaṃ cedamabravīt || 27 ||

prīto'smi te mahatkarma tvayā kṛtamidaṃ prabho |

pradeyo yannimittaṃ te pariṣvaṅgo mayā kṛtaḥ || 28 ||

bhāvajñena kṛtajñena dharmajñena ca lakṣmaṇa |

tvayā putreṇa dharmātmā na saṃvṛttaḥ pitā mama || 29 ||

evaṃ lakṣmaṇamuktvā tu rāghavo lakṣmivardhanaḥ |

tasmin deśe bahuphale nyavasatsusukhaṃ vaśī || 30 ||

kañcitkālaṃ sa dharmātmā sītayā lakṣmaṇena ca |

anvāsyamāno nyavasatsvargaloke yathāmaraḥ || 31 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe pañcadaśassargaḥ ||