2.82 Ayodhyakanda - Dvashititama Sargah

ॐ

2.82 અયોધ્યાકાણ્ડ - દ્વાશીતિતમ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અયોધ્યાકાણ્ડમ્ ।

અથ દ્વાશીતિતમસ્સર્ગઃ ।

તામાર્યગણસમ્પૂર્ણાં ભરતઃ પ્રગ્રહાં સભામ્ ।

દદર્શ બુદ્ધિસમ્પન્નઃ પૂર્ણચન્દ્રો નિશામિવ ॥ 1 ॥

આસનાનિ યથાન્યાયમાર્યાણાં વિશતાં તદા ।

વસ્ત્રાઙ્ગરાગપ્રભયા દ્યોતિતા સા સભોત્તમા ॥ 2 ॥

સા વિદ્વજ્જનસમ્પૂર્ણા સભા સુરુચિરા તદા ।

અદૃશ્યત ઘનાપાયે પૂર્ણચન્દ્રેવ શર્વરી ॥ 3 ॥

રાજ્ઞસ્તુ પ્રકૃતી સ્સર્વા સ્સમગ્રાઃ પ્રેક્ષ્ય ધર્મવિત્ ।

ઇદં પુરોહિતો વાક્યં ભરતં મૃદુ ચાબ્રવીત્ ॥ 4 ॥

તાત રાજા દશરથ સ્સ્વર્ગતો ધર્મમાચરન્ ।

ધનધાન્યવતીં સ્ફીતાં પ્રદાય પૃથિવીં તવ ॥ 5 ॥

રામસ્તથા સત્યધૃતિસ્સતાં ધર્મમનુસ્મરન્ ।

નાજહાત્પિતુરાદેશં શશી જ્યોત્સ્નામિવોદિતઃ ॥ 6 ॥

પિત્રા ભ્રાત્રા ચ તે દત્તં રાજ્યં નિહતકણ્ટકમ્ ।

તદ્ભુઙ્ક્ષ્વ મુદિતામાત્યઃ ક્ષિપ્રમેવાભિષેચય ॥ 7 ॥

ઉદીચ્યા શ્ચ પ્રતીચ્યા શ્ચ દાક્ષિણાત્યાશ્ચ કેવલાઃ ।

કોટ્યાપરાન્તાસ્સામુદ્રારત્નાન્યભિહરન્તુતે ॥ 8 ॥

તચ્છ્રુત્વા ભરતો વાક્યં શોકેનાભિપરિપ્લુતઃ ।

જગામ મનસા રામં ધર્મજ્ઞો ધર્મકાઙ્ક્ષયા ॥ 9 ॥

સબાષ્પકલયા વાચા કલહંસસ્વરો યુવા ।

વિલલાપ સભામધ્યે જગર્હે ચ પુરોહિતમ્ ॥ 10 ॥

ચરિતબ્રહ્મચર્યસ્ય વિદ્યાસ્નાતસ્ય ધીમતઃ ।

ધર્મે પ્રયતમાનસ્ય કો રાજ્યં મદ્વિધો હરેત્ ॥ 11 ॥

કથં દશરથાજ્જાતો ભવેદ્રાજ્યાપહારકઃ ।

રાજ્યં ચાહં ચ રામસ્ય ધર્મં વક્તુમિહાર્હસિ ॥ 12 ॥

જ્યેષ્ઠ શ્શ્રેષ્ઠશ્ચ ધર્માત્મા દિલીપનહુષોપમઃ ।

લબ્ધુમર્હતિ કાકુત્સ્થો રાજ્યં દશરથો યથા ॥ 13 ॥

અનાર્યજુષ્ટમસ્વર્ગ્યં કુર્યાં પાપમહં યદિ ।

ઇક્ષ્વાકૂણામહં લોકે ભવેયં કુલપાંસનઃ ॥ 14 ॥

યદ્ધિ માત્રા કૃતં પાપં નાહં તદપિ રોચયે ।

ઇહસ્થો વનદુર્ગસ્થં નમસ્યામિ કૃતાઞ્જલિઃ ॥ 15 ॥

રામમેવાનુગચ્છામિ રાજા સ દ્વિપદાં વરઃ ।

ત્રયાણામપિ લોકાનાં રાજ્યમર્હતિ રાઘવઃ ॥ 16 ॥

તદ્વાક્યં ધર્મસંયુક્તં શ્રુત્વા સર્વે સભાસદઃ ।

હર્ષાન્મુમુચુરશ્રૂણિ રામે નિહિતચેતસઃ ॥ 17 ॥

યદિ ત્વાર્યં ન શક્ષ્યામિ વિનિવર્તયિતું વનાત્ ।

વને તત્રૈવ વત્સ્યામિ યથાઽર્યો લક્ષ્મણસ્તથા ॥ 18 ॥

સર્વોપાયં તુ વર્તિષ્યે વિનિવર્તયિતું બલાત્ ।

સમક્ષમાર્યમિશ્રાણાં સાધૂનાં ગુણવર્તિનામ્ ॥ 19 ॥

વિષ્ટિકર્માન્તિકા સ્સર્વે માર્ગશોધકરક્ષકાઃ ।

પ્રસ્થાપિતા મયા પૂર્વં યત્રાપિ મમ રોચતે ॥ 20 ॥

એવમુક્ત્વા તુ ધર્માત્મા ભરતો ભ્રાતૃવત્સલઃ ।

સમીપસ્થમુવાચેદં સુમન્ત્રં મન્ત્રકોવિદમ્ ॥ 21 ॥

તૂર્ણમુત્થાય ગચ્છ ત્વં સુમન્ત્ર મમ શાસનાત્ ।

યાત્રામાજ્ઞાપય ક્ષિપ્રં બલં ચૈવ સમાનય ॥ 22 ॥

એવમુક્ત સ્સુમન્ત્રસ્તુ ભરતેન મહાત્મના ।

હૃષ્ટસ્તદાઽદિશત્સર્વં યથાસન્દિષ્ટમિષ્ટવત્ ॥ 23 ॥

તાઃ પ્રહૃષ્ટાઃ પ્રકૃતયો બલાધ્યક્ષા બલસ્ય ચ ।

શ્રુત્વા યાત્રાં સમાજ્ઞપ્તાં રાઘવસ્ય નિવર્તને ॥ 24 ॥

તતો યોધાઙ્ગના સ્સર્વા ભર્ત્રૂન્સર્વાન્ગૃહેગૃહે ।

યાત્રાગમનમાજ્ઞાય ત્વરયન્તિ સ્મ હર્ષિતાઃ ॥ 25 ॥

તે હયૈર્ગોરથૈશ્શીઘ્રૈસ્સ્યન્દનૈશ્ચ મહાજવૈઃ સહ યોધૈર્બલાધ્યક્ષા બલં સર્વમચોદયન્ ॥ 26 ॥

સજ્જં તુ તદ્બલં દૃષ્ટ્વા ભરતો ગુરુસન્નિધૌ ।

રથં મે ત્વરયસ્વેતિ સુમન્ત્રં પાર્શ્વતોઽબ્રવીત્ ॥ 27 ॥

ભરતસ્ય તુ તસ્યાજ્ઞાં પ્રતિગૃહ્ય ચ હર્ષિતઃ ।

રથં ગૃહીત્વા પ્રયયૌ યુક્તં પરમવાજિભિઃ ॥ 28 ॥

સ રાઘવ સ્સત્યધૃતિઃ પ્રતાપવાન્ બ્રુવન્ સુયુક્તં દૃઢસત્યવિક્રમઃ ।

ગુરું મહારણ્યગતં યશસ્વિનં પ્રસાદયિષ્યન્ભરતોઽબ્રવીત્તદા ॥ 29 ॥

તૂર્ણં સમુત્થાય સુમન્ત્ર ગચ્છ બલસ્ય યોગાય બલપ્રધાનાન્ ।

આનેતુમિચ્છામિ હિ તં વનસ્થં પ્રસાદ્ય રામં જગતો હિતાય ॥ 30 ॥

સસૂતપુત્રો ભરતેન સમ્યગાજ્ઞાપિતસ્સમ્પરિપૂર્ણકામઃ ।

શશાસ સર્વાન્પ્રકૃતિપ્રધાનાન્બલસ્ય મુખ્યાંશ્ચ સુહૃજ્જનં ચ ॥ 31 ॥

તત સ્સમુત્થાય કુલે કુલે તે રાજન્યવૈશ્યા વૃષલાશ્ચ વિપ્રાઃ ।

અયૂયુજન્નુષ્ટ્રખરાન્રથાંશ્ચ નાગાન્હયાંશ્ચૈવ કુલપ્રસૂતાન્ ॥ 32 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અયોધ્યાકાણ્ડે દ્વાશીતિતમસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha dvāśītitamassargaḥ |

tāmāryagaṇasampūrṇāṃ bharataḥ pragrahāṃ sabhām |

dadarśa buddhisampannaḥ pūrṇacandro niśāmiva || 1 ||

āsanāni yathānyāyamāryāṇāṃ viśatāṃ tadā |

vastrāṅgarāgaprabhayā dyotitā sā sabhottamā || 2 ||

sā vidvajjanasampūrṇā sabhā surucirā tadā |

adṛśyata ghanāpāye pūrṇacandreva śarvarī || 3 ||

rājñastu prakṛtī ssarvā ssamagrāḥ prekṣya dharmavit |

idaṃ purohito vākyaṃ bharataṃ mṛdu cābravīt || 4 ||

tāta rājā daśaratha ssvargato dharmamācaran |

dhanadhānyavatīṃ sphītāṃ pradāya pṛthivīṃ tava || 5 ||

rāmastathā satyadhṛtissatāṃ dharmamanusmaran |

nājahātpiturādeśaṃ śaśī jyotsnāmivoditaḥ || 6 ||

pitrā bhrātrā ca te dattaṃ rājyaṃ nihatakaṇṭakam |

tadbhuṅkṣva muditāmātyaḥ kṣipramevābhiṣecaya || 7 ||

udīcyā śca pratīcyā śca dākṣiṇātyāśca kevalāḥ |

koṭyāparāntāssāmudrāratnānyabhiharantute || 8 ||

tacchrutvā bharato vākyaṃ śokenābhipariplutaḥ |

jagāma manasā rāmaṃ dharmajño dharmakāṅkṣayā || 9 ||

sabāṣpakalayā vācā kalahaṃsasvaro yuvā |

vilalāpa sabhāmadhye jagarhe ca purohitam || 10 ||

caritabrahmacaryasya vidyāsnātasya dhīmataḥ |

dharme prayatamānasya ko rājyaṃ madvidho haret || 11 ||

kathaṃ daśarathājjāto bhavedrājyāpahārakaḥ |

rājyaṃ cāhaṃ ca rāmasya dharmaṃ vaktumihārhasi || 12 ||

jyeṣṭha śśreṣṭhaśca dharmātmā dilīpanahuṣopamaḥ |

labdhumarhati kākutstho rājyaṃ daśaratho yathā || 13 ||

anāryajuṣṭamasvargyaṃ kuryāṃ pāpamahaṃ yadi |

ikṣvākūṇāmahaṃ loke bhaveyaṃ kulapāṃsanaḥ || 14 ||

yaddhi mātrā kṛtaṃ pāpaṃ nāhaṃ tadapi rocaye |

ihastho vanadurgasthaṃ namasyāmi kṛtāñjaliḥ || 15 ||

rāmamevānugacchāmi rājā sa dvipadāṃ varaḥ |

trayāṇāmapi lokānāṃ rājyamarhati rāghavaḥ || 16 ||

tadvākyaṃ dharmasaṃyuktaṃ śrutvā sarve sabhāsadaḥ |

harṣānmumucuraśrūṇi rāme nihitacetasaḥ || 17 ||

yadi tvāryaṃ na śakṣyāmi vinivartayituṃ vanāt |

vane tatraiva vatsyāmi yathā'ryo lakṣmaṇastathā || 18 ||

sarvopāyaṃ tu vartiṣye vinivartayituṃ balāt |

samakṣamāryamiśrāṇāṃ sādhūnāṃ guṇavartinām || 19 ||

viṣṭikarmāntikā ssarve mārgaśodhakarakṣakāḥ |

prasthāpitā mayā pūrvaṃ yatrāpi mama rocate || 20 ||

evamuktvā tu dharmātmā bharato bhrātṛvatsalaḥ |

samīpasthamuvācedaṃ sumantraṃ mantrakovidam || 21 ||

tūrṇamutthāya gaccha tvaṃ sumantra mama śāsanāt |

yātrāmājñāpaya kṣipraṃ balaṃ caiva samānaya || 22 ||

evamukta ssumantrastu bharatena mahātmanā |

hṛṣṭastadā'diśatsarvaṃ yathāsandiṣṭamiṣṭavat || 23 ||

tāḥ prahṛṣṭāḥ prakṛtayo balādhyakṣā balasya ca |

śrutvā yātrāṃ samājñaptāṃ rāghavasya nivartane || 24 ||

tato yodhāṅganā ssarvā bhartrūnsarvāngṛhegṛhe |

yātrāgamanamājñāya tvarayanti sma harṣitāḥ || 25 ||

te hayairgorathaiśśīghraissyandanaiśca mahājavaiḥ saha yodhairbalādhyakṣā balaṃ sarvamacodayan || 26 ||

sajjaṃ tu tadbalaṃ dṛṣṭvā bharato gurusannidhau |

rathaṃ me tvarayasveti sumantraṃ pārśvato'bravīt || 27 ||

bharatasya tu tasyājñāṃ pratigṛhya ca harṣitaḥ |

rathaṃ gṛhītvā prayayau yuktaṃ paramavājibhiḥ || 28 ||

sa rāghava ssatyadhṛtiḥ pratāpavān bruvan suyuktaṃ dṛḍhasatyavikramaḥ |

guruṃ mahāraṇyagataṃ yaśasvinaṃ prasādayiṣyanbharato'bravīttadā || 29 ||

tūrṇaṃ samutthāya sumantra gaccha balasya yogāya balapradhānān |

ānetumicchāmi hi taṃ vanasthaṃ prasādya rāmaṃ jagato hitāya || 30 ||

sasūtaputro bharatena samyagājñāpitassamparipūrṇakāmaḥ |

śaśāsa sarvānprakṛtipradhānānbalasya mukhyāṃśca suhṛjjanaṃ ca || 31 ||

tata ssamutthāya kule kule te rājanyavaiśyā vṛṣalāśca viprāḥ |

ayūyujannuṣṭrakharānrathāṃśca nāgānhayāṃścaiva kulaprasūtān || 32 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe dvāśītitamassargaḥ ||