2.78 Ayodhyakanda - Ashtasaptatitama Sargah

ॐ

2.78 અયોધ્યાકાણ્ડ - અષ્ટસપ્તતિતમ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અયોધ્યાકાણ્ડમ્ ।

અથ અષ્ટસપ્તતિતમસ્સર્ગઃ ।

અથ યાત્રાં સમીહન્તં શત્રુઘ્નો લક્ષ્મણાનુજઃ ।

ભરતં શોકસન્તપ્તમિદં વચનમબ્રવીત્ ॥ 1 ॥

ગતિર્ય સ્સર્વભૂતાનાં દુઃખે કિં પુનરાત્મનઃ ।

સ રામ સ્સત્ત્વસમ્પન્નઃ સ્ત્રિયા પ્રવ્રાજિતો વનમ્ ॥ 2 ॥

બલવાન્વીર્યસમ્પન્નો લક્ષ્મણો નામ યોઽપ્યસૌ ।

કિં ન મોચયતે રામં કૃત્વા સ્મ પિતૃનિગ્રહમ્ ॥ 3 ॥

પૂર્વમેવ તુ નિગ્રાહ્ય સ્સમવેક્ષ્ય નયાનયૌ ।

ઉત્પથં યસ્સમારૂઢો રાજા નાર્યા વશં ગતઃ ॥ 4 ॥

ઇતિ સમ્ભાષમાણે તુ શત્રુઘ્ને લક્ષ્મણાનુજે ।

પ્રાગ્દ્વારેઽભૂત્તદા કુબ્જા સર્વાભરણભૂષિતા ॥ 5 ॥

લિપ્તા ચન્દનસારેણ રાજવસ્ત્રાણિ બિભ્રતી ।

વિવિધં વિવિધૈ સ્તૈસ્તૈર્ભૂષણૈશ્ચ વિભૂષિતા ॥ 6 ॥

મેખલાદામભિશ્ચિત્રૈરન્યૈશ્ચ શુભભૂષણૈઃ ।

બભાસે બહુભિર્બદ્ધા રજ્જુબદ્ધેવ વાનરી ॥ 7 ॥

તાં સમીક્ષ્ય તદા દ્વાસ્સ્થાસ્સુભૃશં પાપકારિણીમ્ ।

ગૃહીત્વાઽકરુણાં કુબ્જાં શત્રુઘ્નાય ન્યવેદયન્ ॥ 8 ॥

યસ્યાઃ કૃતે વને રામો ન્યસ્તદેહશ્ચ વઃ પિતા ।

સેયં પાપા નૃશંસા ચ તસ્યાઃ કુરુ યથામતિ ॥ 9 ॥

શત્રુઘ્નશ્ચ તદાજ્ઞાય વચનં ભૃશદુઃખિતઃ ।

અન્તઃપુરચરાન્સર્વાનિત્યુવાચ ધૃત વ્રતઃ ॥ 10 ॥

તીવ્રમુત્પાદિતં દુઃખં ભ્રાત્રૂણાં મે તથા પિતુઃ ।

યયા સેયં નૃશંસસ્ય કર્મણઃ ફલમશ્નુતામ્ ॥ 11 ॥

એવમુક્ત્વા તુ તેનાશુ સખીજનસમાવૃતા ।

ગૃહીતા બલવત્કુબ્જા સા તદ્ગૃહમનાદયત્ ॥ 12 ॥

તત સ્સુભૃશસન્તપ્તસ્તસ્યા સ્સર્વ સ્સખીજનઃ ।

ક્રુદ્ધમાજ્ઞાય શત્રુઘ્નં વિપલાયત સર્વશઃ ॥ 13 ॥

આમન્ત્રયત કૃત્સ્ન શ્ચ તસ્યા સ્સર્વ સ્સખીજનઃ ।

યથાઽયં સમુપક્રાન્તો નિશ્શેષાં નઃ કરિષ્યતિ ॥ 14 ॥

સાનુક્રોશાં વદાન્યાં ચ ધર્મજ્ઞાં ચ યશસ્વિનીમ્ ।

કૌસલ્યાં શરણં યામ સા હિ નોઽસ્તુ ધ્રુવા ગતિઃ ॥ 15 ॥

સ ચ રોષેણ તામ્રાક્ષ શ્શત્રુઘ્ન શ્શત્રુતાપનઃ ।

વિચકર્ષ તદા કુબ્જાં ક્રોશન્તીં ધરણીતલે ॥ 16 ॥

તસ્યા હ્યાકૃષ્યમાણાયા મન્થરાયા સ્તતસ્તતઃ ।

ચિત્રં બહુવિધં ભાણ્ડં પૃથિવ્યાં તદ્વ્યશીર્યત ॥ 17 ॥

તેન ભાણ્ડેન સંસ્તીર્ણં શ્રીમદ્રાજનિવેશનમ્ ।

અશોભત તદા ભૂયઃ શારદં ગગનં યથા ॥ 18 ॥

સ બલી બલવત્ક્રોધાદ્ગૃહીત્વા પુરુષર્ષભઃ ।

કૈકેયીમભિનિર્ભર્ત્સ્ય બભાષે પરુષં વચઃ ॥ 19 ॥

તૈર્વાક્યૈઃ પરુષૈર્દુઃખૈઃ કૈકેયી ભૃશદુઃખિતા ।

શત્રુઘ્નભયસન્ત્રસ્તા પુત્રં શરણમાગતા ॥ 20 ॥

તં પ્રેક્ષ્ય ભરતઃ ક્રુદ્ધં શત્રુઘ્નમિદમબ્રવીત્ ।

અવધ્યા સ્સર્વભૂતાનાં પ્રમદાઃ ક્ષમ્યતામિતિ ॥ 21 ॥

હન્યામહમિમાં પાપાં કૈકેયીં દુષ્ટચારિણીમ્ ।

યદિ માં ધાર્મિકો રામો નાસૂયેન્માતૃઘાતકમ્ ॥ 22 ॥

ઇમામપિ હતાં કુબ્જાં યદિ જાનાતિ રાઘવઃ ।

ત્વાં ચ માં ચ હિ ધર્માત્મા નાભિભાષિષ્યતે ધ્રુવમ્ ॥ 23 ॥

ભરતસ્ય વચશ્શ્રુત્વા શત્રુઘ્નો લક્ષ્મણાનુજઃ ।

ન્યવર્તત તતો રોષાત્તાં મુમોચ ચ મન્થરામ્ ॥ 24 ॥

સા પાદમૂલે કૈકેય્યા મન્થરા નિપપાત હ ।

નિશ્શ્વસન્તી સુદુઃખાર્તા કૃપણં વિલલાપ ચ ॥ 25 ॥

શત્રુઘ્નવિક્ષેપવિમૂઢસઞ્જ્ઞાં સમીક્ષ્ય કુબ્જાં ભરતસ્ય માતા ।

શનૈસ્સમાશ્વાસયદાર્તરૂપાં ક્રૌઞ્ચીં વિલગ્નામિવ વીક્ષમાણામ્ ॥ 26 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અયોધ્યાકાણ્ડે અષ્ટસપ્તતિતમસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha aṣṭasaptatitamassargaḥ |

atha yātrāṃ samīhantaṃ śatrughno lakṣmaṇānujaḥ |

bharataṃ śokasantaptamidaṃ vacanamabravīt || 1 ||

gatirya ssarvabhūtānāṃ duḥkhe kiṃ punarātmanaḥ |

sa rāma ssattvasampannaḥ striyā pravrājito vanam || 2 ||

balavānvīryasampanno lakṣmaṇo nāma yo'pyasau |

kiṃ na mocayate rāmaṃ kṛtvā sma pitṛnigraham || 3 ||

pūrvameva tu nigrāhya ssamavekṣya nayānayau |

utpathaṃ yassamārūḍho rājā nāryā vaśaṃ gataḥ || 4 ||

iti sambhāṣamāṇe tu śatrughne lakṣmaṇānuje |

prāgdvāre'bhūttadā kubjā sarvābharaṇabhūṣitā || 5 ||

liptā candanasāreṇa rājavastrāṇi bibhratī |

vividhaṃ vividhai staistairbhūṣaṇaiśca vibhūṣitā || 6 ||

mekhalādāmabhiścitrairanyaiśca śubhabhūṣaṇaiḥ |

babhāse bahubhirbaddhā rajjubaddheva vānarī || 7 ||

tāṃ samīkṣya tadā dvāssthāssubhṛśaṃ pāpakāriṇīm |

gṛhītvā'karuṇāṃ kubjāṃ śatrughnāya nyavedayan || 8 ||

yasyāḥ kṛte vane rāmo nyastadehaśca vaḥ pitā |

seyaṃ pāpā nṛśaṃsā ca tasyāḥ kuru yathāmati || 9 ||

śatrughnaśca tadājñāya vacanaṃ bhṛśaduḥkhitaḥ |

antaḥpuracarānsarvānityuvāca dhṛta vrataḥ || 10 ||

tīvramutpāditaṃ duḥkhaṃ bhrātrūṇāṃ me tathā pituḥ |

yayā seyaṃ nṛśaṃsasya karmaṇaḥ phalamaśnutām || 11 ||

evamuktvā tu tenāśu sakhījanasamāvṛtā |

gṛhītā balavatkubjā sā tadgṛhamanādayat || 12 ||

tata ssubhṛśasantaptastasyā ssarva ssakhījanaḥ |

kruddhamājñāya śatrughnaṃ vipalāyata sarvaśaḥ || 13 ||

āmantrayata kṛtsna śca tasyā ssarva ssakhījanaḥ |

yathā'yaṃ samupakrānto niśśeṣāṃ naḥ kariṣyati || 14 ||

sānukrośāṃ vadānyāṃ ca dharmajñāṃ ca yaśasvinīm |

kausalyāṃ śaraṇaṃ yāma sā hi no'stu dhruvā gatiḥ || 15 ||

sa ca roṣeṇa tāmrākṣa śśatrughna śśatrutāpanaḥ |

vicakarṣa tadā kubjāṃ krośantīṃ dharaṇītale || 16 ||

tasyā hyākṛṣyamāṇāyā mantharāyā statastataḥ |

citraṃ bahuvidhaṃ bhāṇḍaṃ pṛthivyāṃ tadvyaśīryata || 17 ||

tena bhāṇḍena saṃstīrṇaṃ śrīmadrājaniveśanam |

aśobhata tadā bhūyaḥ śāradaṃ gaganaṃ yathā || 18 ||

sa balī balavatkrodhādgṛhītvā puruṣarṣabhaḥ |

kaikeyīmabhinirbhartsya babhāṣe paruṣaṃ vacaḥ || 19 ||

tairvākyaiḥ paruṣairduḥkhaiḥ kaikeyī bhṛśaduḥkhitā |

śatrughnabhayasantrastā putraṃ śaraṇamāgatā || 20 ||

taṃ prekṣya bharataḥ kruddhaṃ śatrughnamidamabravīt |

avadhyā ssarvabhūtānāṃ pramadāḥ kṣamyatāmiti || 21 ||

hanyāmahamimāṃ pāpāṃ kaikeyīṃ duṣṭacāriṇīm |

yadi māṃ dhārmiko rāmo nāsūyenmātṛghātakam || 22 ||

imāmapi hatāṃ kubjāṃ yadi jānāti rāghavaḥ |

tvāṃ ca māṃ ca hi dharmātmā nābhibhāṣiṣyate dhruvam || 23 ||

bharatasya vacaśśrutvā śatrughno lakṣmaṇānujaḥ |

nyavartata tato roṣāttāṃ mumoca ca mantharām || 24 ||

sā pādamūle kaikeyyā mantharā nipapāta ha |

niśśvasantī suduḥkhārtā kṛpaṇaṃ vilalāpa ca || 25 ||

śatrughnavikṣepavimūḍhasañjñāṃ samīkṣya kubjāṃ bharatasya mātā |

śanaissamāśvāsayadārtarūpāṃ krauñcīṃ vilagnāmiva vīkṣamāṇām || 26 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe aṣṭasaptatitamassargaḥ ||