2.47 Ayodhyakanda - Saptachatvarimsha Sargah

ॐ

2.47 અયોધ્યાકાણ્ડ - સપ્તચત્વારિંશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અયોધ્યાકાણ્ડમ્ ।

અથ સપ્તચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ।

પ્રભાતાયાં તુ શર્વર્યાં પૌરાસ્તે રાઘવં વિના ।

શોકોપહતનિશ્ચેષ્ટા બભૂવુર્હતચેતસઃ ॥ 1 ॥

શોકજાશ્રુપરિદ્યૂના વીક્ષમાણાસ્તતસ્તતઃ ।

આલોકમપિ રામસ્ય ન પશ્યન્તિ સ્મ દુઃખિતાઃ ॥ 2 ॥

તે વિષાદાર્તવદના રહિતાસ્તેન ધીમતા ।

કૃપણાઃ કરુણા વાચો વદન્તિ સ્મ મનસ્વિનઃ ॥ 3 ॥

ધિગસ્તુ ખલુ નિદ્રાં તાં યયાઽપહૃતચેતસઃ ।

નાદ્ય પશ્યામહે રામં પૃથૂરસ્કં મહાભુજમ્ ॥ 4 ॥

કથં નામ મહાબાહુ સ્સ તથાવિતથક્રિયઃ ।

ભક્તં જનં પરિત્યજ્ય પ્રવાસં રાઘવો ગતઃ ॥ 5 ॥

યો નઃ સદા પાલયતિ પિતા પુત્રાનિવૌરસાન્ ।

કથં રઘૂણાં સ શ્રેષ્ઠસ્ત્યક્ત્વા નો વિપિનં ગતઃ ॥ 6 ॥

ઇહૈવ નિધનં યામો મહાપ્રસ્થાનમેવ વા ।

રામેણ રહિતાનાં હિ કિમર્થં જીવિતં હિ નઃ ॥ 7 ॥

સન્તિ શુષ્કાણિ કાષ્ઠાનિ પ્રભૂતાનિ મહાન્તિ ચ ।

તૈઃ પ્રજ્વાલ્ય ચિતાં સર્વે પ્રવિશામોઽથ પાવકમ્ ॥ 8 ॥

કિં વક્ષ્યામો મહાબાહુરનસૂયઃ પ્રિયંવદઃ ।

નીત સ્સ રાઘવોઽસ્માભિરિતિ વક્તું કથં ક્ષમમ્ ॥ 9 ॥

સા નૂનં નગરી દીના દૃષ્ટ્વાઽસ્માન્ રાઘવં વિના ।

ભવિષ્યતિ નિરાનન્દા સસ્ત્રીબાલવયોધિકા ॥ 10 ॥

નિર્યાતાસ્તેન વીરેણ સહ નિત્યં જિતાત્મના ।

વિહીનાસ્તેન ચ પુનઃ કથં પશ્યામ તાં પુરીમ્ ॥ 11 ॥

ઇતીવ બહુધા વાચો બાહુમુદ્યમ્ય તે જનાઃ ।

વિલપન્તિ સ્મ દુઃખાર્તા વિવત્સા ઇવ ધેનવઃ ॥ 12 ॥

તતો માર્ગાનુસારેણ ગત્વા કિઞ્ચિત્ ક્ષણં પુનઃ ।

માર્ગનાશાદ્વિષાદેન મહતા સમભિપ્લુતાઃ ॥ 13 ॥

રથસ્ય માર્ગનાશેન ન્યવર્તન્ત મનસ્વિનઃ ।

કિમિદં કિં કરિષ્યામો દૈવેનોપહતા ઇતિ ॥ 14 ॥

તતો યથાગતેનૈવ માર્ગેણ ક્લાન્તચેતસઃ ।

અયોધ્યામાગમન્સર્વે પુરીં વ્યથિતસજ્જનામ્ ॥ 15 ॥

આલોક્ય નગરીં તાં ચ ક્ષયવ્યાકુલમાનસાઃ ।

આવર્તયન્ત તેઽશ્રૂણિ નયનૈઃ શોકપીડિતૈઃ ॥ 16 ॥

એષા રામેણ નગરી રહિતા નાતિશોભતે ।

આપગા ગરુડેનેવ હ્રદાદુદ્ધૃતપન્નગા ॥ 17 ॥

ચન્દ્રહીનમિવાકાશં તોયહીનમિવાર્ણવમ્ ।

અપશ્યન્નિહતાનન્દં નગરં તે વિચેતસઃ ॥ 18 ॥

તે તાનિ વેશ્માનિ મહાધનાનિ દુઃખેન દુઃખોપહતા વિશન્તઃ ।

નૈવ પ્રજજ્ઞુઃ સ્વજનં જનં વા નિરીક્ષમાણાઃ પ્રવિનષ્ટહર્ષાઃ ॥ 19 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અયોધ્યાકાણ્ડે સપ્તચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha saptacatvāriṃśassargaḥ |

prabhātāyāṃ tu śarvaryāṃ paurāste rāghavaṃ vinā |

śokopahataniśceṣṭā babhūvurhatacetasaḥ || 1 ||

śokajāśruparidyūnā vīkṣamāṇāstatastataḥ |

ālokamapi rāmasya na paśyanti sma duḥkhitāḥ || 2 ||

te viṣādārtavadanā rahitāstena dhīmatā |

kṛpaṇāḥ karuṇā vāco vadanti sma manasvinaḥ || 3 ||

dhigastu khalu nidrāṃ tāṃ yayā'pahṛtacetasaḥ |

nādya paśyāmahe rāmaṃ pṛthūraskaṃ mahābhujam || 4 ||

kathaṃ nāma mahābāhu ssa tathāvitathakriyaḥ |

bhaktaṃ janaṃ parityajya pravāsaṃ rāghavo gataḥ || 5 ||

yo naḥ sadā pālayati pitā putrānivaurasān |

kathaṃ raghūṇāṃ sa śreṣṭhastyaktvā no vipinaṃ gataḥ || 6 ||

ihaiva nidhanaṃ yāmo mahāprasthānameva vā |

rāmeṇa rahitānāṃ hi kimarthaṃ jīvitaṃ hi naḥ || 7 ||

santi śuṣkāṇi kāṣṭhāni prabhūtāni mahānti ca |

taiḥ prajvālya citāṃ sarve praviśāmo'tha pāvakam || 8 ||

kiṃ vakṣyāmo mahābāhuranasūyaḥ priyaṃvadaḥ |

nīta ssa rāghavo'smābhiriti vaktuṃ kathaṃ kṣamam || 9 ||

sā nūnaṃ nagarī dīnā dṛṣṭvā'smān rāghavaṃ vinā |

bhaviṣyati nirānandā sastrībālavayodhikā || 10 ||

niryātāstena vīreṇa saha nityaṃ jitātmanā |

vihīnāstena ca punaḥ kathaṃ paśyāma tāṃ purīm || 11 ||

itīva bahudhā vāco bāhumudyamya te janāḥ |

vilapanti sma duḥkhārtā vivatsā iva dhenavaḥ || 12 ||

tato mārgānusāreṇa gatvā kiñcit kṣaṇaṃ punaḥ |

mārganāśādviṣādena mahatā samabhiplutāḥ || 13 ||

rathasya mārganāśena nyavartanta manasvinaḥ |

kimidaṃ kiṃ kariṣyāmo daivenopahatā iti || 14 ||

tato yathāgatenaiva mārgeṇa klāntacetasaḥ |

ayodhyāmāgamansarve purīṃ vyathitasajjanām || 15 ||

ālokya nagarīṃ tāṃ ca kṣayavyākulamānasāḥ |

āvartayanta te'śrūṇi nayanaiḥ śokapīḍitaiḥ || 16 ||

eṣā rāmeṇa nagarī rahitā nātiśobhate |

āpagā garuḍeneva hradāduddhṛtapannagā || 17 ||

candrahīnamivākāśaṃ toyahīnamivārṇavam |

apaśyannihatānandaṃ nagaraṃ te vicetasaḥ || 18 ||

te tāni veśmāni mahādhanāni duḥkhena duḥkhopahatā viśantaḥ |

naiva prajajñuḥ svajanaṃ janaṃ vā nirīkṣamāṇāḥ pravinaṣṭaharṣāḥ || 19 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe saptacatvāriṃśassargaḥ ||