2.31 Ayodhyakanda - Ekatrimsha Sargah

ॐ

2.31 અયોધ્યાકાણ્ડ - એકત્રિંશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અયોધ્યાકાણ્ડમ્ ।

અથ એકત્રિંશસ્સર્ગઃ ।

એવં શૃત્વા તુ સંવાદં લક્ષ્મણઃ પૂર્વમાગતઃ ।

બાષ્પપર્યાકુલમુખઃ શોકં સોઢુમશક્નુવન્ ॥ 1 ॥

સ ભ્રાતુશ્ચરણૌ ગાઢં નિપીડ્ય રઘુનન્દનઃ ।

સીતામુવાચાતિયશાં રાઘવં ચ મહાવ્રતમ્ ॥ 2 ॥

એવં શૃત્વા તુ સંવાદં લક્ષ્મણઃ પૂર્વમાગતઃ ।

બાષ્પપર્યાકુલમુખઃ શોકં સોઢુમશક્નુવન્ ॥ 3 ॥

સ ભ્રાતુશ્ચરણૌ ગાઢં નિપીડ્ય રઘુનન્દનઃ ।

સીતામુવાચાતિયશાં રાઘવં ચ મહાવ્રતમ્ ॥ 4 ॥

યદિ ગન્તું કૃતાબુદ્ધિર્વનં મૃગગજાયુતમ્ ।

અહં ત્વાનુગમિષ્યામિ વનમગ્રે ધનુર્ધરઃ ॥ 5 ॥

મયા સમેતોઽરણ્યાનિ બહૂનિ વિચરિષ્યસિ ।

પક્ષિભિર્મૃગયૂથૈશ્ચ સઙ્ઘુષ્ટાનિ સમન્તતઃ ॥ 6 ॥

ન દેવલોકાક્રમણં નામરત્વમહં વૃણે ।

ઐશ્વર્યં વાપિ લોકાનાં કામયે ન ત્વયા વિના ॥ 7 ॥

એવં બ્રુવાણસ્સૌમિત્રિર્વનવાસાય નિશ્ચિતઃ ।

રામેણ બહુભિસ્સાન્ત્વૈર્નિષિધ્દઃ પુનરબ્રવીત્ ॥ 8 ॥

અનુજ્ઞાતશ્ચ ભવતા પૂર્વમેવ યદસ્મ્યહમ્ ।

કિમિદાનીં પુનરિદં ક્રિયતે મન્નિવારણમ્ ॥ 9 ॥

યદર્થં પ્રતિષેધો મે ક્રિયતે ગન્તુમિચ્છતઃ ।

એતદિચ્છામિ વિજ્ઞાતું સંશયો હિ મમાનઘ ॥ 10 ॥

તતોઽબ્રવીન્મહાતેજા રામો લક્ષ્મણમગ્રતઃ ।

સ્થિતં પ્રાગ્ગામિનં વીરં યાચમાનં કૃતાઞ્જલિમ્ ॥ 11 ॥

સ્નિગ્ધો ધર્મરતો વીરસ્સતતં સત્પથે સ્થિતઃ ।

પ્રિયઃ પ્રાણસમો વશ્યો ભ્રાતા ચાપિ સખા ચ મે ॥ 12 ॥

મયાઽદ્ય સહ સૌમિત્રે ત્વયિ ગચ્છતિ તદ્વનમ્ ।

કો ભરિષ્યતિ કૌસલ્યાં સુમિત્રાં વા યશસ્વિનીમ્ ॥ 13 ॥

અભિવર્ષતિ કામૈર્યઃ પર્જન્યઃ પૃથિવીમિવ ।

સ કામપાશપર્યસ્તો મહાતેજા મહીપતિઃ ॥ 14 ॥

સા હિ રાજ્યમિદં પ્રાપ્ય નૃપસ્યાશ્વપતે સ્સુતા ।

દુઃખિતાનાં સપત્નીનાં ન કરિષ્યતિ શોભનમ્ ॥ 15 ॥

ન સ્મરિષ્યતિ કૌસલ્યાં સુમિત્રાં ચ સુદુઃખિતામ્ ।

ભરતો રાજ્યમાસાદ્ય કૈકેય્યાં પર્યવસ્થિતઃ ॥ 16 ॥

તામાર્યાં સ્વયમેવેહ રાજાનુગ્રહણેન વા ।

સૌમિત્રે ભર કૌશલ્યામુક્તમર્થમિમં ચર ॥ 17 ॥

એવં મમ ચ તે ભક્તિર્ભવિષ્યતિ સુદર્શિતા ।

ધર્મજ્ઞ ગુરુપૂજાયાં ધર્મશ્ચાપ્યતુલો મહાન્ ॥ 18 ॥

એવં કુરુષ્વ સૌમિત્રે મત્કૃતે રઘુનન્દન ।

અસ્માભિર્વિપ્રહીણાયા માતુર્નો ન ભવેત્સુખમ્ ॥ 19 ॥

એવમુક્તસ્તુ રામેણ લક્ષ્મણ શ્શ્લક્ષ્ણયા ગિરા ।

પ્રત્યુવાચ તદા રામં વાક્યજ્ઞો વાક્યકોવિદમ્ ॥ 20 ॥

તવૈવ તેજસા વીર ભરતઃ પૂજયિષ્યતિ ।

કૌસલ્યાં ચ સુમિત્રાં ચ પ્રયતો નાત્ર સંશયઃ ॥ 21 ॥

કૌશલ્યા બિભૃયાદાર્યા સહસ્રમપિ મદ્વિધાન્ ।

યસ્યાસ્સહસ્રં ગ્રામાણાં સમ્પ્રાપ્ત મુપજીવનમ્ ॥ 22 ॥

તદાત્મભરણે ચૈવ મમ માતુસ્તથૈવ ચ ।

પર્યાપ્તા મદ્વિધાનાં ચ ભરણાય યશસ્વિની ॥ 23 ॥

કુરુષ્વ મામનુચરં વૈધર્મ્યં નેહ વિદ્યતે ।

કૃતાર્થોઽહં ભવિષ્યામિ તવ ચાર્થઃ પ્રકલ્પતે ॥ 24 ॥

ધનુરાદાય સશરં ખનિત્રપિટકાધરઃ ।

અગ્રતસ્તે ગમિષ્યામિ પન્થાનમનુદર્શયન્ ॥ 25 ॥

આહરિષ્યામિ તે નિત્યં મૂલાનિ ચ ફલાનિ ચ ।

વન્યાનિ યાનિ ચાન્યાનિ સ્વાહારાણિ તપસ્વિનામ્ ॥ 26 ॥

ભવાંસ્તુ સહ વૈદેહ્યા ગિરિસાનુષુ રંસ્યતે ।

અહં સર્વં કરિષ્યામિ જાગ્રત સ્સ્વપતશ્ચ તે ॥ 27 ॥

રામસ્ત્વનેન વાક્યેન સુપ્રીતઃ પ્રત્યુવાચ તમ્ ।

વ્રજાપૃચ્છસ્વ સૌમિત્રે સર્વમેવ સુહૃજ્જનમ્ ॥ 28 ॥

યે ચ રાજ્ઞો દદૌ દિવ્યે મહાત્મા વરુણ સ્સ્વયમ્ ।

જનકસ્ય મહાયજ્ઞે ધનુષી રૌદ્રદર્શને ॥ 29 ॥

અભેદ્યકવચે દિવ્યે તૂણી ચાક્ષયસાયકૌ ।

આદિત્યવિમલૌ ચોભૌ ખડ્ગૌ હેમપરિષ્કૃતૌ ॥ 30 ॥

સત્કૃત્ય નિહિતં સર્વમેતદાચાર્યસદ્મનિ ।

સર્વમાયુધમાદાય ક્ષિપ્રમાવ્રજ લક્ષ્મણ ॥ 31 ॥

સ સુહૃજ્જનમામન્ત્ર્યવનવાસાય નિશ્ચિતઃ ।

ઇક્ષ્વાકુગુરુમાગમ્ય જગ્રાહાયુધમુત્તમમ્ ॥ 32 ॥

તદ્ધિવ્યં રાજશાર્દૂલ સત્કૃતં માલ્યભૂષિતમ્ ।

રામાય દર્શયામાસ સૌમિત્રિસ્સર્વમાયુધમ્ ॥ 33 ॥

તમુવાચાત્મવાન્ રામઃ પ્રીત્યા લક્ષ્મણમાગતમ્ ।

કાલે ત્વમાગત સૌમ્ય કાઙ્ક્ષિતે મમ લક્ષ્મણ ॥ 34 ॥

અહં પ્રદાતુમિચ્છામિ યદિદં મામકં ધનમ્ ।

બ્રાહ્મણેભ્યસ્તપસ્વિભ્યસ્ત્વયા સહ પરન્તપ ॥ 35 ॥

વસન્તીહ દૃઢં ભક્ત્યા ગુરુષુ દ્વિજસત્તમાઃ ।

તેષામપિ ચ મે ભૂયસ્સર્વેષાઞ્ચોપજીવિનામ્ ॥ 36 ॥

વશિષ્ઠપુત્રં તુ સુયજ્ઞમાર્યં ત્વમાનયાશુ પ્રવરં દ્વિજાનામ્ ।

અભિપ્રયાસ્યામિ વનં સમસ્તા નભ્યર્ચ્ય શિષ્ટાનપરાન્ દ્વિજાતીન્ ॥ 37 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અયોધ્યાકાણ્ડે એકત્રિંશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha ekatriṃśassargaḥ |

evaṃ śṛtvā tu saṃvādaṃ lakṣmaṇaḥ pūrvamāgataḥ |

bāṣpaparyākulamukhaḥ śokaṃ soḍhumaśaknuvan || 1 ||

sa bhrātuścaraṇau gāḍhaṃ nipīḍya raghunandanaḥ |

sītāmuvācātiyaśāṃ rāghavaṃ ca mahāvratam || 2 ||

evaṃ śṛtvā tu saṃvādaṃ lakṣmaṇaḥ pūrvamāgataḥ |

bāṣpaparyākulamukhaḥ śokaṃ soḍhumaśaknuvan || 3 ||

sa bhrātuścaraṇau gāḍhaṃ nipīḍya raghunandanaḥ |

sītāmuvācātiyaśāṃ rāghavaṃ ca mahāvratam || 4 ||

yadi gantuṃ kṛtābuddhirvanaṃ mṛgagajāyutam |

ahaṃ tvānugamiṣyāmi vanamagre dhanurdharaḥ || 5 ||

mayā sameto'raṇyāni bahūni vicariṣyasi |

pakṣibhirmṛgayūthaiśca saṅghuṣṭāni samantataḥ || 6 ||

na devalokākramaṇaṃ nāmaratvamahaṃ vṛṇe |

aiśvaryaṃ vāpi lokānāṃ kāmaye na tvayā vinā || 7 ||

evaṃ bruvāṇassaumitrirvanavāsāya niścitaḥ |

rāmeṇa bahubhissāntvairniṣidhdaḥ punarabravīt || 8 ||

anujñātaśca bhavatā pūrvameva yadasmyaham |

kimidānīṃ punaridaṃ kriyate mannivāraṇam || 9 ||

yadarthaṃ pratiṣedho me kriyate gantumicchataḥ |

etadicchāmi vijñātuṃ saṃśayo hi mamānagha || 10 ||

tato'bravīnmahātejā rāmo lakṣmaṇamagrataḥ |

sthitaṃ prāggāminaṃ vīraṃ yācamānaṃ kṛtāñjalim || 11 ||

snigdho dharmarato vīrassatataṃ satpathe sthitaḥ |

priyaḥ prāṇasamo vaśyo bhrātā cāpi sakhā ca me || 12 ||

mayā'dya saha saumitre tvayi gacchati tadvanam |

ko bhariṣyati kausalyāṃ sumitrāṃ vā yaśasvinīm || 13 ||

abhivarṣati kāmairyaḥ parjanyaḥ pṛthivīmiva |

sa kāmapāśaparyasto mahātejā mahīpatiḥ || 14 ||

sā hi rājyamidaṃ prāpya nṛpasyāśvapate ssutā |

duḥkhitānāṃ sapatnīnāṃ na kariṣyati śobhanam || 15 ||

na smariṣyati kausalyāṃ sumitrāṃ ca suduḥkhitām |

bharato rājyamāsādya kaikeyyāṃ paryavasthitaḥ || 16 ||

tāmāryāṃ svayameveha rājānugrahaṇena vā |

saumitre bhara kauśalyāmuktamarthamimaṃ cara || 17 ||

evaṃ mama ca te bhaktirbhaviṣyati sudarśitā |

dharmajña gurupūjāyāṃ dharmaścāpyatulo mahān || 18 ||

evaṃ kuruṣva saumitre matkṛte raghunandana |

asmābhirviprahīṇāyā māturno na bhavetsukham || 19 ||

evamuktastu rāmeṇa lakṣmaṇa śślakṣṇayā girā |

pratyuvāca tadā rāmaṃ vākyajño vākyakovidam || 20 ||

tavaiva tejasā vīra bharataḥ pūjayiṣyati |

kausalyāṃ ca sumitrāṃ ca prayato nātra saṃśayaḥ || 21 ||

kauśalyā bibhṛyādāryā sahasramapi madvidhān |

yasyāssahasraṃ grāmāṇāṃ samprāpta mupajīvanam || 22 ||

tadātmabharaṇe caiva mama mātustathaiva ca |

paryāptā madvidhānāṃ ca bharaṇāya yaśasvinī || 23 ||

kuruṣva māmanucaraṃ vaidharmyaṃ neha vidyate |

kṛtārtho'haṃ bhaviṣyāmi tava cārthaḥ prakalpate || 24 ||

dhanurādāya saśaraṃ khanitrapiṭakādharaḥ |

agrataste gamiṣyāmi panthānamanudarśayan || 25 ||

āhariṣyāmi te nityaṃ mūlāni ca phalāni ca |

vanyāni yāni cānyāni svāhārāṇi tapasvinām || 26 ||

bhavāṃstu saha vaidehyā girisānuṣu raṃsyate |

ahaṃ sarvaṃ kariṣyāmi jāgrata ssvapataśca te || 27 ||

rāmastvanena vākyena suprītaḥ pratyuvāca tam |

vrajāpṛcchasva saumitre sarvameva suhṛjjanam || 28 ||

ye ca rājño dadau divye mahātmā varuṇa ssvayam |

janakasya mahāyajñe dhanuṣī raudradarśane || 29 ||

abhedyakavace divye tūṇī cākṣayasāyakau |

ādityavimalau cobhau khaḍgau hemapariṣkṛtau || 30 ||

satkṛtya nihitaṃ sarvametadācāryasadmani |

sarvamāyudhamādāya kṣipramāvraja lakṣmaṇa || 31 ||

sa suhṛjjanamāmantryavanavāsāya niścitaḥ |

ikṣvākugurumāgamya jagrāhāyudhamuttamam || 32 ||

taddhivyaṃ rājaśārdūla satkṛtaṃ mālyabhūṣitam |

rāmāya darśayāmāsa saumitrissarvamāyudham || 33 ||

tamuvācātmavān rāmaḥ prītyā lakṣmaṇamāgatam |

kāle tvamāgata saumya kāṅkṣite mama lakṣmaṇa || 34 ||

ahaṃ pradātumicchāmi yadidaṃ māmakaṃ dhanam |

brāhmaṇebhyastapasvibhyastvayā saha parantapa || 35 ||

vasantīha dṛḍhaṃ bhaktyā guruṣu dvijasattamāḥ |

teṣāmapi ca me bhūyassarveṣāñcopajīvinām || 36 ||

vaśiṣṭhaputraṃ tu suyajñamāryaṃ tvamānayāśu pravaraṃ dvijānām |

abhiprayāsyāmi vanaṃ samastā nabhyarcya śiṣṭānaparān dvijātīn || 37 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ekatriṃśassargaḥ ||