3.10 Aranyakanda - Dashama Sargah

ॐ

3.10 અરણ્યકાણ્ડ - દશમ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અરણ્યકાણ્ડમ્ ।

અથ દશમસ્સર્ગઃ ।

વાક્યમેતત્તુ વૈદેહ્યા વ્યાહૃતં ભર્તૃભક્તયા ।

શ્રુત્વા ધર્મે સ્થિતો રામઃ પ્રત્યુવાચાથ મૈથિલીમ્ ॥ 1 ॥

હિતમુક્તં ત્વયા દેવિ સ્નિગ્ધયા સદૃશં વચઃ ।

કુલં વ્યપદિશન્ત્યા ચ ધર્મજ્ઞે જનકાત્મજે ॥ 2 ॥

કિન્તુ વક્ષ્યામ્યહં દેવિ ત્વયૈવોક્તમિદં વચઃ ।

ક્ષત્રિયૈર્ધાર્યતે ચાપો નાર્તશબ્દો ભવેદિતિ ॥ 3 ॥

તે ચાર્તા દણ્ડકારણ્યે મુનયસ્સંશિતવ્રતાઃ ।

માં સીતે સ્વયમાગમ્ય શરણ્યાશ્શરણં ગતાઃ ॥ 4 ॥

વસન્તો ધર્મનિરતા વને મૂલફલાશનાઃ ।

ન લભન્તે સુખં ભીતા રાક્ષસૈઃ ક્રૂરકર્મભિઃ ॥ 5 ॥

કાલે કાલે ચ નિરતા નિયમૈર્વિવિધૈર્વને ।

ભક્ષ્યન્તે રાક્ષસૈર્ભીમૈર્નરમાંસોપજીવિભિઃ ॥ 6 ॥

તે ભક્ષ્યમાણા મુનયો દણ્ડકારણ્યવાસિનઃ ।

અસ્માનભ્યવપદ્યેતિ મામૂચુર્દ્વિજસત્તમા ॥ 7 ॥

મયા તુ વચનં શ્રુત્વા તેષામેવં મુખાચ્ચ્યુતમ્ ।

કૃત્વા ચરણશુશ્રૂષાં વાક્યમેતદુદાહૃતમ્ ॥ 8 ॥

પ્રસીદન્તુ ભવન્તો મે હ્રીરેષા હિ મમાતુલા ।

યદીદૃશૈરહં વિપ્રૈરુપસ્થેયૈરુપસ્થિતઃ ॥ 9 ॥

કિં કરોમીતિ ચ મયા વ્યાહૃતં દ્વિજસન્નિધૌ ।

સર્વૈરેતૈસ્સમાગમ્ય વાગિયં સમુદાહૃતા ॥ 10 ॥

રાક્ષસૈર્દણ્ડકારણ્યે બહુભિઃ કામરૂપિભિઃ ।

અર્દિતાસ્સ્મ દૃઢં રામ ભવાન્નસ્તત્ર રક્ષતુ ॥ 11 ॥

હોમકાલેષુ સમ્પ્રાપ્તાઃ પર્વકાલેષુ ચાનઘ ।

ધર્ષયન્તિ સુદુર્ધર્ષા રાક્ષસાઃ પિશિતાશનાઃ ॥ 12 ॥

રાક્ષસૈર્ધર્ષિતાનાં ચ તાપસાનાં તપસ્વિનામ્ ।

ગતિં મૃગયમાણાનાં ભવાન્નઃ પરમા ગતિઃ ॥ 13 ॥

કામં તપઃપ્રભાવેન શક્તા હન્તું નિશાચરાન્ ।

ચિરાર્જિતં તુ નેચ્છામસ્તપઃ ખણ્ડયિતું વયમ્ ॥ 14 ॥

બહુવિઘ્નં તપો નિત્યં દુશ્ચરં ચૈવ રાઘવ ।

તેન શાપં ન મુઞ્ચામો ભક્ષ્યમાણાશ્ચ રાક્ષસૈઃ ॥ 15 ॥

તદર્ધ્યમાનાન્રક્ષોભિર્દણ્ડકારણ્યવાસિભિઃ ।

રક્ષ નસ્ત્વં સહ ભ્રાત્રા ત્વન્નાથા હિ વયં વને ॥ 16 ॥

મયા ચૈતદ્વચશ્શ્રુત્વા કાર્ત્સ્ન્યેન પરિપાલનમ્ ।

ઋષીણાં દણ્ડકારણ્યે સંશ્રુતં જનકાત્મજે ॥ 17 ॥

સંશ્રુત્ય ચ ન શક્ષ્યામિ જીવમાનઃ પ્રતિશ્રવમ્ ।

મુનીનામન્યથા કર્તું સત્યમિષ્ટં હિ મે સદા ॥ 18 ॥

અપ્યહં જીવિતં જહ્યાં ત્વાં વા સીતે સલક્ષ્મણામ્ ।

ન તુ પ્રતિજ્ઞાં સંશ્રુત્ય બ્રાહ્મણેભ્યો વિશેષતઃ ॥ 19 ॥

તદવશ્યં મયા કાર્યમૃષીણાં પરિપાલનમ્ ।

અનુક્તેનાપિ વૈદેહિ પ્રતિજ્ઞાય તુ કિં પુનઃ ॥ 20 ॥

મમ સ્નેહાચ્ચ સૌહાર્દાદિદમુક્તન્ત્વયાઽનઘે ।

પરિતુષ્ટોઽસ્મ્યહં સીતે ન હ્યનિષ્ટોઽનુશિષ્યતે ॥ 21 ॥

સદૃશં ચાનુરૂપં ચ કુલસ્ય તવ ચાત્મનઃ ।

સધર્મચારિણી મે ત્વં પ્રાણેભ્યોઽપિ ગરીયસી ॥ 22 ॥

ઇત્યેવમુક્ત્વા વચનં મહાત્મા સીતાં પ્રિયાં મૈથિલરાજપુત્રીમ્ ।

રામો ધનુષ્માન્સહ લક્ષ્મણેન જગામ રમ્યાણિ તપોવનાનિ ॥ 23 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અરણ્યકાણ્ડે દશમસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |

atha daśamassargaḥ |

vākyametattu vaidehyā vyāhṛtaṃ bhartṛbhaktayā |

śrutvā dharme sthito rāmaḥ pratyuvācātha maithilīm || 1 ||

hitamuktaṃ tvayā devi snigdhayā sadṛśaṃ vacaḥ |

kulaṃ vyapadiśantyā ca dharmajñe janakātmaje || 2 ||

kintu vakṣyāmyahaṃ devi tvayaivoktamidaṃ vacaḥ |

kṣatriyairdhāryate cāpo nārtaśabdo bhavediti || 3 ||

te cārtā daṇḍakāraṇye munayassaṃśitavratāḥ |

māṃ sīte svayamāgamya śaraṇyāśśaraṇaṃ gatāḥ || 4 ||

vasanto dharmaniratā vane mūlaphalāśanāḥ |

na labhante sukhaṃ bhītā rākṣasaiḥ krūrakarmabhiḥ || 5 ||

kāle kāle ca niratā niyamairvividhairvane |

bhakṣyante rākṣasairbhīmairnaramāṃsopajīvibhiḥ || 6 ||

te bhakṣyamāṇā munayo daṇḍakāraṇyavāsinaḥ |

asmānabhyavapadyeti māmūcurdvijasattamā || 7 ||

mayā tu vacanaṃ śrutvā teṣāmevaṃ mukhāccyutam |

kṛtvā caraṇaśuśrūṣāṃ vākyametadudāhṛtam || 8 ||

prasīdantu bhavanto me hrīreṣā hi mamātulā |

yadīdṛśairahaṃ viprairupastheyairupasthitaḥ || 9 ||

kiṃ karomīti ca mayā vyāhṛtaṃ dvijasannidhau |

sarvairetaissamāgamya vāgiyaṃ samudāhṛtā || 10 ||

rākṣasairdaṇḍakāraṇye bahubhiḥ kāmarūpibhiḥ |

arditāssma dṛḍhaṃ rāma bhavānnastatra rakṣatu || 11 ||

homakāleṣu samprāptāḥ parvakāleṣu cānagha |

dharṣayanti sudurdharṣā rākṣasāḥ piśitāśanāḥ || 12 ||

rākṣasairdharṣitānāṃ ca tāpasānāṃ tapasvinām |

gatiṃ mṛgayamāṇānāṃ bhavānnaḥ paramā gatiḥ || 13 ||

kāmaṃ tapaḥprabhāvena śaktā hantuṃ niśācarān |

cirārjitaṃ tu necchāmastapaḥ khaṇḍayituṃ vayam || 14 ||

bahuvighnaṃ tapo nityaṃ duścaraṃ caiva rāghava |

tena śāpaṃ na muñcāmo bhakṣyamāṇāśca rākṣasaiḥ || 15 ||

tadardhyamānānrakṣobhirdaṇḍakāraṇyavāsibhiḥ |

rakṣa nastvaṃ saha bhrātrā tvannāthā hi vayaṃ vane || 16 ||

mayā caitadvacaśśrutvā kārtsnyena paripālanam |

ṛṣīṇāṃ daṇḍakāraṇye saṃśrutaṃ janakātmaje || 17 ||

saṃśrutya ca na śakṣyāmi jīvamānaḥ pratiśravam |

munīnāmanyathā kartuṃ satyamiṣṭaṃ hi me sadā || 18 ||

apyahaṃ jīvitaṃ jahyāṃ tvāṃ vā sīte salakṣmaṇām |

na tu pratijñāṃ saṃśrutya brāhmaṇebhyo viśeṣataḥ || 19 ||

tadavaśyaṃ mayā kāryamṛṣīṇāṃ paripālanam |

anuktenāpi vaidehi pratijñāya tu kiṃ punaḥ || 20 ||

mama snehācca sauhārdādidamuktantvayā'naghe |

parituṣṭo'smyahaṃ sīte na hyaniṣṭo'nuśiṣyate || 21 ||

sadṛśaṃ cānurūpaṃ ca kulasya tava cātmanaḥ |

sadharmacāriṇī me tvaṃ prāṇebhyo'pi garīyasī || 22 ||

ityevamuktvā vacanaṃ mahātmā sītāṃ priyāṃ maithilarājaputrīm |

rāmo dhanuṣmānsaha lakṣmaṇena jagāma ramyāṇi tapovanāni || 23 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe daśamassargaḥ ||