📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
2.48 અયોધ્યાકાણ્ડ - અષ્ટચત્વારિંશ સર્ગઃ
2.48 Ayodhyakanda - Ashtachatvarimsha Sargah
Valmiki Gujarati
શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અયોધ્યાકાણ્ડમ્ ।
અથ અષ્ટચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ।
તેષામેવં વિષણ્ણાનાં પીડિતાનામતીવ ચ ।
બાષ્પવિપ્લુતનેત્રાણાં સશોકાનાં મુમૂર્ષયા ॥ 1 ॥
અનુગમ્ય નિવૃત્તાનાં રામં નગરવાસિનામ્ ।
ઉદ્ગતાનીવ સત્વાનિ બભૂવુરમનસ્વિનામ્ ॥ 2 ॥
તેષામેવં વિષણ્ણાનાં પીડિતાનામતીવ ચ ।
બાષ્પવિપ્લુતનેત્રાણાં સશોકાનાં મુમૂર્ષયા ॥ 3 ॥
અનુગમ્ય નિવૃત્તાનાં રામં નગરવાસિનામ્ ।
ઉદ્ગતાનીવ સત્વાનિ બભૂવુરમનસ્વિનામ્ ॥ 4 ॥
સ્વં સ્વં નિલયમાગમ્ય પુત્રદારૈસ્સમાવૃતા ।
અશ્રૂણિ મુમુચુસ્સર્વે બાષ્પેણ પિહિતાનનાઃ ॥ 5 ॥
ન ચાહૃષ્યન્ નચામોદન્ વણિજો ન પ્રસારયન્ ।
ન ચાશોભન્ત પણ્યાનિ નાપચન્ ગૃહમેધિનઃ ॥ 6 ॥
નષ્ટં દૃષ્ટ્વા નાભ્યનન્દન્ વિપુલં વા ધનાગમમ્ ।
પુત્રં પ્રથમજં લબ્ધ્વા જનની નાભ્યનન્દત ॥ 7 ॥
ગૃહે ગૃહે રુદન્ત્યશ્ચ ભર્તારં ગૃહમાગતમ્ ।
વ્યગર્હયન્ત દુઃખાર્તા વાગ્ભિસ્તોત્રૈરિવ દ્વિપાન્ ॥ 8 ॥
કિં નુ તેષાં ગૃહૈઃ કાર્યં કિં દારૈઃ કિં ધનેન વા ।
પુત્રૈર્વા કિં સુખૈર્વાપિ યે ન પશ્યન્તિ રાઘવમ્ ॥ 9 ॥
એકઃ સત્પુરુષો લોકે લક્ષ્મણ સ્સહ સીતયા ।
યોઽનુગચ્છતિ કાકુત્સ્થં રામં પરિચરન્ વને ॥ 10 ॥
આપગાઃ કૃતપુણ્યાસ્તા પદ્મિન્યશ્ચ સરાંસિ ચ ।
યેષુ સ્નાસ્યતિ કાકુત્સ્થો વિગાહ્ય સલિલં શુચિ ॥ 11 ॥
શોભયિષ્યન્તિ કાકુત્સ્થમટવ્યો રમ્યકાનનાઃ ।
આપગાશ્ચ મહાનૂપાઃ સાનુમન્તશ્ચ પર્વતાઃ ॥ 12 ॥
કાનનં વાપિ શૈલં વા યં રામોઽધિગમિષ્યતિ ।
પ્રિયાતિથિમિવ પ્રાપ્તં નૈનં શક્ષ્યન્ત્યનર્ચિતુમ્ ॥ 13 ॥
વિચિત્રકુસુમાપીડા બહુમઞ્જરિ ધારિણઃ ।
રાઘવં દર્શયિષ્યન્તિ નગા ભ્રમરશાલિનઃ ॥ 14 ॥
અકાલે ચાપિ મુખ્યાનિ પુષ્પાણિ ચ ફલાનિ ચ ।
દર્શયિષ્યન્ત્યનુક્રોશાદ્ગિરયો રામમાગતમ્ ॥ 15 ॥
પ્રસ્રવિષ્યન્તિ તોયાનિ વિમલાનિ મહીધરાઃ ।
વિદર્શયન્તો વિવિધાન્ ભૂયશ્ચિત્રાંશ્ચ નિર્ઝરાન્ ॥ 16 ॥
પાદપાઃ પર્વતાગ્રેષુ રમયિષ્યન્તિ રાઘવમ્ ।
યત્ર રામો ભયં નાત્ર નાસ્તિ તત્ર પરાભવઃ ॥ 17 ॥
સ હિ શૂરો મહાબાહુઃ પુત્રો દશરથસ્ય ચ ।
પુરા ભવતિ નોદૂરાદનુગચ્છામ રાઘવમ્ ॥ 18 ॥
પાદચ્છાયા સુખા ભર્તુસ્તાદૃશસ્ય મહાત્મનઃ ।
સ હિ નાથો જનસ્યાસ્ય સ ગતિ સ્સપરાયણમ્ ॥ 19 ॥
વયં પરિચરિષ્યામઃ સીતાં યૂયં તુ રાઘવમ્ ।
ઇતિ પૌરસ્ત્રિયો ભર્તૃન્ દુખાર્તાસ્તત્તદબ્રુવન્ ॥ 20 ॥
યુષ્માકં રાઘવોઽરણ્યે યોગક્ષેમં વિધાસ્યતિ ।
સીતા નારીજનસ્યાસ્ય યોગક્ષેમં કરિષ્યતિ ॥ 21 ॥
કો ન્વનેનાઽપ્રતીતેન સોત્કણ્ઠિતજનેન ચ ।
સમ્પ્રિયેતામનોજ્ઞેન વાસેન હૃતચેતસા ॥ 22 ॥
કૈકેય્યા યદિ ચે દ્રાજ્યં સ્યાદધર્મ્યમનાથવત્ ।
ન હિ નો જીવિતેનાર્થઃ કુતઃ પુત્રૈઃ કુતો ધનૈઃ ॥ 23 ॥
યયા પુત્રશ્ચ ભર્તા ચ ત્યક્તાવૈશ્વર્યકારણાત્ ।
કં સા પરિહરેદન્યં કૈકેયી કુલપાંસની ॥ 24 ॥
કૈકેય્યા ન વયં રાજ્યે ભૃતકા નિવસેમહિ ।
જીવન્ત્યા જાતુ જીવન્ત્યઃ પુત્રૈરપિ શપામહે ॥ 25 ॥
યા પુત્રં પાર્થિવેન્દ્રસ્ય પ્રવાસયતિ નિર્ઘૃણા ।
કસ્તાં પ્રાપ્ય સુખં જીવેદધર્મ્યાં દુષ્ટચારિણીમ્ ॥ 26 ॥
ઉપદ્રુતમિદં સર્વમનાલમ્બમનાયકમ્ ।
કૈકેય્યા હિ કૃતે સર્વં વિનાશમુપયાસ્યતિ ॥ 27 ॥
ન હિ પ્રવ્રજિતે રામે જીવિષ્યતિ મહીપતિઃ ।
મૃતે દશરથે વ્યક્તં વિલાપસ્તદનન્તરમ્ ॥ 28 ॥
તે વિષં પિબતાલોડ્ય ક્ષીણપુણ્યા સ્સુદુર્ગતાઃ ।
રાઘવં વાનુગચ્છધ્વમશ્રુતિં વાપિ ગચ્છત ॥ 29 ॥
મિથ્યાપ્રવ્રાજિતો રામ સ્સસીત સ્સહલક્ષ્મણઃ ।
ભરતે સન્નિસૃષ્ટાસ્સ્મ સ્સૌનિકે પશવો યથા ॥ 30 ॥
પૂર્ણચન્દ્રાનન શ્શ્યામો ગૂઢજત્રુરરિન્દમઃ ।
આજાનુબાહુઃ પદ્માક્ષો રામો લક્ષ્મણપૂર્વજઃ ॥ 31 ॥
પૂર્વાભિભાષી મધુર સ્સત્યવાદી મહાબલઃ ।
સૌમ્યસ્સર્વસ્ય લોકસ્ય ચન્દ્રવત્પ્રિયદર્શનઃ ॥ 32 ॥
નૂનં પુરુષશાર્દૂલો મત્તમાતઙ્ગવિક્રમઃ ।
શોભયિષ્યત્યરણ્યાનિ વિચરન્ સ મહારથઃ ॥ 33 ॥
તાસ્તથા વિલપન્ત્યસ્તુ નગરે નાગરસ્ત્રિયઃ ।
ચુક્રુશુ ર્દુઃખસન્તપ્તા મૃત્યોરિવ ભયાગમે ॥ 34 ॥
ઇત્યેવં વિલપન્તીનાં સ્ત્રીણાં વેશ્મસુ રાઘવમ્ ।
જગામાસ્તં દિનકરો રજની ચાભ્યવર્તત ॥ 35 ॥
નષ્ટજ્વલનસન્તાપા પ્રશાન્તાધ્યાયસત્કથા ।
તિમિરેણાભિલિપ્તેવ સા તદા નગરી બભૌ ॥ 36 ॥
ઉપશાન્તવણિક્પણ્યા નષ્ટહર્ષા નિરાશ્રયા ।
અયોધ્યા નગરી ચાસીન્નષ્ટતારમિવામ્બરમ્ ॥ 37 ॥
તથા સ્ત્રિયો રામનિમિત્તમાતુરા યથા સુતે ભ્રાતરિ વા વિવાસિતે ।
વિલપ્ય દીના રુરુદુર્વિચેતસ સ્સૂતૈર્હિ તાસામધિકો હિ સોઽભવત્ ॥ 38 ॥
પ્રશાન્તગીતોત્સવનૃત્તવાદના વ્યપાસ્તહર્ષા પિહિતાપણોદયા ।
તદા હ્યયોધ્યા નગરી બભૂવ સા મહાર્ણવ સ્સઙ્ક્ષપિતોદકો યથા ॥ 39 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અયોધ્યાકાણ્ડે અષ્ટચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha aṣṭacatvāriṃśassargaḥ |
teṣāmevaṃ viṣaṇṇānāṃ pīḍitānāmatīva ca |
bāṣpaviplutanetrāṇāṃ saśokānāṃ mumūrṣayā || 1 ||
anugamya nivṛttānāṃ rāmaṃ nagaravāsinām |
udgatānīva satvāni babhūvuramanasvinām || 2 ||
teṣāmevaṃ viṣaṇṇānāṃ pīḍitānāmatīva ca |
bāṣpaviplutanetrāṇāṃ saśokānāṃ mumūrṣayā || 3 ||
anugamya nivṛttānāṃ rāmaṃ nagaravāsinām |
udgatānīva satvāni babhūvuramanasvinām || 4 ||
svaṃ svaṃ nilayamāgamya putradāraissamāvṛtā |
aśrūṇi mumucussarve bāṣpeṇa pihitānanāḥ || 5 ||
na cāhṛṣyan nacāmodan vaṇijo na prasārayan |
na cāśobhanta paṇyāni nāpacan gṛhamedhinaḥ || 6 ||
naṣṭaṃ dṛṣṭvā nābhyanandan vipulaṃ vā dhanāgamam |
putraṃ prathamajaṃ labdhvā jananī nābhyanandata || 7 ||
gṛhe gṛhe rudantyaśca bhartāraṃ gṛhamāgatam |
vyagarhayanta duḥkhārtā vāgbhistotrairiva dvipān || 8 ||
kiṃ nu teṣāṃ gṛhaiḥ kāryaṃ kiṃ dāraiḥ kiṃ dhanena vā |
putrairvā kiṃ sukhairvāpi ye na paśyanti rāghavam || 9 ||
ekaḥ satpuruṣo loke lakṣmaṇa ssaha sītayā |
yo'nugacchati kākutsthaṃ rāmaṃ paricaran vane || 10 ||
āpagāḥ kṛtapuṇyāstā padminyaśca sarāṃsi ca |
yeṣu snāsyati kākutstho vigāhya salilaṃ śuci || 11 ||
śobhayiṣyanti kākutsthamaṭavyo ramyakānanāḥ |
āpagāśca mahānūpāḥ sānumantaśca parvatāḥ || 12 ||
kānanaṃ vāpi śailaṃ vā yaṃ rāmo'dhigamiṣyati |
priyātithimiva prāptaṃ nainaṃ śakṣyantyanarcitum || 13 ||
vicitrakusumāpīḍā bahumañjari dhāriṇaḥ |
rāghavaṃ darśayiṣyanti nagā bhramaraśālinaḥ || 14 ||
akāle cāpi mukhyāni puṣpāṇi ca phalāni ca |
darśayiṣyantyanukrośādgirayo rāmamāgatam || 15 ||
prasraviṣyanti toyāni vimalāni mahīdharāḥ |
vidarśayanto vividhān bhūyaścitrāṃśca nirjharān || 16 ||
pādapāḥ parvatāgreṣu ramayiṣyanti rāghavam |
yatra rāmo bhayaṃ nātra nāsti tatra parābhavaḥ || 17 ||
sa hi śūro mahābāhuḥ putro daśarathasya ca |
purā bhavati nodūrādanugacchāma rāghavam || 18 ||
pādacchāyā sukhā bhartustādṛśasya mahātmanaḥ |
sa hi nātho janasyāsya sa gati ssaparāyaṇam || 19 ||
vayaṃ paricariṣyāmaḥ sītāṃ yūyaṃ tu rāghavam |
iti paurastriyo bhartṛn dukhārtāstattadabruvan || 20 ||
yuṣmākaṃ rāghavo'raṇye yogakṣemaṃ vidhāsyati |
sītā nārījanasyāsya yogakṣemaṃ kariṣyati || 21 ||
ko nvanenā'pratītena sotkaṇṭhitajanena ca |
sampriyetāmanojñena vāsena hṛtacetasā || 22 ||
kaikeyyā yadi ce drājyaṃ syādadharmyamanāthavat |
na hi no jīvitenārthaḥ kutaḥ putraiḥ kuto dhanaiḥ || 23 ||
yayā putraśca bhartā ca tyaktāvaiśvaryakāraṇāt |
kaṃ sā pariharedanyaṃ kaikeyī kulapāṃsanī || 24 ||
kaikeyyā na vayaṃ rājye bhṛtakā nivasemahi |
jīvantyā jātu jīvantyaḥ putrairapi śapāmahe || 25 ||
yā putraṃ pārthivendrasya pravāsayati nirghṛṇā |
kastāṃ prāpya sukhaṃ jīvedadharmyāṃ duṣṭacāriṇīm || 26 ||
upadrutamidaṃ sarvamanālambamanāyakam |
kaikeyyā hi kṛte sarvaṃ vināśamupayāsyati || 27 ||
na hi pravrajite rāme jīviṣyati mahīpatiḥ |
mṛte daśarathe vyaktaṃ vilāpastadanantaram || 28 ||
te viṣaṃ pibatāloḍya kṣīṇapuṇyā ssudurgatāḥ |
rāghavaṃ vānugacchadhvamaśrutiṃ vāpi gacchata || 29 ||
mithyāpravrājito rāma ssasīta ssahalakṣmaṇaḥ |
bharate sannisṛṣṭāssma ssaunike paśavo yathā || 30 ||
pūrṇacandrānana śśyāmo gūḍhajatrurarindamaḥ |
ājānubāhuḥ padmākṣo rāmo lakṣmaṇapūrvajaḥ || 31 ||
pūrvābhibhāṣī madhura ssatyavādī mahābalaḥ |
saumyassarvasya lokasya candravatpriyadarśanaḥ || 32 ||
nūnaṃ puruṣaśārdūlo mattamātaṅgavikramaḥ |
śobhayiṣyatyaraṇyāni vicaran sa mahārathaḥ || 33 ||
tāstathā vilapantyastu nagare nāgarastriyaḥ |
cukruśu rduḥkhasantaptā mṛtyoriva bhayāgame || 34 ||
ityevaṃ vilapantīnāṃ strīṇāṃ veśmasu rāghavam |
jagāmāstaṃ dinakaro rajanī cābhyavartata || 35 ||
naṣṭajvalanasantāpā praśāntādhyāyasatkathā |
timireṇābhilipteva sā tadā nagarī babhau || 36 ||
upaśāntavaṇikpaṇyā naṣṭaharṣā nirāśrayā |
ayodhyā nagarī cāsīnnaṣṭatāramivāmbaram || 37 ||
tathā striyo rāmanimittamāturā yathā sute bhrātari vā vivāsite |
vilapya dīnā rurudurvicetasa ssūtairhi tāsāmadhiko hi so'bhavat || 38 ||
praśāntagītotsavanṛttavādanā vyapāstaharṣā pihitāpaṇodayā |
tadā hyayodhyā nagarī babhūva sā mahārṇava ssaṅkṣapitodako yathā || 39 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe aṣṭacatvāriṃśassargaḥ ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever