2.28 Ayodhyakanda - Ashtavimsha Sargah

ॐ

2.28 અયોધ્યાકાણ્ડ - અષ્ટાવિંશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અયોધ્યાકાણ્ડમ્ ।

અથ અષ્ટાવિંશસ્સર્ગઃ ।

સ એવં બ્રુવતીં સીતાં ધર્મજ્ઞો ધર્મવત્સલઃ ।

ન નેતું કુરુતે બુદ્ધિં વને દુઃખાનિ ચિન્તયન્ ॥ 1 ॥

સાન્ત્વયિત્વા પુનસ્તાં તુ બાષ્પદૂષિતલોચનામ્ ।

નિવર્તનાર્થે ધર્માત્મા વાક્યમેતદુવાચ હ ॥ 2 ॥

સીતે મહાકુલીનાઽસિ ધર્મે ચ નિરતા સદા ।

ઇહાઽચર સ્વધર્મં ત્વં મે યથા મનસસ્સુખમ્ ॥ 3 ॥

સીતે યથા ત્વાં વક્ષ્યામિ તથા કાર્યં ત્વયાઽબલે ।

વને હિ બહવો દોષા વદતસ્તાન્નિબોધ મે ॥ 4 ॥

સીતે વિમુચ્યતામેષા વનવાસકૃતા મતિઃ ।

બહુદોષં હિ કાન્તારં વનમિત્યભિધીયતે ॥ 5 ॥

હિતબુદ્ધ્યા ખલુ વચો મયૈતદભિધીયતે ।

સદા સુખં ન જાનામિ દુઃખમેવ સદા વનમ્ ॥ 6 ॥

ગિરિનિર્ઝરસમ્ભૂતા ગિરિકન્દર વાસિનામ્ ।

સિંહાનાં નિનદા દુઃખા શ્શ્રોતું દુઃખમતો વનમ્ ॥ 7 ॥

ક્રીડમાનાશ્ચ વિસ્રબ્ધા મત્તા શ્શૂન્યે મહામૃગાઃ ।

દૃષ્ટ્વા સમભિવર્તન્તે સીતે દુઃખમતો વનમ્ ॥ 8 ॥

સગ્રાહા સ્સરિતશ્ચૈવ પઙ્કવત્યસ્સુ દુસ્તરાઃ ।

મત્તૈરપિ ગજૈર્નિત્યમતો દુઃખતરં વનમ્ ॥ 9 ॥

લતાકણ્ટકસઙ્કીર્ણાઃ કૃકવાકૂપનાદિતાઃ ।

નિરપાશ્ચ સુદુર્ગાશ્ચ માર્ગા દુઃખમતો વનમ્ ॥ 10 ॥

સુપ્યતે પર્ણશય્યાસુ સ્વયં ભગ્નાસુ ભૂતલે ।

રાત્રિષુ શ્રમખિન્નેન તસ્માદ્દુઃખતરં વનમ્ ॥ 11 ॥

અહોરાત્રં ચ સન્તોષઃ કર્તવ્યો નિયતાત્મના ।

ફલૈર્વૃક્ષાવપતિતૈ સ્સીતે દુઃખમતો વનમ્ ॥ 12 ॥

ઉપવાસશ્ચ કર્તવ્યો યથા પ્રાણેન મૈથિલિ ।

જટાભારશ્ચ કર્તવ્યો વલ્કલામ્બરધારિણા ॥ 13 ॥

દેવતાનાં પિત્રૂણાં કર્તવ્યં વિધિપૂર્વકમ્ ।

પ્રાપ્તાનામતિથીનાં ચ નિત્યશઃ પ્રતિપૂજનમ્ ॥ 14 ॥

કાર્યસ્ત્રિરભિષેકશ્ચ કાલે કાલે ચ નિત્યશઃ ।

ચરતા નિયમેનૈવ તસ્માદ્ધુઃખતરં વનમ્ ॥ 15 ॥

ઉપહારશ્ચ કર્તવ્યઃ કુસુમૈ સ્સ્વયમાહૃતૈઃ ।

આર્ષેણ વિધિના વેદ્યાં બાલે દુઃખમતો વનમ્ ॥ 16 ॥

યથાલબ્ધેન કર્તવ્યઃ સન્તોષસ્તેન મૈથિલિ ।

યતાહારૈર્વનચરૈ ર્નિત્યં દુઃખમતો વનમ્ ॥ 17 ॥

અતીવ વાતાસ્તિમિરં બુભુક્ષા ચાત્ર નિત્યશઃ ।

ભયાનિ ચ મહાન્ત્યત્ર તતો દુઃખતરં વનમ્ ॥ 18 ॥

સરીસૃપાશ્ચ બહવો બહુરૂપાશ્ચ ભામિનિ ।

ચરન્તિ પૃથિવીં દર્પાત્તતો દુઃખતરં વનમ્ ॥ 19 ॥

નદી નિલયના સ્સર્પા નદીકુટિલગામિનઃ ।

તિષઠ્ન્ત્યાવૃત્ય પન્થાનં તતો દુઃખતરં વનમ્ ॥ 20 ॥

પતઙ્ગા વૃશ્ચિકાઃ કીટા દંશાશ્ચ મશકૈ સ્સહ ।

બાધન્તે નિત્યમબલે સર્વં દુઃખમતો વનમ્ ॥ 21 ॥

દ્રુમાઃ કણ્ટકિનશ્ચૈવ કુશાઃ કાશાશ્ચ ભામિનિ ।

વને વ્યાકુલશાખાગ્રાસ્તેન દુઃખતરં વનમ્ ॥ 22 ॥

કાયક્લેશાશ્ચ બહવો ભયાનિ વિવિધાનિ ચ ।

અરણ્યવાસે વસતો દુઃખમેવ તતો વનમ્ ॥ 23 ॥

ક્રોધલોભૌ વિમોક્તવ્યૌ કર્તવ્યા તપસે મતિઃ ।

ન ભેતવ્યં ચ ભેતવ્યે નિત્યં દુઃખમતો વનમ્ ॥ 24 ॥

તદલં તે વનં ગત્વા ક્ષમં ન હિ વનં તવ ।

વિમૃશન્નિહ પશ્યામિ બહુદોષતરં વનમ્ ॥ 25 ॥

વનન્તુ નેતું ન કૃતા મતિસ્તદા બભૂવ રામેણ યદા મહાત્મના ।

ન તસ્ય સીતા વચનં ચકાર ત ત્તતોઽબ્રવીદ્રામમિદં સુદુઃખિતા ॥ 26 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અયોધ્યાકાણ્ડે અષ્ટાવિંશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha aṣṭāviṃśassargaḥ |

sa evaṃ bruvatīṃ sītāṃ dharmajño dharmavatsalaḥ |

na netuṃ kurute buddhiṃ vane duḥkhāni cintayan || 1 ||

sāntvayitvā punastāṃ tu bāṣpadūṣitalocanām |

nivartanārthe dharmātmā vākyametaduvāca ha || 2 ||

sīte mahākulīnā'si dharme ca niratā sadā |

ihā'cara svadharmaṃ tvaṃ me yathā manasassukham || 3 ||

sīte yathā tvāṃ vakṣyāmi tathā kāryaṃ tvayā'bale |

vane hi bahavo doṣā vadatastānnibodha me || 4 ||

sīte vimucyatāmeṣā vanavāsakṛtā matiḥ |

bahudoṣaṃ hi kāntāraṃ vanamityabhidhīyate || 5 ||

hitabuddhyā khalu vaco mayaitadabhidhīyate |

sadā sukhaṃ na jānāmi duḥkhameva sadā vanam || 6 ||

girinirjharasambhūtā girikandara vāsinām |

siṃhānāṃ ninadā duḥkhā śśrotuṃ duḥkhamato vanam || 7 ||

krīḍamānāśca visrabdhā mattā śśūnye mahāmṛgāḥ |

dṛṣṭvā samabhivartante sīte duḥkhamato vanam || 8 ||

sagrāhā ssaritaścaiva paṅkavatyassu dustarāḥ |

mattairapi gajairnityamato duḥkhataraṃ vanam || 9 ||

latākaṇṭakasaṅkīrṇāḥ kṛkavākūpanāditāḥ |

nirapāśca sudurgāśca mārgā duḥkhamato vanam || 10 ||

supyate parṇaśayyāsu svayaṃ bhagnāsu bhūtale |

rātriṣu śramakhinnena tasmādduḥkhataraṃ vanam || 11 ||

ahorātraṃ ca santoṣaḥ kartavyo niyatātmanā |

phalairvṛkṣāvapatitai ssīte duḥkhamato vanam || 12 ||

upavāsaśca kartavyo yathā prāṇena maithili |

jaṭābhāraśca kartavyo valkalāmbaradhāriṇā || 13 ||

devatānāṃ pitrūṇāṃ kartavyaṃ vidhipūrvakam |

prāptānāmatithīnāṃ ca nityaśaḥ pratipūjanam || 14 ||

kāryastrirabhiṣekaśca kāle kāle ca nityaśaḥ |

caratā niyamenaiva tasmāddhuḥkhataraṃ vanam || 15 ||

upahāraśca kartavyaḥ kusumai ssvayamāhṛtaiḥ |

ārṣeṇa vidhinā vedyāṃ bāle duḥkhamato vanam || 16 ||

yathālabdhena kartavyaḥ santoṣastena maithili |

yatāhārairvanacarai rnityaṃ duḥkhamato vanam || 17 ||

atīva vātāstimiraṃ bubhukṣā cātra nityaśaḥ |

bhayāni ca mahāntyatra tato duḥkhataraṃ vanam || 18 ||

sarīsṛpāśca bahavo bahurūpāśca bhāmini |

caranti pṛthivīṃ darpāttato duḥkhataraṃ vanam || 19 ||

nadī nilayanā ssarpā nadīkuṭilagāminaḥ |

tiṣaṭhntyāvṛtya panthānaṃ tato duḥkhataraṃ vanam || 20 ||

pataṅgā vṛścikāḥ kīṭā daṃśāśca maśakai ssaha |

bādhante nityamabale sarvaṃ duḥkhamato vanam || 21 ||

drumāḥ kaṇṭakinaścaiva kuśāḥ kāśāśca bhāmini |

vane vyākulaśākhāgrāstena duḥkhataraṃ vanam || 22 ||

kāyakleśāśca bahavo bhayāni vividhāni ca |

araṇyavāse vasato duḥkhameva tato vanam || 23 ||

krodhalobhau vimoktavyau kartavyā tapase matiḥ |

na bhetavyaṃ ca bhetavye nityaṃ duḥkhamato vanam || 24 ||

tadalaṃ te vanaṃ gatvā kṣamaṃ na hi vanaṃ tava |

vimṛśanniha paśyāmi bahudoṣataraṃ vanam || 25 ||

vanantu netuṃ na kṛtā matistadā babhūva rāmeṇa yadā mahātmanā |

na tasya sītā vacanaṃ cakāra ta ttato'bravīdrāmamidaṃ suduḥkhitā || 26 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe aṣṭāviṃśassargaḥ ||