2.113 Ayodhyakanda - Trayodashadhikashatatama Sargah

ॐ

2.113 અયોધ્યાકાણ્ડ - ત્રયોદશાધિકશતતમ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અયોધ્યાકાણ્ડમ્ ।

અથ ત્રયોદશાધિકશતતમસ્સર્ગઃ ।

તત શ્શિરસિ કૃત્વા તુ પાદુકે ભરતસ્તદા ।

આરુરોહ રથં હૃષ્ટઃ શત્રુઘ્નેન સમન્વિતઃ ॥ 1 ॥

વસિષ્ઠો વામદેવશ્ચ જાબાલિશ્ચ દૃઢવ્રતઃ ।

અગ્રતઃ પ્રયયુ સ્સર્વે મન્ત્રિણો મન્ત્રપૂજિતાઃ ॥ 2 ॥

મન્દાકિનીં નદીં રમ્યાં પ્રાઙ્મુખાસ્તે યયુસ્તદા ।

પ્રદક્ષિણં ચ કુર્વાણાશ્ચિત્રકૂટં મહાગિરિમ્ ॥ 3 ॥

પશ્યન્ધાતુસહસ્રાણિ રમ્યાણિ વિવિધાનિ ચ ।

પ્રયયૌ તસ્ય પાર્શ્વેન સસૈન્યો ભરતસ્તદા ॥ 4 ॥

અદૂરાચ્ચિત્રકૂટસ્ય દદર્શ ભરતસ્તદા ।

આશ્રમં યત્ર સ મુનિર્ભરદ્વાજઃ કૃતાલયઃ ॥ 5 ॥

સ તમાશ્રમમાગમ્ય ભરદ્વાજસ્ય બુદ્ધિમાન્ ।

અવતીર્ય રથાત્પાદૌ વવન્દે ભરતસ્તદા ॥ 6 ॥

તતો હૃષ્ટો ભરદ્વાજો ભરતં વાક્યમબ્રવીત્ ।

અપિ કૃત્યં કૃતં તાત રામેણ ચ સમાગતમ્ ॥ 7 ॥

એવમુક્ત સ્સ તુ તતો ભરદ્વાજેન ધીમતા ।

પ્રત્યુવાચ ભરદ્વાજં ભરતો ધર્મવત્સલઃ ॥ 8 ॥

સ યાચ્યમાનો ગુરુણા મયા ચ દૃઢવિક્રમઃ ।

રાઘવઃ પરમપ્રીતો વસિષ્ઠં વાક્યમબ્રવીત્ ॥ 9 ॥

પિતુઃ પ્રતિજ્ઞાં તામેવ પાલયિષ્યામિ તત્ત્વતઃ ।

ચતુર્દશ હિ વર્ષાણિ યા પ્રતિજ્ઞા પિતુર્મમ ॥ 10 ॥

એવમુક્તો મહાપ્રાજ્ઞો વસિષ્ઠઃ પ્રત્યુવાચ હ ।

વાક્યજ્ઞો વાક્યકુશલં રાઘવં વચનં મહત્ ॥ 11 ॥

એતે પ્રયચ્છ સંહૃષ્ટઃ પાદુકે હેમભૂષિતે ।

અયોધ્યાયાં મહાપ્રાજ્ઞ યોગક્ષેમકરે તવ ॥ 12 ॥

એવમુક્તો વસિષ્ઠેન રાઘવઃ પ્રાઙ્મુખઃ સ્થિતઃ ।

પાદુકે હ્યધિરુહ્યૈતે મમ રાજ્યાય વૈ દદૌ ॥ 13 ॥

નિવૃત્તોઽહમનુજ્ઞાતો રામેણ સુમહાત્મના ।

અયોધ્યામેવ ગચ્છામિ ગૃહીત્વા પાદુકે શુભે ॥ 14 ॥

એતચ્છ્રુત્વા શુભં વાક્યં ભરતસ્ય મહાત્મનઃ ।

ભરદ્વાજશ્શુભતરં મુનિર્વાક્યમુવાચ તમ્ ॥ 15 ॥

નૈતચ્ચિત્રં નરવ્યાઘ્ર શીલવૃત્તવતાં વર ।

યદાર્યં ત્વયિ તિષ્ઠેત્તુ નિમ્ને સૃષ્ટમિવોદકમ્ ॥ 16 ॥

અમૃત સ્સમહાબાહુઃ પિતા દશરથસ્તવ ।

યસ્ય ત્વમીદૃશઃ પુત્રો ધર્મજ્ઞો ધર્મવત્સલઃ ॥ 17 ॥

તમૃષિં તુ મહાત્માનમુક્તવાક્યં કૃતાઞ્જલિઃ ।

આમન્ત્રયિતુમારેભે ચરણાવુપગૃહ્ય ચ ॥ 18 ॥

તતઃ પ્રદક્ષિણં કૃત્વા ભરદ્વાજં પુનઃ પુનઃ ।

ભરતસ્તુ યયૌ શ્રીમાનયોધ્યાં સહ મન્ત્રિભિઃ ॥ 19 ॥

યાનૈશ્ચ શકટૈશ્ચૈવ હયૈર્નાગૈશ્ચ સા ચમૂઃ ।

પુનર્નિવૃત્તા વિસ્તીર્ણા ભરતસ્યાનુયાયિની ॥ 20 ॥

તતસ્તે યમુનાં દિવ્યાં નદીં તીર્ત્વોર્મિમાલિનીમ્ ।

દદૃશુસ્તાં પુન સ્સર્વે ગઙ્ગાં શુભજલાં નદીમ્ ॥ 21 ॥

તાં રમ્યજલસમ્પૂર્ણાં સન્તીર્ય સહબાન્ધવઃ શૃઙ્ગિબેરપુરં રમ્યં પ્રવિવેશ સસૈનિકઃ ।

શૃઙ્ગિબેરપુરાદ્ભૂય સ્ત્વયોધ્યાં સન્દદર્શ હ ॥ 22 ॥

અયોધ્યાં ચ તતો દૃષ્ટ્વા પિત્રા ભ્રાત્રા વિવર્જિતામ્ ।

ભરતો દુઃખ સન્તપ્ત સ્સારથિં ચેદમબ્રવીત્ ॥ 23 ॥

સારથે પશ્ય વિધ્વસ્તા સાઽયોધ્યા ન પ્રકાશતે ।

નિરાકારા નિરાનન્દા દીના પ્રતિહતસ્વરા ॥ 24 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અયોધ્યાકાણ્ડે ત્રયોદશાધિકશતતમસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha trayodaśādhikaśatatamassargaḥ |

tata śśirasi kṛtvā tu pāduke bharatastadā |

āruroha rathaṃ hṛṣṭaḥ śatrughnena samanvitaḥ || 1 ||

vasiṣṭho vāmadevaśca jābāliśca dṛḍhavrataḥ |

agrataḥ prayayu ssarve mantriṇo mantrapūjitāḥ || 2 ||

mandākinīṃ nadīṃ ramyāṃ prāṅmukhāste yayustadā |

pradakṣiṇaṃ ca kurvāṇāścitrakūṭaṃ mahāgirim || 3 ||

paśyandhātusahasrāṇi ramyāṇi vividhāni ca |

prayayau tasya pārśvena sasainyo bharatastadā || 4 ||

adūrāccitrakūṭasya dadarśa bharatastadā |

āśramaṃ yatra sa munirbharadvājaḥ kṛtālayaḥ || 5 ||

sa tamāśramamāgamya bharadvājasya buddhimān |

avatīrya rathātpādau vavande bharatastadā || 6 ||

tato hṛṣṭo bharadvājo bharataṃ vākyamabravīt |

api kṛtyaṃ kṛtaṃ tāta rāmeṇa ca samāgatam || 7 ||

evamukta ssa tu tato bharadvājena dhīmatā |

pratyuvāca bharadvājaṃ bharato dharmavatsalaḥ || 8 ||

sa yācyamāno guruṇā mayā ca dṛḍhavikramaḥ |

rāghavaḥ paramaprīto vasiṣṭhaṃ vākyamabravīt || 9 ||

pituḥ pratijñāṃ tāmeva pālayiṣyāmi tattvataḥ |

caturdaśa hi varṣāṇi yā pratijñā piturmama || 10 ||

evamukto mahāprājño vasiṣṭhaḥ pratyuvāca ha |

vākyajño vākyakuśalaṃ rāghavaṃ vacanaṃ mahat || 11 ||

ete prayaccha saṃhṛṣṭaḥ pāduke hemabhūṣite |

ayodhyāyāṃ mahāprājña yogakṣemakare tava || 12 ||

evamukto vasiṣṭhena rāghavaḥ prāṅmukhaḥ sthitaḥ |

pāduke hyadhiruhyaite mama rājyāya vai dadau || 13 ||

nivṛtto'hamanujñāto rāmeṇa sumahātmanā |

ayodhyāmeva gacchāmi gṛhītvā pāduke śubhe || 14 ||

etacchrutvā śubhaṃ vākyaṃ bharatasya mahātmanaḥ |

bharadvājaśśubhataraṃ munirvākyamuvāca tam || 15 ||

naitaccitraṃ naravyāghra śīlavṛttavatāṃ vara |

yadāryaṃ tvayi tiṣṭhettu nimne sṛṣṭamivodakam || 16 ||

amṛta ssamahābāhuḥ pitā daśarathastava |

yasya tvamīdṛśaḥ putro dharmajño dharmavatsalaḥ || 17 ||

tamṛṣiṃ tu mahātmānamuktavākyaṃ kṛtāñjaliḥ |

āmantrayitumārebhe caraṇāvupagṛhya ca || 18 ||

tataḥ pradakṣiṇaṃ kṛtvā bharadvājaṃ punaḥ punaḥ |

bharatastu yayau śrīmānayodhyāṃ saha mantribhiḥ || 19 ||

yānaiśca śakaṭaiścaiva hayairnāgaiśca sā camūḥ |

punarnivṛttā vistīrṇā bharatasyānuyāyinī || 20 ||

tataste yamunāṃ divyāṃ nadīṃ tīrtvormimālinīm |

dadṛśustāṃ puna ssarve gaṅgāṃ śubhajalāṃ nadīm || 21 ||

tāṃ ramyajalasampūrṇāṃ santīrya sahabāndhavaḥ śṛṅgiberapuraṃ ramyaṃ praviveśa sasainikaḥ |

śṛṅgiberapurādbhūya stvayodhyāṃ sandadarśa ha || 22 ||

ayodhyāṃ ca tato dṛṣṭvā pitrā bhrātrā vivarjitām |

bharato duḥkha santapta ssārathiṃ cedamabravīt || 23 ||

sārathe paśya vidhvastā sā'yodhyā na prakāśate |

nirākārā nirānandā dīnā pratihatasvarā || 24 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe trayodaśādhikaśatatamassargaḥ ||