2.33 Ayodhyakanda - Trayastrimsha Sargah

ॐ

2.33 અયોધ્યાકાણ્ડ - ત્રયસ્ત્રિંશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અયોધ્યાકાણ્ડમ્ ।

અથ ત્રયસ્ત્રિંશસ્સર્ગઃ ।

દત્ત્વા તુ સહ વૈદેહ્યા બ્રાહ્મણેભ્યો ધનં બહુ ।

જગ્મતુઃ પિતરં દ્રષ્ટું સીતયા સહ રાઘવૌ ॥ 1 ॥

તતો ગૃહીતે દુષ્પ્રેક્ષે ત્વશોભેતાં તદાયુધે ।

માલાદામભિરાબદ્ધે સીતયા સમલઙ્કૃતે ॥ 2 ॥

તતઃ પ્રાસાદહર્મ્યાણિ વિમાનશિખરાણિ ચ ।

અધિરુહ્ય જનશ્શ્રીમાનુદાસીનો વ્યલોકયત્ ॥ 3 ॥

ન હિ રથ્યાઃ સ્મ શક્યન્તે ગન્તું બહુજનાકુલાઃ ।

આરુહ્ય તસ્માત્પ્રાસાદાન્ દીનાઃ પશ્યન્તિ રાઘવમ્ ॥ 4 ॥

પદાતિં વર્જિતચ્છત્રં રામં દૃષ્ટ્વા જનાસ્તદા ।

ઊચુર્બહુવિધા વાચ શ્શોકોપહતચેતસઃ ॥ 5 ॥

યં યાન્તમનુયાતિ સ્મ ચતુરઙ્ગબલં મહત્ ।

તમેકં સીતયા સાર્ધમનુયાતિ સ્મ લક્ષ્મણઃ ॥ 6 ॥

ઐશ્વર્યસ્ય રસજ્ઞઃ સન્ કામિનાં ચૈવ કામદઃ ।

નેચ્છત્યેવાનૃતં કર્તું પિતરં ધર્મગૌરવાત્ ॥ 7 ॥

યા ન શક્યા પુરા દ્રષ્ટું ભૂતૈરાકાશગૈરપિ ।

તામદ્ય સીતાં પશ્યન્તિ રાજમાર્ગગતા જનાઃ ॥ 8 ॥

અઙ્ગરાગોચિતાં સીતાં રક્તચન્દનસેવિનીમ્ ।

વર્ષમુષ્ણં ચ શીતં ચ નેષ્યન્ત્યાશુ વિવર્ણતામ્ ॥ 9 ॥

અદ્ય નૂનં દશરથસ્સત્ત્વમાવિશ્ય ભાષતે ।

ન હિ રાજા પ્રિયં પુત્રં વિવાસયિતુમર્હતિ ॥ 10 ॥

નિર્ગુણસ્યાપિ પુત્રસ્ય કથં સ્યાદ્વિપ્રવાસનમ્ ।

કિં પુનર્યસ્ય લોકોઽયં જિતો વૃત્તેન કેવલમ્ ॥ 11 ॥

અનૃશંસ્યમનુક્રોશઃ શ્રુતં શીલં દમશ્શમઃ ।

રાઘવં શોભયન્ત્યેતે ષડ્ગુણાઃ પુરુષોત્તમમ્ ॥ 12 ॥

તસ્માત્તસ્યોપઘાતેન પ્રજાઃ પરમપીડિતાઃ ।

ઔદકાનીવ સત્ત્વાનિ ગ્રીષ્મે સલિલસઙ્ક્ષયાત્ ॥ 13 ॥

પીડયા પીડિતં સર્વં જગદસ્ય જગત્પતેઃ ।

મૂલસ્યેવોપઘાતેન વૃક્ષઃ પુષ્પફલોપગઃ ॥ 14 ॥

મૂલં હ્યેષ મનુષ્યાણાં ધર્મસારો મહાદ્યુતિઃ ।

પુષ્પં ફલં ચ પત્રં ચ શાખાશ્ચાસ્યેતરે જનાઃ ॥ 15 ॥

તે લક્ષ્મણ ઇવ ક્ષિપ્રં સપત્ન્ય સ્સહબાન્ધવાઃ ।

ગચ્છન્તમનુગચ્છામો યેન ગચ્છતિ રાઘવઃ ॥ 16 ॥

ઉદ્યાનાનિ પરિત્યજ્ય ક્ષેત્રાણિ ચ ગૃહાણિ ચ ।

એકદુઃખસુખા રામમનુગચ્છામ ધાર્મિકમ્ ॥ 17 ॥

સમુદ્ધૃતનિધાનાનિ પરિધ્વસ્તાજિરાણિ ચ ।

ઉપાત્ત ધનધાન્યાનિ હૃતસારાણિ સર્વશઃ ॥ 18 ॥

રજસાભ્યવકીર્ણાનિ પરિત્યક્તાનિ દૈવતૈઃ ।

મૂષકૈઃપરિધાવદ્ભિરુદ્બિલૈરાવૃતાનિ ચ ॥ 19 ॥

અપેતોદકધૂમાનિ હીનસમ્માર્જનાનિ ચ ।

પ્રણષ્ટબલિકર્મેજ્યામન્ત્રહોમજપાનિ ચ ॥ 20 ॥

દુષ્કાલેનેવ ભગ્નાનિ ભિન્નભાજનવન્તિ ચ ।

અસ્માત્ત્યક્તાનિ વેશ્માનિ કૈકેયી પ્રતિપદ્યતામ્ ॥ 21 ॥

વનં નગરમેવાસ્તુ યેન ગચ્છતિ રાઘવઃ ।

અસ્માભિશ્ચ પરિત્યક્તં પુરં સમ્પદ્યતાં વનમ્ ॥ 22 ॥

બિલાનિ દંષ્ટ્રિણ સ્સર્વે સાનૂનિ મૃગપક્ષિણઃ ।

ત્યજન્ત્વસ્મદ્ભયાદ્ભીતા ગજાસ્સિંહા વનાનિ ચ ॥ 23 ॥

અસ્મત્ત્યક્તં પ્રપદ્યન્તાં સેવ્યમાનં ત્યજન્તુ ચ ।

તૃણમાંસ ફલાદાનાં દેશં વ્યાલમૃગદ્વિજમ્ ॥ 24 ॥

પ્રપદ્યતાં હિ કૈકેયી સપુત્રા સહ બાન્ધવૈઃ ।

રાઘવેણ વને સર્વે વયં વત્સ્યામ નિર્વૃતાઃ ॥ 25 ॥

ઇત્યેવં વિવિધા વાચો નાનાજનસમીરિતાઃ ।

શુશ્રાવ રામઃ શ્રુત્વા ચ ન વિચક્રેઽસ્ય માનસમ્ ॥ 26 ॥

સ તુ વેશ્મ પિતુર્દૂરાત્કૈલાસશિખરપ્રભમ્ ।

અભિચક્રામ ધર્માત્મા મત્તમાતઙ્ગવિક્રમઃ ॥ 27 ॥

વિનીતવીરપુરુષં પ્રવિશ્ય તુ નૃપાલયમ્ ।

દદર્શાવસ્થિતં દીનં સુમન્ત્રમવિદૂરતઃ ॥ 28 ॥

પ્રતીક્ષમાણોઽપિ જનં તદાર્ત મનાર્તરૂપઃ પ્રહસન્નિવાથ ।

જગામ રામઃ પિતરં દિદૃક્ષુઃ પિતુર્નિદેશં વિધિવચ્ચિકીર્ષુઃ ॥ 29 ॥

તત્પૂર્વમૈક્ષ્વાકસુતો મહાત્મા રામો ગમિષ્યન્વનમાર્તરૂપમ્ ।

વ્યતિષ્ઠત પ્રેક્ષ્ય તદા સુમન્ત્રં પિતુર્મહાત્મા પ્રતિહારણાર્થમ્ ॥ 30 ॥

પિતુર્નિદેશેન તુ ધર્મવત્સલઃ વનપ્રવેશે કૃતબુદ્ધિનિશ્ચયઃ ।

સ રાઘવઃ પ્રેક્ષ્ય સુમન્ત્રમબ્રવી ન્નિવેદયસ્વાગમનં નૃપાય મે ॥ 31 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અયોધ્યાકાણ્ડે ત્રયસ્ત્રિંશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha trayastriṃśassargaḥ |

dattvā tu saha vaidehyā brāhmaṇebhyo dhanaṃ bahu |

jagmatuḥ pitaraṃ draṣṭuṃ sītayā saha rāghavau || 1 ||

tato gṛhīte duṣprekṣe tvaśobhetāṃ tadāyudhe |

mālādāmabhirābaddhe sītayā samalaṅkṛte || 2 ||

tataḥ prāsādaharmyāṇi vimānaśikharāṇi ca |

adhiruhya janaśśrīmānudāsīno vyalokayat || 3 ||

na hi rathyāḥ sma śakyante gantuṃ bahujanākulāḥ |

āruhya tasmātprāsādān dīnāḥ paśyanti rāghavam || 4 ||

padātiṃ varjitacchatraṃ rāmaṃ dṛṣṭvā janāstadā |

ūcurbahuvidhā vāca śśokopahatacetasaḥ || 5 ||

yaṃ yāntamanuyāti sma caturaṅgabalaṃ mahat |

tamekaṃ sītayā sārdhamanuyāti sma lakṣmaṇaḥ || 6 ||

aiśvaryasya rasajñaḥ san kāmināṃ caiva kāmadaḥ |

necchatyevānṛtaṃ kartuṃ pitaraṃ dharmagauravāt || 7 ||

yā na śakyā purā draṣṭuṃ bhūtairākāśagairapi |

tāmadya sītāṃ paśyanti rājamārgagatā janāḥ || 8 ||

aṅgarāgocitāṃ sītāṃ raktacandanasevinīm |

varṣamuṣṇaṃ ca śītaṃ ca neṣyantyāśu vivarṇatām || 9 ||

adya nūnaṃ daśarathassattvamāviśya bhāṣate |

na hi rājā priyaṃ putraṃ vivāsayitumarhati || 10 ||

nirguṇasyāpi putrasya kathaṃ syādvipravāsanam |

kiṃ punaryasya loko'yaṃ jito vṛttena kevalam || 11 ||

anṛśaṃsyamanukrośaḥ śrutaṃ śīlaṃ damaśśamaḥ |

rāghavaṃ śobhayantyete ṣaḍguṇāḥ puruṣottamam || 12 ||

tasmāttasyopaghātena prajāḥ paramapīḍitāḥ |

audakānīva sattvāni grīṣme salilasaṅkṣayāt || 13 ||

pīḍayā pīḍitaṃ sarvaṃ jagadasya jagatpateḥ |

mūlasyevopaghātena vṛkṣaḥ puṣpaphalopagaḥ || 14 ||

mūlaṃ hyeṣa manuṣyāṇāṃ dharmasāro mahādyutiḥ |

puṣpaṃ phalaṃ ca patraṃ ca śākhāścāsyetare janāḥ || 15 ||

te lakṣmaṇa iva kṣipraṃ sapatnya ssahabāndhavāḥ |

gacchantamanugacchāmo yena gacchati rāghavaḥ || 16 ||

udyānāni parityajya kṣetrāṇi ca gṛhāṇi ca |

ekaduḥkhasukhā rāmamanugacchāma dhārmikam || 17 ||

samuddhṛtanidhānāni paridhvastājirāṇi ca |

upātta dhanadhānyāni hṛtasārāṇi sarvaśaḥ || 18 ||

rajasābhyavakīrṇāni parityaktāni daivataiḥ |

mūṣakaiḥparidhāvadbhirudbilairāvṛtāni ca || 19 ||

apetodakadhūmāni hīnasammārjanāni ca |

praṇaṣṭabalikarmejyāmantrahomajapāni ca || 20 ||

duṣkāleneva bhagnāni bhinnabhājanavanti ca |

asmāttyaktāni veśmāni kaikeyī pratipadyatām || 21 ||

vanaṃ nagaramevāstu yena gacchati rāghavaḥ |

asmābhiśca parityaktaṃ puraṃ sampadyatāṃ vanam || 22 ||

bilāni daṃṣṭriṇa ssarve sānūni mṛgapakṣiṇaḥ |

tyajantvasmadbhayādbhītā gajāssiṃhā vanāni ca || 23 ||

asmattyaktaṃ prapadyantāṃ sevyamānaṃ tyajantu ca |

tṛṇamāṃsa phalādānāṃ deśaṃ vyālamṛgadvijam || 24 ||

prapadyatāṃ hi kaikeyī saputrā saha bāndhavaiḥ |

rāghaveṇa vane sarve vayaṃ vatsyāma nirvṛtāḥ || 25 ||

ityevaṃ vividhā vāco nānājanasamīritāḥ |

śuśrāva rāmaḥ śrutvā ca na vicakre'sya mānasam || 26 ||

sa tu veśma piturdūrātkailāsaśikharaprabham |

abhicakrāma dharmātmā mattamātaṅgavikramaḥ || 27 ||

vinītavīrapuruṣaṃ praviśya tu nṛpālayam |

dadarśāvasthitaṃ dīnaṃ sumantramavidūrataḥ || 28 ||

pratīkṣamāṇo'pi janaṃ tadārta manārtarūpaḥ prahasannivātha |

jagāma rāmaḥ pitaraṃ didṛkṣuḥ piturnideśaṃ vidhivaccikīrṣuḥ || 29 ||

tatpūrvamaikṣvākasuto mahātmā rāmo gamiṣyanvanamārtarūpam |

vyatiṣṭhata prekṣya tadā sumantraṃ piturmahātmā pratihāraṇārtham || 30 ||

piturnideśena tu dharmavatsalaḥ vanapraveśe kṛtabuddhiniścayaḥ |

sa rāghavaḥ prekṣya sumantramabravī nnivedayasvāgamanaṃ nṛpāya me || 31 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe trayastriṃśassargaḥ ||