2.7 Ayodhyakanda - Saptama Sargah

ॐ

2.7 અયોધ્યાકાણ્ડ - સપ્તમ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અયોધ્યાકાણ્ડમ્ ।

અથ સપ્તમસ્સર્ગઃ ।

જ્ઞાતિદાસી યતો જાતા કૈકેય્યાસ્તુ સહોષિતા ।

પ્રાસાદં ચન્દ્રસઙ્કાશમારુરોહ યદૃચ્છયા ॥ 1 ॥

સિક્તરાજપથાં કૃત્સ્નાં પ્રકીર્ણકુસુમોત્કરામ્ ।

અયોધ્યાં મન્થરા તસ્માત્પ્રાસાદાદન્વવૈક્ષત ॥ 2 ॥

પતાકાભિર્વરાર્હાભિર્ધ્વજૈશ્ચ સમલઙ્કૃતામ્ ।

વૃતાં છન્દપથૈશ્ચાપિ શિરસ્સ્નાતજનૈર્વૃતામ્ ॥ 3 ॥

માલ્યમોદકહસ્તૈશ્ચ દ્વિજેન્દ્રૈરભિનાદિતામ્ ।

શુક્લદેવગૃહદ્વારાં સર્વવાદિત્રનિસ્વનામ્ ॥ 4 ॥

સમ્પ્રહૃષ્ટજનાકીર્ણાં બ્રહ્મઘોષાભિનાદિતામ્ ।

પ્રહૃષ્ટવરહસ્ત્યશ્વાં સમ્પ્રણર્દિતગોવૃષામ્ ॥ 5 ॥

પ્રહૃષ્ટમુદિતૈઃ પૌરૈરુચ્છ્રિતધ્વજમાલિનીમ્ ।

અયોધ્યાં મન્થરા દૃષ્ટ્વા પરં વિસ્મયમાગતા ॥ 6 ॥

પ્રહર્ષોત્ફુલ્લનયનાં પાણ્ડુરક્ષૌમવાસિનીમ્ ।

અવિદૂરે સ્થિતાં દૃષ્ટ્વા ધાત્રીં પપ્રચ્છ મન્થરા ॥ 7 ॥

ઉત્તમેનાભિસંયુક્તા હર્ષેણાર્થપરા સતી ।

રામમાતા ધનં કિન્નુ જનેભ્યસ્સમ્પ્રયચ્છતિ ॥ 8 ॥

અતિમાત્રપ્રહર્ષોઽયં કિં જનસ્ય ચ શંસ મે ।

કારયિષ્યતિ કિં વાપિ સમ્પ્રહૃષ્ટો મહીપતિઃ ॥ 9 ॥

વિદીર્યમાણા હર્ષેણ ધાત્રી તુ પરયા મુદા ।

આચચક્ષેઽથ કુબ્જાયૈ ભૂયસીં રાઘવ શ્રિયમ્ ॥ 10 ॥

શ્વઃ પુષ્યેણ જિતક્રોધં યૌવરાજ્યેન રાઘવમ્ ।

રાજા દશરથો રામમભિષેચયિતાઽનઘમ્ ॥ 11 ॥

ધાત્ર્યાસ્તુ વચનં શૃત્વા કુબ્જા ક્ષિપ્રમમર્ષિતા ।

કૈલાસશિખરાકારા ત્પ્રાસાદાદવરોહત ॥ 12 ॥

સા દહ્યમાના કોપેન મન્થરા પાપદર્શિની ।

શયાનામેત્ય કૈકેયીમિદં વચનમબ્રવીત્ ॥ 13 ॥

ઉત્તિષ્ઠ મૂઢે કિં શેષે ભયં ત્વામભિવર્તતે ।

ઉપપ્લુતામૌઘેન કિમાત્માનં ન બુધ્યસે ॥ 14 ॥

અનિષ્ટે સુભગાકારે સૌભાગ્યેન વિકત્થસે ।

ચલં હિ તવ સૌભાગ્યં નદ્યાસ્સ્રોત ઇવોષ્ણગે ॥ 15 ॥

એવમુક્તા તુ કૈકેયી રુષ્ટયા પરુષં વચઃ ।

કુબ્જયા પાપદર્શિન્યા વિષાદમગમત્પરમ્ ॥ 16 ॥

કૈકેયી ત્વબ્રવીત્કુબ્જાં કચ્ચિત્ક્ષેમં નુ મન્થરે ।

વિષણ્ણવદનાં હિ ત્વાં લક્ષયે ભૃશદુઃખિતામ્ ॥ 17 ॥

મન્થરા તુ વચ શ્શ્રુત્વા કૈકેય્યા મધુરાક્ષરમ્ ।

ઉવાચ ક્રોધસંયુક્તા વાક્યં વાક્યવિશારદા ॥ 18 ॥

સા વિષણ્ણતરા ભૂત્વા કુબ્જા તસ્યા હિતૈષિણી ।

વિષાદયન્તી પ્રોવાચ ભેદયન્તી ચ રાઘવમ્ ॥ 19 ॥

અક્ષય્યં સુમહદ્દેવિ પ્રવૃત્તં ત્વદ્વિનાશનમ્ ।

રામં દશરથો રાજા યૌવરાજ્યેઽભિષેક્ષ્યતિ ॥ 20 ॥

સાઽસ્મ્યગાધે ભયે મગ્ના દુઃખશોકસમન્વિતા ।

દહ્યમાનાઽનલેનેવ ત્વદ્ધિતાર્થમિહાગતા ॥ 21 ॥

તવ દુઃખેન કૈકેયિ મમ દુઃખં મહદ્ભવેત્ ।

ત્વદ્વૃદ્ધૌ મમ વૃદ્ધિશ્ચ ભવેદત્ર ન સંશયઃ ॥ 22 ॥

નરાધિપકુલે જાતા મહિષી ત્વં મહીપતેઃ ।

ઉગ્રત્વં રાજધર્માણાં કથં દેવિ ન બુધ્યસે ॥ 23 ॥

ધર્માવાદી શઠો ભર્તા શ્લક્ષ્ણવાદી ચ દારુણઃ ।

શુદ્ધભાવે ન જાનીષે તેનૈવ મતિસન્ધિતા ॥ 24 ॥

ઉપસ્થિતઃ પ્રયુઞ્જાનસ્ત્વયિ સાન્ત્વમનર્થકમ્ ।

અર્થેનૈવાદ્ય તે ભર્તા કૌસલ્યાં યોજયિષ્યતિ ॥ 25 ॥

ઉપવાહ્ય સ દુષ્ટાત્મા ભરતં તવ બન્ધુષુ ।

કાલ્યે સ્થાપયિતા રામં રાજ્યે નિહતકણ્ટકે ॥ 26 ॥

શત્રુઃ પતિપ્રવાદેન માત્રેવ હિતકામ્યયા ।

આશીવિષ ઇવાઙ્કેન બાલે પરિધૃતસ્ત્વયા ॥ 27 ॥

યથા હિ કુર્યાત્સર્પો વા શત્રુર્વા પ્રત્યુપેક્ષિતઃ ।

રાજ્ઞા દશરથેનાદ્ય સપુત્રા ત્વં તથા કૃતા ॥ 28 ॥

પાપેનાનૃતસાન્ત્વેન બાલે નિત્યસુખોચિતે ।

રામં સ્થાપયતા રાજ્યે સાનુબન્ધા હતા હ્યસિ ॥ 29 ॥

સા પ્રાપ્તકાલં કૈકેયિ ક્ષિપ્રં કુરુ હિતં તવ ।

ત્રાયસ્વ પુત્રમાત્માનં માં ચ વિસ્મયદર્શને ॥ 30 ॥

મન્થારાયા વચશ્શ્રુત્વા શયાના સા શુભાનના ।

ઉત્તસ્થૌ હર્ષસમ્પૂર્ણા ચન્દ્રલેખેવ શારદી ॥ 31 ॥

અતીવ સા તુ સંહૃષ્ટા કૈકેયી વિસ્મયાન્વિતા ।

એકમાભરણં તસ્યૈ કુબ્જાયૈ પ્રદદૌ શુભમ્ ॥ 32 ॥

દત્વા ત્વાભરણં તસ્યૈ કુબ્જાયૈ પ્રમદોત્તમા ।

કૈકેયી મન્થરાં દૃષ્ટ્વા પુનરેવાબ્રવીદિદમ્ ॥ 33 ॥

ઇદં તુ મન્થરે મહ્યમાખ્યાસિ પરમં પ્રિયમ્ ।

એતન્મે પ્રિયમાખ્યાતુઃ કિં વા ભૂયઃ કરોમિ તે ॥ 34 ॥

રામે વા ભરતે વાઽહં વિશેષં નોપલક્ષયે ।

તસ્માત્તુષ્ટાઽસ્મિ યદ્રાજા રામં રાજ્યેઽભિષેક્ષ્યતિ ॥ 35 ॥

ન મે પરં કિઞ્ચિદિતસ્ત્વયા પુનઃ પ્રિયં પ્રિયાર્હે સુવચં વચઃપરમ્ ।

તથા હ્યવોચસ્ત્વમતઃ પ્રિયોત્તરં વરં પરં તે પ્રદદામિ તં વૃણુ ॥ 36 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અયોધ્યાકાણ્ડે સપ્તમસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha saptamassargaḥ |

jñātidāsī yato jātā kaikeyyāstu sahoṣitā |

prāsādaṃ candrasaṅkāśamāruroha yadṛcchayā || 1 ||

siktarājapathāṃ kṛtsnāṃ prakīrṇakusumotkarām |

ayodhyāṃ mantharā tasmātprāsādādanvavaikṣata || 2 ||

patākābhirvarārhābhirdhvajaiśca samalaṅkṛtām |

vṛtāṃ chandapathaiścāpi śirassnātajanairvṛtām || 3 ||

mālyamodakahastaiśca dvijendrairabhināditām |

śukladevagṛhadvārāṃ sarvavāditranisvanām || 4 ||

samprahṛṣṭajanākīrṇāṃ brahmaghoṣābhināditām |

prahṛṣṭavarahastyaśvāṃ sampraṇarditagovṛṣām || 5 ||

prahṛṣṭamuditaiḥ paurairucchritadhvajamālinīm |

ayodhyāṃ mantharā dṛṣṭvā paraṃ vismayamāgatā || 6 ||

praharṣotphullanayanāṃ pāṇḍurakṣaumavāsinīm |

avidūre sthitāṃ dṛṣṭvā dhātrīṃ papraccha mantharā || 7 ||

uttamenābhisaṃyuktā harṣeṇārthaparā satī |

rāmamātā dhanaṃ kinnu janebhyassamprayacchati || 8 ||

atimātrapraharṣo'yaṃ kiṃ janasya ca śaṃsa me |

kārayiṣyati kiṃ vāpi samprahṛṣṭo mahīpatiḥ || 9 ||

vidīryamāṇā harṣeṇa dhātrī tu parayā mudā |

ācacakṣe'tha kubjāyai bhūyasīṃ rāghava śriyam || 10 ||

śvaḥ puṣyeṇa jitakrodhaṃ yauvarājyena rāghavam |

rājā daśaratho rāmamabhiṣecayitā'nagham || 11 ||

dhātryāstu vacanaṃ śṛtvā kubjā kṣipramamarṣitā |

kailāsaśikharākārā tprāsādādavarohata || 12 ||

sā dahyamānā kopena mantharā pāpadarśinī |

śayānāmetya kaikeyīmidaṃ vacanamabravīt || 13 ||

uttiṣṭha mūḍhe kiṃ śeṣe bhayaṃ tvāmabhivartate |

upaplutāmaughena kimātmānaṃ na budhyase || 14 ||

aniṣṭe subhagākāre saubhāgyena vikatthase |

calaṃ hi tava saubhāgyaṃ nadyāssrota ivoṣṇage || 15 ||

evamuktā tu kaikeyī ruṣṭayā paruṣaṃ vacaḥ |

kubjayā pāpadarśinyā viṣādamagamatparam || 16 ||

kaikeyī tvabravītkubjāṃ kaccitkṣemaṃ nu manthare |

viṣaṇṇavadanāṃ hi tvāṃ lakṣaye bhṛśaduḥkhitām || 17 ||

mantharā tu vaca śśrutvā kaikeyyā madhurākṣaram |

uvāca krodhasaṃyuktā vākyaṃ vākyaviśāradā || 18 ||

sā viṣaṇṇatarā bhūtvā kubjā tasyā hitaiṣiṇī |

viṣādayantī provāca bhedayantī ca rāghavam || 19 ||

akṣayyaṃ sumahaddevi pravṛttaṃ tvadvināśanam |

rāmaṃ daśaratho rājā yauvarājye'bhiṣekṣyati || 20 ||

sā'smyagādhe bhaye magnā duḥkhaśokasamanvitā |

dahyamānā'naleneva tvaddhitārthamihāgatā || 21 ||

tava duḥkhena kaikeyi mama duḥkhaṃ mahadbhavet |

tvadvṛddhau mama vṛddhiśca bhavedatra na saṃśayaḥ || 22 ||

narādhipakule jātā mahiṣī tvaṃ mahīpateḥ |

ugratvaṃ rājadharmāṇāṃ kathaṃ devi na budhyase || 23 ||

dharmāvādī śaṭho bhartā ślakṣṇavādī ca dāruṇaḥ |

śuddhabhāve na jānīṣe tenaiva matisandhitā || 24 ||

upasthitaḥ prayuñjānastvayi sāntvamanarthakam |

arthenaivādya te bhartā kausalyāṃ yojayiṣyati || 25 ||

upavāhya sa duṣṭātmā bharataṃ tava bandhuṣu |

kālye sthāpayitā rāmaṃ rājye nihatakaṇṭake || 26 ||

śatruḥ patipravādena mātreva hitakāmyayā |

āśīviṣa ivāṅkena bāle paridhṛtastvayā || 27 ||

yathā hi kuryātsarpo vā śatrurvā pratyupekṣitaḥ |

rājñā daśarathenādya saputrā tvaṃ tathā kṛtā || 28 ||

pāpenānṛtasāntvena bāle nityasukhocite |

rāmaṃ sthāpayatā rājye sānubandhā hatā hyasi || 29 ||

sā prāptakālaṃ kaikeyi kṣipraṃ kuru hitaṃ tava |

trāyasva putramātmānaṃ māṃ ca vismayadarśane || 30 ||

manthārāyā vacaśśrutvā śayānā sā śubhānanā |

uttasthau harṣasampūrṇā candralekheva śāradī || 31 ||

atīva sā tu saṃhṛṣṭā kaikeyī vismayānvitā |

ekamābharaṇaṃ tasyai kubjāyai pradadau śubham || 32 ||

datvā tvābharaṇaṃ tasyai kubjāyai pramadottamā |

kaikeyī mantharāṃ dṛṣṭvā punarevābravīdidam || 33 ||

idaṃ tu manthare mahyamākhyāsi paramaṃ priyam |

etanme priyamākhyātuḥ kiṃ vā bhūyaḥ karomi te || 34 ||

rāme vā bharate vā'haṃ viśeṣaṃ nopalakṣaye |

tasmāttuṣṭā'smi yadrājā rāmaṃ rājye'bhiṣekṣyati || 35 ||

na me paraṃ kiñciditastvayā punaḥ priyaṃ priyārhe suvacaṃ vacaḥparam |

tathā hyavocastvamataḥ priyottaraṃ varaṃ paraṃ te pradadāmi taṃ vṛṇu || 36 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe saptamassargaḥ ||