2.115 Ayodhyakanda - Panchadashadhikashatatama Sargah

ॐ

2.115 અયોધ્યાકાણ્ડ - પઞ્ચદશાધિકશતતમ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અયોધ્યાકાણ્ડમ્ ।

અથ પઞ્ચદશાધિકશતતમસ્સર્ગઃ ।

તતો નિક્ષિપ્ય માતૃ સ્સ અયોધ્યાયાં દૃઢ વ્રતઃ ।

ભરત શ્શોકસન્તપ્તો ગુરૂનિદમથાબ્રવીત્ ॥ 1 ॥

નન્દિગ્રામં ગમિષ્યામિ સર્વાનામન્ત્રયેઽદ્ય વઃ ।

તત્ર દુઃખમિદં સર્વં સહિષ્યે રાઘવં વિના ॥ 2 ॥

ગતશ્ચ વા દિવં રાજા વનસ્થશ્ચ ગુરુર્મમ ।

રામં પ્રતીક્ષે રાજ્યાય સ હિ રાજા મહાયશાઃ ॥ 3 ॥

એતચ્છ્રુત્વા શુભં વાક્યં ભરતસ્ય મહાત્મનઃ ।

અબ્રુવન્મન્ત્રિણસ્સર્વે વસિષ્ઠશ્ચ પુરોહિતઃ ॥ 4 ॥

સુભૃશં શ્લાઘનીયં ચ યદુક્તં ભરત ત્વયા ।

વચનં ભ્રાતૃવાત્સલ્યાદનુરૂપં તવૈવ તત્ ॥ 5 ॥

નિત્યં તે બન્ધુલુબ્ધસ્ય તિષ્ઠતો ભ્રાતૃસૌહૃદે ।

આર્યમાર્ગં પ્રપન્નસ્ય નાનુમન્યેત કઃ પુમાન્ ॥ 6 ॥

મન્ત્રિણાં વચનં શ્રુત્વા યથાભિલષિતં પ્રિયમ્ ।

અબ્રવીત્સારથિં વાક્યં રથો મે યુજ્યતામિતિ ॥ 7 ॥

પ્રહૃષ્ટવદન સ્સર્વા માતૃ સ્સમભિવાદ્ય સઃ ।

આરુરોહ રથં શ્રીમાન્ શત્રુઘ્નેન સમન્વિતઃ ॥ 8 ॥

આરુહ્ય ચ રથં શીઘ્રં શત્રુઘ્નભરતાવુભૌ ।

યયતુઃ પરમપ્રીતૌ વૃતૌ મન્ત્રિપુરોહિતૈઃ ॥ 9 ॥

અગ્રતો ગુરવઃ સર્વે વસિષ્ઠપ્રમુખા દ્વિજાઃ ।

પ્રયયુઃ પ્રાઙ્ગ્મુખા સ્સર્વે નન્દિગ્રામો યતોઽભવત્ ॥ 10 ॥

બલં ચ તદનાહૂતં ગજાશ્વરથસઙ્કુલમ્ ।

પ્રયયૌ ભરતે યાતે સર્વે ચ પુરવાસિનઃ ॥ 11 ॥

રથસ્થઃ સ તુ ધર્માત્મા ભરતો ભ્રાતૃવત્સલઃ ।

નન્દિગ્રામં યયૌ તૂર્ણં શિરસ્યાદાય પાદુકે ॥ 12 ॥

તતસ્તુ ભરતઃ ક્ષિપ્રં નન્દિગ્રામં પ્રવિશ્ય સઃ ।

અવતીર્ય રથાત્તૂર્ણં ગુરૂનિદમુવાચ હ ॥ 13 ॥

એતદ્રાજ્યં મમ ભ્રાત્રા દત્તં સન્નયાસવત્સ્વયમ્ ।

યોગક્ષેમવહે ચેમે પાદુકે હેમભૂષિતે ॥ 14 ॥

ભરત શ્શિરસા કૃત્વા સન્ન્યાસં પાદુકે તતઃ ।

અબ્રવીદ્ધુઃખસન્તપ્ત સ્સર્વં પ્રકૃતિમણ્ડલમ્ ॥ 15 ॥

છત્રં ધારયત ક્ષિપ્રમાર્યપાદાવિમૌ મતૌ ।

આભ્યાં રાજ્યે સ્થિતો ધર્મઃ પાદુકાભ્યાં ગુરોર્મમ ॥ 16 ॥

ભ્રાત્રા હિ મયિ સન્ન્યાસો નિક્ષિપ્ત સ્સૌહૃદાદયમ્ ।

તમિમં પાલયિષ્યામિ રાઘવાગમનં પ્રતિ ॥ 17 ॥

ક્ષિપ્રં સંયોજયિત્વાતુ રાઘવસ્ય પુનસ્સ્વયમ્ ।

ચરણૌ તૌ તુ રામસ્ય દ્રક્ષ્યામિ સહપાદુકૌ ॥ 18 ॥

તતો નિક્ષિપ્તભારોઽહં રાઘવેણ સમાગતઃ ।

નિવેદ્ય ગુરવે રાજ્યં ભજિષ્યે ગુરુવૃત્તિતામ્ ॥ 19 ॥

રાઘવાય ચ સન્યાસં દત્ત્વેમે વરપાદુકે ।

રાજ્યં ચેદમયોધ્યાં ચ ધૂતપાપો ભવામિ ચ ॥ 20 ॥

અભિષિક્તે તુ કાકુત્સ્થે પ્રહૃષ્ટમુદિતે જને ।

પ્રીતિર્મમ યશશ્ચૈવ ભવેદ્રાજ્યાચ્ચતુર્ગુણમ્ ॥ 21 ॥

એવં તુ વિલપન્દીનો ભરત સ્સમહાયશાઃ ।

નન્દિગ્રામેઽકરોદ્રાજ્યં દુઃખિતો મન્ત્રિભિસ્સહ ॥ 22 ॥

સ વલ્કલજટાધારી મુનિવેષધરઃ પ્રભુઃ ।

નન્દિગ્રામેઽવસદ્વીર સ્સસૈન્યો ભરતસ્તદા ॥ 23 ॥

રામાગમનમાકાઙ્ક્ષન્ભરતો ભ્રાતૃવત્સલઃ ।

ભ્રાતુર્વચનકારી ચ પ્રતિજ્ઞાપારગસ્તથા ॥ 24 ॥

પાદુકે ત્વભિષિચ્યાથ નન્દિગ્રામેઽવસત્તદા ।

સ વાલવ્યજનં છત્રં ધારયામાસ સ સ્વયમ્ ।

ભરત શ્શાસનં સર્વં પાદુકાભ્યાં નિવેદયન્ ॥ 25 ॥

તતસ્તુ ભરત શશ્રીમાનભિષિચ્યાઽઽર્યપાદુકે ।

તદધીનસ્તદા રાજ્યં કારયામાસ સર્વદા ॥ 26 ॥

તદા હિ યત્કાર્યમુપૈતિ કિઞ્ચિદુપાયનં ચોપહૃતં મહાર્હમ્ ।

સ પાદુકાભ્યાં પ્રથમં નિવેદ્ય ચકાર પશ્ચાદ્ભરતો યથાવત્ ॥ 27 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અયોધ્યાકાણ્ડે પઞ્ચદશાધિકશતતમસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha pañcadaśādhikaśatatamassargaḥ |

tato nikṣipya mātṛ ssa ayodhyāyāṃ dṛḍha vrataḥ |

bharata śśokasantapto gurūnidamathābravīt || 1 ||

nandigrāmaṃ gamiṣyāmi sarvānāmantraye'dya vaḥ |

tatra duḥkhamidaṃ sarvaṃ sahiṣye rāghavaṃ vinā || 2 ||

gataśca vā divaṃ rājā vanasthaśca gururmama |

rāmaṃ pratīkṣe rājyāya sa hi rājā mahāyaśāḥ || 3 ||

etacchrutvā śubhaṃ vākyaṃ bharatasya mahātmanaḥ |

abruvanmantriṇassarve vasiṣṭhaśca purohitaḥ || 4 ||

subhṛśaṃ ślāghanīyaṃ ca yaduktaṃ bharata tvayā |

vacanaṃ bhrātṛvātsalyādanurūpaṃ tavaiva tat || 5 ||

nityaṃ te bandhulubdhasya tiṣṭhato bhrātṛsauhṛde |

āryamārgaṃ prapannasya nānumanyeta kaḥ pumān || 6 ||

mantriṇāṃ vacanaṃ śrutvā yathābhilaṣitaṃ priyam |

abravītsārathiṃ vākyaṃ ratho me yujyatāmiti || 7 ||

prahṛṣṭavadana ssarvā mātṛ ssamabhivādya saḥ |

āruroha rathaṃ śrīmān śatrughnena samanvitaḥ || 8 ||

āruhya ca rathaṃ śīghraṃ śatrughnabharatāvubhau |

yayatuḥ paramaprītau vṛtau mantripurohitaiḥ || 9 ||

agrato guravaḥ sarve vasiṣṭhapramukhā dvijāḥ |

prayayuḥ prāṅgmukhā ssarve nandigrāmo yato'bhavat || 10 ||

balaṃ ca tadanāhūtaṃ gajāśvarathasaṅkulam |

prayayau bharate yāte sarve ca puravāsinaḥ || 11 ||

rathasthaḥ sa tu dharmātmā bharato bhrātṛvatsalaḥ |

nandigrāmaṃ yayau tūrṇaṃ śirasyādāya pāduke || 12 ||

tatastu bharataḥ kṣipraṃ nandigrāmaṃ praviśya saḥ |

avatīrya rathāttūrṇaṃ gurūnidamuvāca ha || 13 ||

etadrājyaṃ mama bhrātrā dattaṃ sannayāsavatsvayam |

yogakṣemavahe ceme pāduke hemabhūṣite || 14 ||

bharata śśirasā kṛtvā sannyāsaṃ pāduke tataḥ |

abravīddhuḥkhasantapta ssarvaṃ prakṛtimaṇḍalam || 15 ||

chatraṃ dhārayata kṣipramāryapādāvimau matau |

ābhyāṃ rājye sthito dharmaḥ pādukābhyāṃ gurormama || 16 ||

bhrātrā hi mayi sannyāso nikṣipta ssauhṛdādayam |

tamimaṃ pālayiṣyāmi rāghavāgamanaṃ prati || 17 ||

kṣipraṃ saṃyojayitvātu rāghavasya punassvayam |

caraṇau tau tu rāmasya drakṣyāmi sahapādukau || 18 ||

tato nikṣiptabhāro'haṃ rāghaveṇa samāgataḥ |

nivedya gurave rājyaṃ bhajiṣye guruvṛttitām || 19 ||

rāghavāya ca sanyāsaṃ dattveme varapāduke |

rājyaṃ cedamayodhyāṃ ca dhūtapāpo bhavāmi ca || 20 ||

abhiṣikte tu kākutsthe prahṛṣṭamudite jane |

prītirmama yaśaścaiva bhavedrājyāccaturguṇam || 21 ||

evaṃ tu vilapandīno bharata ssamahāyaśāḥ |

nandigrāme'karodrājyaṃ duḥkhito mantribhissaha || 22 ||

sa valkalajaṭādhārī muniveṣadharaḥ prabhuḥ |

nandigrāme'vasadvīra ssasainyo bharatastadā || 23 ||

rāmāgamanamākāṅkṣanbharato bhrātṛvatsalaḥ |

bhrāturvacanakārī ca pratijñāpāragastathā || 24 ||

pāduke tvabhiṣicyātha nandigrāme'vasattadā |

sa vālavyajanaṃ chatraṃ dhārayāmāsa sa svayam |

bharata śśāsanaṃ sarvaṃ pādukābhyāṃ nivedayan || 25 ||

tatastu bharata śaśrīmānabhiṣicyā''ryapāduke |

tadadhīnastadā rājyaṃ kārayāmāsa sarvadā || 26 ||

tadā hi yatkāryamupaiti kiñcidupāyanaṃ copahṛtaṃ mahārham |

sa pādukābhyāṃ prathamaṃ nivedya cakāra paścādbharato yathāvat || 27 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe pañcadaśādhikaśatatamassargaḥ ||