3.12 Aranyakanda - Dvadasha Sargah

ॐ

3.12 અરણ્યકાણ્ડ - દ્વાદશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અરણ્યકાણ્ડમ્ ।

અથ દ્વાદશસ્સર્ગઃ ।

સપ્રવિશ્યાઽશ્રમપદં લક્ષ્મણો રાઘવાનુજઃ ।

અગસ્ત્યશિષ્યમાસાદ્ય વાક્યમેતદુવાચ હ ॥ 1 ॥

રાજા દશરથો નામ જ્યેષ્ઠસ્તસ્ય સુતો બલી ।

રામઃ પ્રાપ્તો મુનિં દ્રષ્ટું ભાર્યયા સહ સીતયા ॥ 2 ॥

લક્ષ્મણો નામ તસ્યાહં ભ્રાતા ત્વવરજો હિતઃ ।

અનુકૂલશ્ચ ભક્તશ્ચ યદિ તે શ્રોત્રમાગતઃ ॥ 3 ॥

તે વયં વનમત્યુગ્રં પ્રવિષ્ટાઃ પિતૃશાસનાત્ ।

દ્રષ્ટુમિચ્છામહે સર્વે ભગવન્તં નિવેદ્યતામ્ ॥ 4 ॥

તસ્ય તદ્ વચનં શ્રુત્વા લક્ષ્મણસ્ય તપોધનઃ ।

તથેત્યુક્ત્વાઽગ્નિશરણં પ્રવિવેશ નિવેદિતુમ્ ॥ 5 ॥

સ પ્રવિશ્ય મુનિશ્રેષ્ઠં તપસા દુષ્પ્રધર્ષણમ્ ।

કૃતાઞ્જલિરુવાચેદં રામાગમનમઞ્જસા ॥ 6 ॥

યથોક્તં લક્ષ્મણેનૈવ શિષ્યોઽગસ્ત્યસ્ય સમ્મતઃ ।

પુત્રૌ દશરથસ્યેમૌ રામો લક્ષ્મણ એવ ચ ॥ 7 ॥

પ્રવિષ્ટાવાશ્રમપદં સીતયા સહ ભાર્યયા ।

દ્રષ્ટું ભવન્તમાયાતૌ શુશ્રૂષાર્થમરિન્દમૌ ॥ 8 ॥

યદત્રાનન્તરં તત્ત્વમાજ્ઞાપયિતુમર્હસિ ।

તતશ્શિષ્યાદુપશ્રુત્ય પ્રાપ્તં રામં સલક્ષ્મણમ્ ॥ 9 ॥

વૈદેહીં ચ મહાભાગામિદં વચનમબ્રવીત્ ।

દિષ્ટ્યા રામશ્ચિરસ્યાદ્ય દ્રષ્ટું માં સમુપાગતઃ ॥ 10 ॥

મનસા કાઙ્ક્ષિતં હ્યસ્ય મયાપ્યાગમનં પ્રતિ ।

ગમ્યતાં સત્કૃતો રામસ્સભાર્યસ્સહલક્ષ્મણઃ ॥ 11 ॥

પ્રવેશ્યતાં સમીપં મે કિં ચાસૌ ન પ્રવેશિતઃ ।

એવમુક્તસ્તુ મુનિના ધર્મજ્ઞેન મહાત્મના ॥ 12 ॥

અભિવાદ્યાબ્રવીચ્છિષ્યસ્તથેતિ નિયતાઞ્જલિઃ ।

તતો નિષ્ક્રમ્ય સમ્ભ્રાન્તશ્શિષ્યો લક્ષ્મણમબ્રવીત્ ॥ 13 ॥

ક્વાસૌ રામો મુનિં દ્રષ્ટુમેતુ પ્રવિશતુ સ્વયમ્ ।

તતો ગત્વાઽઽશ્રમપદં શિષ્યેણ સહ લક્ષ્મણઃ ॥ 14 ॥

દર્શયામાસ કાકુત્સ્થં સીતાં ચ જનકાત્મજામ્ ।

તં શિષ્યઃ પ્રશ્રિતો વાક્યમગસ્ત્યવચનં બ્રુવન્ ॥ 15 ॥

પ્રાવેશયદ્યથાન્યાયં સત્કારાર્હં સુસત્કૃતમ્ ।

પ્રવિવેશ તતો રામસ્સીતયા સહલક્ષ્મણઃ ॥ 16 ॥

પ્રશાન્તહરિણાકીર્ણમાશ્રમં હ્યવલોકયન્ ।

સ તત્ર બ્રહ્મણઃ સ્થાનમગ્નેઃ સ્થાનં તથૈવ ચ ॥ 17 ॥

વિષ્ણોઃ સ્થાનં મહેન્દ્રસ્ય સ્થાનં ચૈવ વિવસ્વતઃ ।

સોમસ્થાનં ભગસ્થાનં સ્થાનં કૌબેરમેવ ચ ॥ 18 ॥

દાતુર્વિધાતુઃ સ્થાનેચ વાયોઃ સ્થાનં તથૈવ ચ ।

નાગરાજસ્ય ચ સ્થાનમનન્તસ્ય મહાત્મનઃ ॥ 19 ॥

સ્થાનં તથૈવ ગાયત્ર્યા વસૂનાં સ્થાનમેવ ચ ।

સ્થાનં ચ પાશહસ્તસ્ય વરુણસ્ય મહાત્મનઃ ॥ 20 ॥

કાર્તિકેયસ્ય ચ સ્થાનં ધર્મસ્થાનં ચ પશ્યતિ ।

સ તત્ર બ્રહ્મણઃ સ્થાનમગ્નેઃ સ્થાનં તથૈવ ચ ॥ 21 ॥

વિષ્ણોઃ સ્થાનં મહેન્દ્રસ્ય સ્થાનં ચૈવ વિવસ્વતઃ ।

સોમસ્થાનં ભગસ્થાનં સ્થાનં કૌબેરમેવ ચ ॥ 22 ॥

ધાતુર્વિધાતુઃ સ્થાનં ચ વાયોઃ સ્થાનં તથૈવ ચ ।

નાગરાજસ્ય ચ સ્થાનમનન્તસ્ય મહાત્મનઃ ॥ 23 ॥

સ્થાનં તથૈવ ગાયત્ર્યા વસૂનાં સ્થાનમેવ ચ ।

સ્થાનં ચ પાશહસ્તસ્ય વરુણસ્ય મહાત્મનઃ ॥ 24 ॥

કાર્તિકેયસ્ય ચ સ્થાનં ધર્મસ્થાનં ચ પશ્યતિ ।

સ તત્ર બ્રહ્મણઃ સ્થાનમગ્નેઃ સ્થાનં તથૈવ ચ ॥ 25 ॥

વિષ્ણોઃ સ્થાનં મહેન્દ્રસ્ય સ્થાનં ચૈવ વિવસ્વતઃ ।

સોમસ્થાનં ભગસ્થાનં સ્થાનં કૌબેરમેવ ચ ॥ 26 ॥

દાતુર્વિધાતુઃ સ્થાનેચ વાયોઃ સ્થાનં તથૈવ ચ ।

નાગરાજસ્ય ચ સ્થાનમનન્તસ્ય મહાત્મનઃ ॥ 27 ॥

સ્થાનં તથૈવ ગાયત્ર્યા વસૂનાં સ્થાનમેવ ચ ।

સ્થાનં ચ પાશહસ્તસ્ય વરુણસ્ય મહાત્મનઃ ॥ 28 ॥

કાર્તિકેયસ્ય ચ સ્થાનં ધર્મસ્થાનં ચ પશ્યતિ ।

તતશ્શિષ્યૈઃ પરિવૃતો મુનિરપ્યભિનિષ્પતત્ ॥ 29 ॥

તં દદર્શાગ્રતો રામો મુનીનાં દીપ્તતેજસામ્ ।

અબ્રવીદ્વચનં વીરો લક્ષ્મણં લક્ષ્મિવર્ધનમ્ ॥ 30 ॥

એષ લક્ષ્મણ નિષ્ક્રામત્યગસ્ત્યો ભગવાનૃષિઃ ।

ઔદાર્યેણાવગચ્છામિ નિધાનં તપસામિમમ્ ॥ 31 ॥

એવમુક્ત્વા મહાબાહુરગસ્ત્યં સૂર્યવર્ચસમ્ ।

જગ્રાહ પરમપ્રીતસ્તસ્ય પાદૌ પરન્તપઃ ॥ 32 ॥

અભિવાદ્ય તુ ધર્માત્મા તસ્થૌ રામઃ કૃતાઞ્જલિઃ ।

સીતયા સહ વૈદેહ્યા તદા રામઃ સલક્ષ્મણઃ ॥ 33 ॥

પ્રતિજગ્રાહ કાકુત્સ્થમર્ચયિત્વાસનોદકૈઃ ।

કુશલપ્રશ્નમુક્ત્વા ચ આસ્યતામિતિ ચાબ્રવીત્ ॥ 34 ॥

અગ્નિં હુત્વા પ્રદાયાર્ઘ્યમતિથીન્ પ્રતિપૂજ્ય ચ ।

વાનપ્રસ્થ્યેન ધર્મેણ સ તેષાં ભોજનં દદૌ ॥ 35 ॥

પ્રથમં ચોપવિશ્યાથ ધર્મજ્ઞો મુનિપુઙ્ગવઃ ।

ઉવાચ રામમાસીનં પ્રાઞ્જલિં ધર્મકોવિદમ્ ॥ 36 ॥

અગ્નિં હુત્વા પ્રદાયાર્ઘ્યમતિથિં પ્રતિપૂજયેત્ ।

અન્યથા ખલુ કાકુત્સ્થ તપસ્વી સમુદાચરન્ ॥ 37 ॥

દુઃસાક્ષીવ પરે લોકે સ્વાનિ માંસાનિ ભક્ષયેત્ ।

રાજા સર્વસ્ય લોકસ્ય ધર્મચારી મહારથઃ ॥ 38 ॥

પૂજનીયશ્ચ માન્યશ્ચ ભવાન્ પ્રાપ્તઃ પ્રિયાતિથિઃ ।

એવમુક્ત્વા ફલૈર્મૂલૈઃ પુષ્પૈરન્યૈશ્ચ રાઘવમ્ ॥ 39 ॥

પૂજયિત્વા યથાકામં પુનરેવ તતોઽબ્રવીત્ ।

ઇદં દિવ્યં મહચ્ચાપં હેમરત્નવિભૂષિતમ્ ॥ 40 ॥

વૈષ્ણવં પુરુષવ્યાઘ્ર નિર્મિતં વિશ્વકર્મણા ।

અમોઘસ્સૂર્યસઙ્કાશો બ્રહ્મદત્તશ્શરોત્તમઃ ॥ 41 ॥

દત્તૌ મમ મહેન્દ્રેણ તૂણી ચાક્ષયસાયકૌ ।

સમ્પૂર્ણૌ નિશિતૈર્બાણૈર્જ્વલદ્ભિરિવ પાવકૈઃ ॥ 42 ॥

મહારજતકોશોઽયમસિર્હેમવિભૂષિતઃ ।

અનેન ધનુષા રામ હત્વા સઙ્ખ્યે મહાસુરાન્ ॥ 43 ॥

આજહાર શ્રિયં દીપ્તાં પુરા વિષ્ણુર્દિવૌકસામ્ ।

તદ્ધનુસ્તૌ ચ તૂણીરૌ શરં ખઙ્ગં ચ માનદ ॥ 44 ॥

જયાય પ્રતિગૃહ્ણીષ્વ વજ્રં વજ્રધરો યથા ।

એવમુક્ત્વા મહાતેજાઃ સમસ્તં તદ્વરાયુધમ્ ।

દત્વા રામાય ભગવાનગસ્ત્યઃ પુનરબ્રવીત્ ॥ 45 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અરણ્યકાણ્ડે દ્વાદશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |

atha dvādaśassargaḥ |

sapraviśyā'śramapadaṃ lakṣmaṇo rāghavānujaḥ |

agastyaśiṣyamāsādya vākyametaduvāca ha || 1 ||

rājā daśaratho nāma jyeṣṭhastasya suto balī |

rāmaḥ prāpto muniṃ draṣṭuṃ bhāryayā saha sītayā || 2 ||

lakṣmaṇo nāma tasyāhaṃ bhrātā tvavarajo hitaḥ |

anukūlaśca bhaktaśca yadi te śrotramāgataḥ || 3 ||

te vayaṃ vanamatyugraṃ praviṣṭāḥ pitṛśāsanāt |

draṣṭumicchāmahe sarve bhagavantaṃ nivedyatām || 4 ||

tasya tad vacanaṃ śrutvā lakṣmaṇasya tapodhanaḥ |

tathetyuktvā'gniśaraṇaṃ praviveśa niveditum || 5 ||

sa praviśya muniśreṣṭhaṃ tapasā duṣpradharṣaṇam |

kṛtāñjaliruvācedaṃ rāmāgamanamañjasā || 6 ||

yathoktaṃ lakṣmaṇenaiva śiṣyo'gastyasya sammataḥ |

putrau daśarathasyemau rāmo lakṣmaṇa eva ca || 7 ||

praviṣṭāvāśramapadaṃ sītayā saha bhāryayā |

draṣṭuṃ bhavantamāyātau śuśrūṣārthamarindamau || 8 ||

yadatrānantaraṃ tattvamājñāpayitumarhasi |

tataśśiṣyādupaśrutya prāptaṃ rāmaṃ salakṣmaṇam || 9 ||

vaidehīṃ ca mahābhāgāmidaṃ vacanamabravīt |

diṣṭyā rāmaścirasyādya draṣṭuṃ māṃ samupāgataḥ || 10 ||

manasā kāṅkṣitaṃ hyasya mayāpyāgamanaṃ prati |

gamyatāṃ satkṛto rāmassabhāryassahalakṣmaṇaḥ || 11 ||

praveśyatāṃ samīpaṃ me kiṃ cāsau na praveśitaḥ |

evamuktastu muninā dharmajñena mahātmanā || 12 ||

abhivādyābravīcchiṣyastatheti niyatāñjaliḥ |

tato niṣkramya sambhrāntaśśiṣyo lakṣmaṇamabravīt || 13 ||

kvāsau rāmo muniṃ draṣṭumetu praviśatu svayam |

tato gatvā''śramapadaṃ śiṣyeṇa saha lakṣmaṇaḥ || 14 ||

darśayāmāsa kākutsthaṃ sītāṃ ca janakātmajām |

taṃ śiṣyaḥ praśrito vākyamagastyavacanaṃ bruvan || 15 ||

prāveśayadyathānyāyaṃ satkārārhaṃ susatkṛtam |

praviveśa tato rāmassītayā sahalakṣmaṇaḥ || 16 ||

praśāntahariṇākīrṇamāśramaṃ hyavalokayan |

sa tatra brahmaṇaḥ sthānamagneḥ sthānaṃ tathaiva ca || 17 ||

viṣṇoḥ sthānaṃ mahendrasya sthānaṃ caiva vivasvataḥ |

somasthānaṃ bhagasthānaṃ sthānaṃ kauberameva ca || 18 ||

dāturvidhātuḥ sthāneca vāyoḥ sthānaṃ tathaiva ca |

nāgarājasya ca sthānamanantasya mahātmanaḥ || 19 ||

sthānaṃ tathaiva gāyatryā vasūnāṃ sthānameva ca |

sthānaṃ ca pāśahastasya varuṇasya mahātmanaḥ || 20 ||

kārtikeyasya ca sthānaṃ dharmasthānaṃ ca paśyati |

sa tatra brahmaṇaḥ sthānamagneḥ sthānaṃ tathaiva ca || 21 ||

viṣṇoḥ sthānaṃ mahendrasya sthānaṃ caiva vivasvataḥ |

somasthānaṃ bhagasthānaṃ sthānaṃ kauberameva ca || 22 ||

dhāturvidhātuḥ sthānaṃ ca vāyoḥ sthānaṃ tathaiva ca |

nāgarājasya ca sthānamanantasya mahātmanaḥ || 23 ||

sthānaṃ tathaiva gāyatryā vasūnāṃ sthānameva ca |

sthānaṃ ca pāśahastasya varuṇasya mahātmanaḥ || 24 ||

kārtikeyasya ca sthānaṃ dharmasthānaṃ ca paśyati |

sa tatra brahmaṇaḥ sthānamagneḥ sthānaṃ tathaiva ca || 25 ||

viṣṇoḥ sthānaṃ mahendrasya sthānaṃ caiva vivasvataḥ |

somasthānaṃ bhagasthānaṃ sthānaṃ kauberameva ca || 26 ||

dāturvidhātuḥ sthāneca vāyoḥ sthānaṃ tathaiva ca |

nāgarājasya ca sthānamanantasya mahātmanaḥ || 27 ||

sthānaṃ tathaiva gāyatryā vasūnāṃ sthānameva ca |

sthānaṃ ca pāśahastasya varuṇasya mahātmanaḥ || 28 ||

kārtikeyasya ca sthānaṃ dharmasthānaṃ ca paśyati |

tataśśiṣyaiḥ parivṛto munirapyabhiniṣpatat || 29 ||

taṃ dadarśāgrato rāmo munīnāṃ dīptatejasām |

abravīdvacanaṃ vīro lakṣmaṇaṃ lakṣmivardhanam || 30 ||

eṣa lakṣmaṇa niṣkrāmatyagastyo bhagavānṛṣiḥ |

audāryeṇāvagacchāmi nidhānaṃ tapasāmimam || 31 ||

evamuktvā mahābāhuragastyaṃ sūryavarcasam |

jagrāha paramaprītastasya pādau parantapaḥ || 32 ||

abhivādya tu dharmātmā tasthau rāmaḥ kṛtāñjaliḥ |

sītayā saha vaidehyā tadā rāmaḥ salakṣmaṇaḥ || 33 ||

pratijagrāha kākutsthamarcayitvāsanodakaiḥ |

kuśalapraśnamuktvā ca āsyatāmiti cābravīt || 34 ||

agniṃ hutvā pradāyārghyamatithīn pratipūjya ca |

vānaprasthyena dharmeṇa sa teṣāṃ bhojanaṃ dadau || 35 ||

prathamaṃ copaviśyātha dharmajño munipuṅgavaḥ |

uvāca rāmamāsīnaṃ prāñjaliṃ dharmakovidam || 36 ||

agniṃ hutvā pradāyārghyamatithiṃ pratipūjayet |

anyathā khalu kākutstha tapasvī samudācaran || 37 ||

duḥsākṣīva pare loke svāni māṃsāni bhakṣayet |

rājā sarvasya lokasya dharmacārī mahārathaḥ || 38 ||

pūjanīyaśca mānyaśca bhavān prāptaḥ priyātithiḥ |

evamuktvā phalairmūlaiḥ puṣpairanyaiśca rāghavam || 39 ||

pūjayitvā yathākāmaṃ punareva tato'bravīt |

idaṃ divyaṃ mahaccāpaṃ hemaratnavibhūṣitam || 40 ||

vaiṣṇavaṃ puruṣavyāghra nirmitaṃ viśvakarmaṇā |

amoghassūryasaṅkāśo brahmadattaśśarottamaḥ || 41 ||

dattau mama mahendreṇa tūṇī cākṣayasāyakau |

sampūrṇau niśitairbāṇairjvaladbhiriva pāvakaiḥ || 42 ||

mahārajatakośo'yamasirhemavibhūṣitaḥ |

anena dhanuṣā rāma hatvā saṅkhye mahāsurān || 43 ||

ājahāra śriyaṃ dīptāṃ purā viṣṇurdivaukasām |

taddhanustau ca tūṇīrau śaraṃ khaṅgaṃ ca mānada || 44 ||

jayāya pratigṛhṇīṣva vajraṃ vajradharo yathā |

evamuktvā mahātejāḥ samastaṃ tadvarāyudham |

datvā rāmāya bhagavānagastyaḥ punarabravīt || 45 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe dvādaśassargaḥ ||