2.81 Ayodhyakanda - Ekashititama Sargah

ॐ

2.81 અયોધ્યાકાણ્ડ - એકાશીતિતમ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અયોધ્યાકાણ્ડમ્ ।

અથ એકાશીતિતમસ્સર્ગઃ ।

તતો નાન્દીમુખીં રાત્રિં ભરતં સૂતમાગધાઃ ।

તુષ્ટુવુર્વાગ્વિશેષજ્ઞાસ્સ્તવૈર્મઙ્ગલસંહિતૈઃ ॥ 1 ॥

સુવર્ણકોણાભિહતઃ પ્રાણદદ્યામદુન્દુભિઃ ।

દધ્મુશ્શઙ્ખાંશ્ચ શતશો નાદાંશ્ચોચ્ચાવચસ્વરાન્ ॥ 2 ॥

સ તૂર્યઘોષ સ્સુમહાન્દિવમાપૂરયન્નિવ ।

ભરતં શોકસન્તપ્તં ભૂયશ્શોકૈરરન્ધ્રયત્ ॥ 3 ॥

તતઃ પ્રબુદ્ધો ભરતસ્તં ઘોષં સન્નિવર્ત્ય ચ ।

નાહં રાજેતિ ચાપ્યુક્ત્વા શત્રુઘ્નમિદમબ્રવીત્ ॥ 4 ॥

પશ્ય શત્રુઘ્ન કૈકેય્યા લોકસ્યાપકૃતં મહત્ ।

વિસૃજ્ય મયિ દુઃખાનિ રાજા દશરથો ગતઃ ॥ 5 ॥

તસ્યૈષા ધર્મરાજસ્ય ધર્મમૂલા મહાત્મનઃ ।

પરિભ્રમતિ રાજ્ય શ્રીર્નૌરિવાકર્ણિકા જલે ॥ 6 ॥

યો હિ ન સ્સુમહાન્નાથસ્સોઽપિ પ્રવ્રાજિતો વનમ્ ।

અનયા ધર્મમુત્સૃજ્ય માત્રા મે રાઘવસ્સ્વયમ્ ॥ 7 ॥

ઇત્યેવં ભરતં પ્રેક્ષ્ય વિલપન્તં વિચેતનમ્ ।

કૃપણં રુરુદુસ્સર્વાસ્સસ્વરં યોષિત સ્તદા ॥ 8 ॥

તથા તસ્મિન્વિલપતિ વસિષ્ઠો રાજધર્મવિત્ ।

સભામિક્ષ્વાકુનાથસ્ય પ્રવિવેશ મહાયશાઃ ॥ 9 ॥

શાતકુમ્ભમયીં રમ્યાં મણિરત્નસમાકુલામ્ ।

સુધર્મામિવ ધર્માત્મા સગણઃ પ્રત્યપદ્યત ॥ 10 ॥

સ કાઞ્ચનમયં પીઠં સુખાસ્તરણસંવૃતમ્ ।

અધ્યાસ્ત સર્વવેદજ્ઞો દૂતાનનુશશાસ ચ ॥ 11 ॥

બ્રાહ્મણાન્ ક્ષત્રિયાન્વૈશ્યનમાત્યાન્ગણવલ્લભાન્ ।

ક્ષિપ્રમાનયતાઽવ્યગ્રાઃ કૃત્યમાત્યયિકં હિ નઃ ॥ 12 ॥

સરાજભૃત્યં શત્રુઘ્નં ભરતં ચ યશસ્વિનમ્ ।

યુધાજિતં સુમન્ત્રં ચ યે ચ તત્ર હિતા જનાઃ ॥ 13 ॥

તતો હલહલાશબ્દસ્સુમહાન્સમપદ્યત ।

રથૈરશ્વૈર્ગજૈશ્ચાપિ જનાનામુપગચ્છતામ્ ॥ 14 ॥

તતો ભરતમાયાન્તં શતક્રતુમિવામરાઃ ।

પ્રત્યનન્દન્પ્રકૃતયો યથા દશરથં તથા ॥ 15 ॥

હ્રદ ઇવ તિમિનાગસંવૃતઃ સ્તિમિતજલો મણિશઙ્ખશર્કરઃ ।

દશરથસુતશોભિતા સભા સદશરથેવ બભૌ યથા પુરા ॥ 16 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અયોધ્યાકાણ્ડે એકાશીતિતમસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha ekāśītitamassargaḥ |

tato nāndīmukhīṃ rātriṃ bharataṃ sūtamāgadhāḥ |

tuṣṭuvurvāgviśeṣajñāsstavairmaṅgalasaṃhitaiḥ || 1 ||

suvarṇakoṇābhihataḥ prāṇadadyāmadundubhiḥ |

dadhmuśśaṅkhāṃśca śataśo nādāṃścoccāvacasvarān || 2 ||

sa tūryaghoṣa ssumahāndivamāpūrayanniva |

bharataṃ śokasantaptaṃ bhūyaśśokairarandhrayat || 3 ||

tataḥ prabuddho bharatastaṃ ghoṣaṃ sannivartya ca |

nāhaṃ rājeti cāpyuktvā śatrughnamidamabravīt || 4 ||

paśya śatrughna kaikeyyā lokasyāpakṛtaṃ mahat |

visṛjya mayi duḥkhāni rājā daśaratho gataḥ || 5 ||

tasyaiṣā dharmarājasya dharmamūlā mahātmanaḥ |

paribhramati rājya śrīrnaurivākarṇikā jale || 6 ||

yo hi na ssumahānnāthasso'pi pravrājito vanam |

anayā dharmamutsṛjya mātrā me rāghavassvayam || 7 ||

ityevaṃ bharataṃ prekṣya vilapantaṃ vicetanam |

kṛpaṇaṃ rurudussarvāssasvaraṃ yoṣita stadā || 8 ||

tathā tasminvilapati vasiṣṭho rājadharmavit |

sabhāmikṣvākunāthasya praviveśa mahāyaśāḥ || 9 ||

śātakumbhamayīṃ ramyāṃ maṇiratnasamākulām |

sudharmāmiva dharmātmā sagaṇaḥ pratyapadyata || 10 ||

sa kāñcanamayaṃ pīṭhaṃ sukhāstaraṇasaṃvṛtam |

adhyāsta sarvavedajño dūtānanuśaśāsa ca || 11 ||

brāhmaṇān kṣatriyānvaiśyanamātyāngaṇavallabhān |

kṣipramānayatā'vyagrāḥ kṛtyamātyayikaṃ hi naḥ || 12 ||

sarājabhṛtyaṃ śatrughnaṃ bharataṃ ca yaśasvinam |

yudhājitaṃ sumantraṃ ca ye ca tatra hitā janāḥ || 13 ||

tato halahalāśabdassumahānsamapadyata |

rathairaśvairgajaiścāpi janānāmupagacchatām || 14 ||

tato bharatamāyāntaṃ śatakratumivāmarāḥ |

pratyanandanprakṛtayo yathā daśarathaṃ tathā || 15 ||

hrada iva timināgasaṃvṛtaḥ stimitajalo maṇiśaṅkhaśarkaraḥ |

daśarathasutaśobhitā sabhā sadaśaratheva babhau yathā purā || 16 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ekāśītitamassargaḥ ||