2.43 Ayodhyakanda - Trichatvarimsha Sargah

ॐ

2.43 અયોધ્યાકાણ્ડ - ત્રિચત્વારિંશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અયોધ્યાકાણ્ડમ્ ।

અથ ત્રિચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ।

તતઃ સમીક્ષ્ય શયને સન્નં શોકેન પાર્થિવમ્ ।

કૌશલ્યા પુત્રશોકાર્તા તમુવાચ મહીપતિમ્ ॥ 1 ॥

રાઘવે નરશાર્દૂલે વિષમુપ્ત્વાહિજિહ્મગા ।

વિચરિષ્યતિ કૈકેયી નિર્મુક્તેવ હિ પન્નગી ॥ 2 ॥

વિવાસ્ય રામં સુભગા લબ્ધકામા સમાહિતા ।

ત્રાસયિષ્યતિ માં ભૂયો દુષ્ટાહિરિવ વેશ્મનિ ॥ 3 ॥

અથ સ્મ નગરે રામશ્ચરન્ ભૈક્ષં ગૃહે વસેત્ ।

કામકારો વરં દાતુમપિ દાસં મમાત્મજમ્ ॥ 4 ॥

પાતયિત્વા તુ કૈકેય્યા રામં સ્થાનાદ્યથેષ્ટતઃ ।

પ્રદિષ્ટો રક્ષસાં ભાગઃ પર્વણીવાહિતાગ્નિના ॥ 5 ॥

ગજરાજગતિર્વીરો મહાબાહુર્ધનુર્ધરઃ ।

વનમાવિશતે નૂનં સભાર્ય સ્સહ લક્ષ્મણઃ ॥ 6 ॥

વને ત્વદૃષ્ટદુઃખાનાં કેકય્યાનુમતે ત્વયા ।

ત્યક્તાનાં વનવાસાય કાન્વવસ્થા ભવિષ્યતિ ॥ 7 ॥

તે રત્નહીનાસ્તરુણાઃ ફલકાલે વિવાસિતાઃ ।

કથં વત્સ્યન્તિ કૃપણાઃ ફલમૂલૈઃ કૃતાશનાઃ ॥ 8 ॥

અપીદાનીં સ કાલસ્સ્યાન્મમ શોકક્ષય શ્શિવઃ ।

સભાર્યં યત્સહ ભ્રાત્રા પશ્યેયમિહ રાઘવમ્ ॥ 9 ॥

શ્રૃત્વૈવોપસ્થિતૌ વીરૌ કદાયોધ્યા ભવિષ્યતિ ।

યશસ્વિની હૃષ્ટજના સૂચ્છ્રિતધ્વજમાલિની ॥ 10 ॥

કદા પ્રેક્ષ્ય નરવ્યાઘ્રાવરણ્યાત્પુનરાગતૌ ।

નન્દિષ્યતિ પુરી હૃષ્ટા સમુદ્ર ઇવ પર્વણિ ॥ 11 ॥

કદાઽયોધ્યાં મહાબાહુઃ પુરીં વીરઃ પ્રવેક્ષ્યતિ ।

પુરસ્કૃત્ય રથે સીતાં વૃષભો ગોવધૂમિવ ॥ 12 ॥

કદા પ્રાણિસહસ્રાણિ રાજમાર્ગે મમાત્મજૌ ।

લાજૈરવકિરિષ્યન્તિ પ્રવિશન્તાવરિન્દમૌ ॥ 13 ॥

પ્રવિશન્તૌ કદાઽયોધ્યાં દ્રક્ષ્યામિ શુભકુણ્ડલૌ ।

ઉદગ્રાયુધનિસ્ત્રિંશૌ સશ્રૃઙ્ગાવિવ પર્વતૌ ॥ 14 ॥

કદાસુમનસઃ કન્યાદ્વિજાતીનાં ફલાનિ ચ ।

પ્રદિશન્તઃ પુરીં હૃષ્ટાઃ કરિષ્યન્તિ પ્રદક્ષિણમ્ ॥ 15 ॥

કદા પરિણતો બુદ્ધ્યા વયસા ચામરપ્રભઃ ।

અભ્યુપૈષ્યતિ ધર્મજ્ઞસ્ત્રિવર્ષ ઇવ માં લલન્ ॥ 16 ॥

નિસ્સંશયં મયા મન્યે પુરા વીર કદર્યયા ।

પાતુકામેષુ વત્સેષુ માતૃણાં શાતિતાસ્સ્તનાઃ ॥ 17 ॥

સાહં ગૌરિવ સિંહેન વિવત્સા વત્સલા કૃતા ।

કૈકેય્યા પુરુષવ્યાઘ્ર બાલવત્સેવ ગૌર્બલાત્ ॥ 18 ॥

ન હિ તાવદ્ગુણૈર્જુષ્ટં સર્વશાસ્ત્રવિશારદમ્ ।

એકપુત્રા વિના પુત્રમહં જીવિતુમુત્સહે ॥ 19 ॥

ન હિ મે જીવિતે કિઞ્ચિત્સામર્થ્યમિહ કલ્પ્યતે ।

અપશ્યન્ત્યાઃ પ્રિયં પુત્રં મહાબાહું મહાબલમ્ ॥ 20 ॥

અયં હિ માં દીપયતે સમુત્થિતઃ તનૂજશોકપ્રભવો હુતાશનઃ ।

મહીમિમાં રશ્મિભિરુદ્ધતપ્રભઃ યથા નિદાઘે ભગવાન્ દિવાકરઃ ॥ 21 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અયોધ્યાકાણ્ડે ત્રિચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha tricatvāriṃśassargaḥ |

tataḥ samīkṣya śayane sannaṃ śokena pārthivam |

kauśalyā putraśokārtā tamuvāca mahīpatim || 1 ||

rāghave naraśārdūle viṣamuptvāhijihmagā |

vicariṣyati kaikeyī nirmukteva hi pannagī || 2 ||

vivāsya rāmaṃ subhagā labdhakāmā samāhitā |

trāsayiṣyati māṃ bhūyo duṣṭāhiriva veśmani || 3 ||

atha sma nagare rāmaścaran bhaikṣaṃ gṛhe vaset |

kāmakāro varaṃ dātumapi dāsaṃ mamātmajam || 4 ||

pātayitvā tu kaikeyyā rāmaṃ sthānādyatheṣṭataḥ |

pradiṣṭo rakṣasāṃ bhāgaḥ parvaṇīvāhitāgninā || 5 ||

gajarājagatirvīro mahābāhurdhanurdharaḥ |

vanamāviśate nūnaṃ sabhārya ssaha lakṣmaṇaḥ || 6 ||

vane tvadṛṣṭaduḥkhānāṃ kekayyānumate tvayā |

tyaktānāṃ vanavāsāya kānvavasthā bhaviṣyati || 7 ||

te ratnahīnāstaruṇāḥ phalakāle vivāsitāḥ |

kathaṃ vatsyanti kṛpaṇāḥ phalamūlaiḥ kṛtāśanāḥ || 8 ||

apīdānīṃ sa kālassyānmama śokakṣaya śśivaḥ |

sabhāryaṃ yatsaha bhrātrā paśyeyamiha rāghavam || 9 ||

śrṛtvaivopasthitau vīrau kadāyodhyā bhaviṣyati |

yaśasvinī hṛṣṭajanā sūcchritadhvajamālinī || 10 ||

kadā prekṣya naravyāghrāvaraṇyātpunarāgatau |

nandiṣyati purī hṛṣṭā samudra iva parvaṇi || 11 ||

kadā'yodhyāṃ mahābāhuḥ purīṃ vīraḥ pravekṣyati |

puraskṛtya rathe sītāṃ vṛṣabho govadhūmiva || 12 ||

kadā prāṇisahasrāṇi rājamārge mamātmajau |

lājairavakiriṣyanti praviśantāvarindamau || 13 ||

praviśantau kadā'yodhyāṃ drakṣyāmi śubhakuṇḍalau |

udagrāyudhanistriṃśau saśrṛṅgāviva parvatau || 14 ||

kadāsumanasaḥ kanyādvijātīnāṃ phalāni ca |

pradiśantaḥ purīṃ hṛṣṭāḥ kariṣyanti pradakṣiṇam || 15 ||

kadā pariṇato buddhyā vayasā cāmaraprabhaḥ |

abhyupaiṣyati dharmajñastrivarṣa iva māṃ lalan || 16 ||

nissaṃśayaṃ mayā manye purā vīra kadaryayā |

pātukāmeṣu vatseṣu mātṛṇāṃ śātitāsstanāḥ || 17 ||

sāhaṃ gauriva siṃhena vivatsā vatsalā kṛtā |

kaikeyyā puruṣavyāghra bālavatseva gaurbalāt || 18 ||

na hi tāvadguṇairjuṣṭaṃ sarvaśāstraviśāradam |

ekaputrā vinā putramahaṃ jīvitumutsahe || 19 ||

na hi me jīvite kiñcitsāmarthyamiha kalpyate |

apaśyantyāḥ priyaṃ putraṃ mahābāhuṃ mahābalam || 20 ||

ayaṃ hi māṃ dīpayate samutthitaḥ tanūjaśokaprabhavo hutāśanaḥ |

mahīmimāṃ raśmibhiruddhataprabhaḥ yathā nidāghe bhagavān divākaraḥ || 21 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe tricatvāriṃśassargaḥ ||