2.26 Ayodhyakanda - Shadvimsha Sargah

ॐ

2.26 અયોધ્યાકાણ્ડ - ષડ્વિંશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અયોધ્યાકાણ્ડમ્ ।

અથ ષડ્વિંશસ્સર્ગઃ ।

અભિવાદ્ય ચ કૌસલ્યાં રામ સ્સમ્પ્રસ્થિતો વનમ્ ।

કૃતસ્વસ્ત્યયનો માત્રા ધર્મિષ્ઠે વર્ત્મનિ સ્થિતઃ ॥ 1 ॥

વિરાજયન્રાજસુતો રાજમાર્ગં નરૈર્વૃતમ્ ।

હૃદયાન્યામમન્થેવ જનસ્ય ગુણવત્તયા ॥ 2 ॥

અભિવાદ્ય ચ કૌસલ્યાં રામ સ્સમ્પ્રસ્થિતો વનમ્ ।

કૃતસ્વસ્ત્યયનો માત્રા ધર્મિષ્ઠે વર્ત્મનિ સ્થિતઃ ॥ 3 ॥

વિરાજયન્રાજસુતો રાજમાર્ગં નરૈર્વૃતમ્ ।

હૃદયાન્યામમન્થેવ જનસ્ય ગુણવત્તયા ॥ 4 ॥

વૈદેહી ચાપિ તત્સર્વં ન શુશ્રાવ તપસ્વિની ।

તદેવ હૃદિ તસ્યાશ્ચ યૌવરાજ્યાભિષેચનમ્ ॥ 5 ॥

દેવકાર્યં સ્વયં કૃત્વા કૃતજ્ઞા હૃષ્ટચેતના ।

અભિજ્ઞા રાજધર્માણાં રાજપુત્રં પ્રતીક્ષતે ॥ 6 ॥

પ્રવિવેશાથ રામસ્તુ સ્વં વેશ્મ સુવિભૂષિતમ્ ।

પ્રહૃષ્ટજનસમ્પૂર્ણં હ્રિયા કિઞ્ચિદવાઙ્મુખઃ ॥ 7 ॥

અથ સીતા સમુત્પત્ય વેપમાના ચ તં પતિમ્ ।

અપશ્યચ્છોકસન્તપ્તં ચિન્તાવ્યાકુલિતેન્દ્રિયમ્ ॥ 8 ॥

તાં દૃષ્ટ્વા સ હિ ધર્માત્મા ન શશાક મનોગતમ્ ।

તં શોકં રાઘવઃ સોઢું તતો વિવૃતતાં ગતઃ ॥ 9 ॥

વિવર્ણવદનં દૃષ્ટ્વા તં પ્રસ્વિન્નમમર્ષણમ્ ।

આહ દુઃખાભિસન્તપ્તા કિમિદાનીમિદં પ્રભો ॥ 10 ॥

અદ્ય બાર્હસ્પત શ્શ્રીમાન્યુક્તઃ પુષ્યોઽનુ રાઘવ ।

પ્રોચ્યતે બ્રાહ્મણૈઃ પ્રાજ્ઞૈઃ કેન ત્વમસિ દુર્મનાઃ ॥ 11 ॥

ન તે શતશલાકેન જલફેનનિભેન ચ ।

આવૃતં વદનં વલ્ગુ છત્રેણાપિ વિરાજતે ॥ 12 ॥

વ્યજનાભ્યાં ચ મુખ્યાભ્યાં શતપત્રનિભેક્ષણમ્ ।

ચન્દ્રહંસપ્રકાશાભ્યાં વીજ્યતે ન તવાનનમ્ ॥ 13 ॥

વાગ્મિનો વન્દિનશ્ચાપિ પ્રહૃષ્ટાસ્ત્વાં નરર્ષભ ।

સ્તુવન્તો નાત્ર દૃશ્યન્તે મઙ્ગલૈઃ સ્સૂતમાગધાઃ ॥ 14 ॥

ન તે ક્ષૌદ્રં ચ દધિ ચ બ્રાહ્મણા વેદપારગાઃ ।

મૂર્ધ્નિ મૂર્ધાભિષિક્તસ્ય દદતિ સ્મ વિધાનતઃ ॥ 15 ॥

ન ત્વાં પ્રકૃતય સ્સર્વા શ્શ્રેણીમુખ્યાશ્ચ ભૂષિતાઃ ।

અનુવ્રજિતુમિચ્છન્તિ પૌરજાનપદાસ્તથા ॥ 16 ॥

ચતુર્ભિર્વેગસમ્પન્નૈર્હયૈઃ કાઞ્ચનભૂષિતૈઃ ।

મુખ્યઃ પુષ્યરથો યુક્તઃ કિં ન ગચ્છતિ તેઽગ્રતઃ ॥ 17 ॥

હસ્તી ચાગ્રત શ્શ્રીમાં સ્તવ લક્ષણપૂજિતઃ ।

પ્રયાણે લક્ષ્યતે વીર કૃષ્ણમેઘગિરિ પ્રભઃ ॥ 18 ॥

ન ચ કાઞ્ચનચિત્રં તે પશ્યામિ પ્રિયદર્શન ।

ભદ્રાસનં પુરસ્કૃત્ય યાન્તં વીર પુરસ્કૃતમ્ ॥ 19 ॥

અભિષેકો યથા સજ્જઃ કિમિદાનીમિદં તવ ।

અપૂર્વો મુખવર્ણશ્ચ ન પ્રહર્ષશ્ચ લક્ષ્યતે ॥ 20 ॥

ઇતીવ વિલપન્તીં તાં પ્રોવાચ રઘુનન્દનઃ ।

સીતે તત્ર ભવાંસ્તાતઃ પ્રવ્રાજયતિ માં વનમ્ ॥ 21 ॥

કુલે મહતિ સમ્ભૂતે ધર્મજ્ઞે ધર્મચારિણિ ।

શૃણુ જાનકિ યેનેદં ક્રમેણાભ્યાગતં મમ ॥ 22 ॥

રાજ્ઞા સત્યપ્રતિજ્ઞેન પિત્રા દશરથેન ચ ।

કૈકેય્યૈ મમ માત્રે તુ પુરા દત્તૌ મહાવરૌ ॥ 23 ॥

તયાઽદ્ય મમ સજ્જેઽસ્મિન્નભિષેકે નૃપોદ્યતે ।

પ્રચોદિત સ્સ સમયો ધર્મેણ પ્રતિનિર્જિતઃ ॥ 24 ॥

ચતુર્દશ હિ વર્ષાણિ વસ્તવ્યં દણ્ડકે મયા ।

પિત્રા મે ભરતશ્ચાપિ યૌવરાજ્યે નિયોજિતઃ ॥ 25 ॥

સોઽહં ત્વામાગતો દ્રષ્ટું પ્રસ્થિતો વિજનં વનમ્ ।

ભરતસ્ય સમીપે તુ નાહં કથ્યઃ કદાચન ॥ 26 ॥

બુદ્ધિયુક્તા હિ પુરુષા ન સહન્તે પરસ્તવમ્ ।

તસ્માન્નતે ગુણાઃ કથ્યા ભરતસ્યાગ્રતો મમ ॥ 27 ॥

નાપિ ત્વં તેન ભર્તવ્યા વિશેષેણ કદાચન ।

અનુકૂલતયા શક્યં સમીપે ત્વસ્ય વર્તિતુમ્ ॥ 28 ॥

તસ્મૈ દત્તં નૃપતિના યૌવરાજ્યં સનાતનમ્ ।

સ પ્રસાદ્યસ્ત્વયા સીતે નૃપતિશ્ચ વિશેષતઃ ॥ 29 ॥

અહં ચાપિ પ્રતિજ્ઞાં તાં ગુરોસ્સમનુપાલયન્ ।

વનમદ્યૈવ યાસ્યામિ સ્થિરા ભવ મનસ્વિની ॥ 30 ॥

યાતે ચ મયિ કલ્યાણિ વનં મુનિનિષેવિતમ્ ।

વ્રતોપવાસપરયા ભવિતવ્યં ત્વયાઽનઘે ॥ 31 ॥

કાલ્યમુત્થાય દેવાનાં કૃત્વા પૂજાં યથાવિધિ ।

વન્દિતવ્યો દશરથઃ પિતા મમ નરેશ્વરઃ ॥ 32 ॥

વન્દિતવ્યાશ્ચ તે નિત્યં યા શ્શેષા મમ માતરઃ ।

સ્નેહ પ્રણયસમ્ભોગૈ સ્સમા હિ મમ માતરઃ ॥ 33 ॥

ભ્રાતૃપુત્રસમૌ ચાપિ દ્રષ્ટવ્યૌ ચ વિશેષતઃ ।

ત્વયા ભરતશત્રુઘ્નૌ પ્રાણૈઃ પ્રિયતરૌ મમ ॥ 34 ॥

વિપ્રિયં ન ચ કર્તવ્યં ભરતસ્ય કદાચન ।

સ હિ રાજા પ્રભુશ્ચૈવ દેશસ્ય ચ કુલસ્ય ચ ॥ 35 ॥

આરાધિતા હિ શીલેન પ્રયત્નૈશ્ચોપસેવિતાઃ ।

રાજાન સ્સમ્પ્રસીદન્તિ કુપ્યન્તિચ વિપર્યયે ॥ 36 ॥

ઔરસાનપિ પુત્રાન્હિ ત્યજન્ત્યહિતકારિણઃ ।

સમર્થાન્સમ્પ્રગૃહ્ણન્તિ જનાનપિ નરાધિપાઃ ॥ 37 ॥

સા ત્વં વસેહ કલ્યાણિ રાજ્ઞસ્સમનુવર્તિની ।

ભરતસ્ય રતા ધર્મે સત્યવ્રતપરાયણા ॥ 38 ॥

અહં ગમિષ્યામિ મહાવનં પ્રિયે ત્વયા હિ વસ્તવ્યમિહૈવ ભામિનિ ।

યથા વ્યલીકં કુરુષે ન કસ્ય ચિ ત્તથા ત્વયા કાર્યમિદં વચો મમ ॥ 39 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અયોધ્યાકાણ્ડે ષડ્વિંશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha ṣaḍviṃśassargaḥ |

abhivādya ca kausalyāṃ rāma ssamprasthito vanam |

kṛtasvastyayano mātrā dharmiṣṭhe vartmani sthitaḥ || 1 ||

virājayanrājasuto rājamārgaṃ narairvṛtam |

hṛdayānyāmamantheva janasya guṇavattayā || 2 ||

abhivādya ca kausalyāṃ rāma ssamprasthito vanam |

kṛtasvastyayano mātrā dharmiṣṭhe vartmani sthitaḥ || 3 ||

virājayanrājasuto rājamārgaṃ narairvṛtam |

hṛdayānyāmamantheva janasya guṇavattayā || 4 ||

vaidehī cāpi tatsarvaṃ na śuśrāva tapasvinī |

tadeva hṛdi tasyāśca yauvarājyābhiṣecanam || 5 ||

devakāryaṃ svayaṃ kṛtvā kṛtajñā hṛṣṭacetanā |

abhijñā rājadharmāṇāṃ rājaputraṃ pratīkṣate || 6 ||

praviveśātha rāmastu svaṃ veśma suvibhūṣitam |

prahṛṣṭajanasampūrṇaṃ hriyā kiñcidavāṅmukhaḥ || 7 ||

atha sītā samutpatya vepamānā ca taṃ patim |

apaśyacchokasantaptaṃ cintāvyākulitendriyam || 8 ||

tāṃ dṛṣṭvā sa hi dharmātmā na śaśāka manogatam |

taṃ śokaṃ rāghavaḥ soḍhuṃ tato vivṛtatāṃ gataḥ || 9 ||

vivarṇavadanaṃ dṛṣṭvā taṃ prasvinnamamarṣaṇam |

āha duḥkhābhisantaptā kimidānīmidaṃ prabho || 10 ||

adya bārhaspata śśrīmānyuktaḥ puṣyo'nu rāghava |

procyate brāhmaṇaiḥ prājñaiḥ kena tvamasi durmanāḥ || 11 ||

na te śataśalākena jalaphenanibhena ca |

āvṛtaṃ vadanaṃ valgu chatreṇāpi virājate || 12 ||

vyajanābhyāṃ ca mukhyābhyāṃ śatapatranibhekṣaṇam |

candrahaṃsaprakāśābhyāṃ vījyate na tavānanam || 13 ||

vāgmino vandinaścāpi prahṛṣṭāstvāṃ nararṣabha |

stuvanto nātra dṛśyante maṅgalaiḥ ssūtamāgadhāḥ || 14 ||

na te kṣaudraṃ ca dadhi ca brāhmaṇā vedapāragāḥ |

mūrdhni mūrdhābhiṣiktasya dadati sma vidhānataḥ || 15 ||

na tvāṃ prakṛtaya ssarvā śśreṇīmukhyāśca bhūṣitāḥ |

anuvrajitumicchanti paurajānapadāstathā || 16 ||

caturbhirvegasampannairhayaiḥ kāñcanabhūṣitaiḥ |

mukhyaḥ puṣyaratho yuktaḥ kiṃ na gacchati te'grataḥ || 17 ||

hastī cāgrata śśrīmāṃ stava lakṣaṇapūjitaḥ |

prayāṇe lakṣyate vīra kṛṣṇameghagiri prabhaḥ || 18 ||

na ca kāñcanacitraṃ te paśyāmi priyadarśana |

bhadrāsanaṃ puraskṛtya yāntaṃ vīra puraskṛtam || 19 ||

abhiṣeko yathā sajjaḥ kimidānīmidaṃ tava |

apūrvo mukhavarṇaśca na praharṣaśca lakṣyate || 20 ||

itīva vilapantīṃ tāṃ provāca raghunandanaḥ |

sīte tatra bhavāṃstātaḥ pravrājayati māṃ vanam || 21 ||

kule mahati sambhūte dharmajñe dharmacāriṇi |

śṛṇu jānaki yenedaṃ krameṇābhyāgataṃ mama || 22 ||

rājñā satyapratijñena pitrā daśarathena ca |

kaikeyyai mama mātre tu purā dattau mahāvarau || 23 ||

tayā'dya mama sajje'sminnabhiṣeke nṛpodyate |

pracodita ssa samayo dharmeṇa pratinirjitaḥ || 24 ||

caturdaśa hi varṣāṇi vastavyaṃ daṇḍake mayā |

pitrā me bharataścāpi yauvarājye niyojitaḥ || 25 ||

so'haṃ tvāmāgato draṣṭuṃ prasthito vijanaṃ vanam |

bharatasya samīpe tu nāhaṃ kathyaḥ kadācana || 26 ||

buddhiyuktā hi puruṣā na sahante parastavam |

tasmānnate guṇāḥ kathyā bharatasyāgrato mama || 27 ||

nāpi tvaṃ tena bhartavyā viśeṣeṇa kadācana |

anukūlatayā śakyaṃ samīpe tvasya vartitum || 28 ||

tasmai dattaṃ nṛpatinā yauvarājyaṃ sanātanam |

sa prasādyastvayā sīte nṛpatiśca viśeṣataḥ || 29 ||

ahaṃ cāpi pratijñāṃ tāṃ gurossamanupālayan |

vanamadyaiva yāsyāmi sthirā bhava manasvinī || 30 ||

yāte ca mayi kalyāṇi vanaṃ muniniṣevitam |

vratopavāsaparayā bhavitavyaṃ tvayā'naghe || 31 ||

kālyamutthāya devānāṃ kṛtvā pūjāṃ yathāvidhi |

vanditavyo daśarathaḥ pitā mama nareśvaraḥ || 32 ||

vanditavyāśca te nityaṃ yā śśeṣā mama mātaraḥ |

sneha praṇayasambhogai ssamā hi mama mātaraḥ || 33 ||

bhrātṛputrasamau cāpi draṣṭavyau ca viśeṣataḥ |

tvayā bharataśatrughnau prāṇaiḥ priyatarau mama || 34 ||

vipriyaṃ na ca kartavyaṃ bharatasya kadācana |

sa hi rājā prabhuścaiva deśasya ca kulasya ca || 35 ||

ārādhitā hi śīlena prayatnaiścopasevitāḥ |

rājāna ssamprasīdanti kupyantica viparyaye || 36 ||

aurasānapi putrānhi tyajantyahitakāriṇaḥ |

samarthānsampragṛhṇanti janānapi narādhipāḥ || 37 ||

sā tvaṃ vaseha kalyāṇi rājñassamanuvartinī |

bharatasya ratā dharme satyavrataparāyaṇā || 38 ||

ahaṃ gamiṣyāmi mahāvanaṃ priye tvayā hi vastavyamihaiva bhāmini |

yathā vyalīkaṃ kuruṣe na kasya ci ttathā tvayā kāryamidaṃ vaco mama || 39 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ṣaḍviṃśassargaḥ ||