2.112 Ayodhyakanda - Dvadashadhikashatatama Sargah

ॐ

2.112 અયોધ્યાકાણ્ડ - દ્વાદશાધિકશતતમ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અયોધ્યાકાણ્ડમ્ ।

અથ દ્વાદશાધિકશતતમસ્સર્ગઃ ।

તમપ્રતિમતેજોભ્યાં ભ્રાતૃભ્યાં રોમહર્ષણમ્ ।

વિસ્મિતાઃ સઙ્ગમં પ્રેક્ષ્ય સમવેતા મહર્ષયઃ ॥ 1 ॥

અન્તર્હિતા મુનિગણાસ્સિદ્ધાશ્ચ પરમર્ષયઃ ।

તૌ ભ્રાતરૌ મહાત્માનૌ કાકુત્સ્થૌ પ્રશશંસિરે ॥ 2 ॥

સ ધન્યો યસ્ય પુત્રૌ દ્વૌ ધર્મજ્ઞૌ ધર્મવિક્રમૌ ।

શ્રુત્વા વયં હિ સમ્ભાષામુભયોસ્સ્પૃહયામહે ॥ 3 ॥

તતસ્ત્વૃષિગણાઃ ક્ષિપ્રં દશગ્રીવવધૈષિણઃ ।

ભરતં રાજશાર્દૂલમિત્યૂચુઃ સઙ્ગતા વચઃ ॥ 4 ॥

કુલે જાત મહાપ્રાજ્ઞ મહાવૃત્ત મહાયશઃ ।

ગ્રાહ્યં રામસ્ય વાક્યં તે પિતરં યદ્યવેક્ષસે ॥ 5 ॥

સદાઽનૃણમિમં રામં વયમિચ્છામહે પિતુઃ ।

આનૃણત્વાચ્ચ કૈકેય્યાઃ સ્વર્ગં દશરથો ગતઃ ॥ 6 ॥

એતાવદુક્ત્વા વચનં ગન્ધર્વાઃ સમહર્ષયઃ ।

રાજર્ષયશ્ચૈવ તદા સર્વે સ્વાં સ્વાં ગતિં ગતાઃ ॥ 7 ॥

હ્લાદિતસ્તેન વાક્યેન શુભેન શુભદર્શનઃ ।

રામ સ્સંહૃષ્ટવદનસ્તાનૃષીનભ્યપૂજયત્ ॥ 8 ॥

ત્રસ્તગાત્રસ્તુ ભરતસ્સ વાચા સજ્જમાનયા ।

કૃતાઞ્જલિરિદં વાક્યં રાઘવં પુનરબ્રવીત્ ॥ 9 ॥

રાજધર્મમનુપ્રેક્ષ્ય કુલધર્માનુસન્તતિમ્ ।

કર્તુમર્હસિ કાકુત્સ્થ મમ માતુશ્ચ યાચનામ્ ॥ 10 ॥

રક્ષિતું સુમહદ્રાજ્યમહમેકસ્તુ નોત્સહે ।

પૌરજાનપદાંશ્ચાપિ રક્તાન્રઞ્જયિતું તથા ॥ 11 ॥

જ્ઞાતયશ્ચ હિ યોધાશ્ચ મિત્રાણિ સુહૃદશ્ચ નઃ ।

ત્વામેવ પ્રતિવીક્ષન્તે પર્જન્યમિવ કર્ષકાઃ ॥ 12 ॥

ઇદં રાજ્યં મહાપ્રાજ્ઞ સ્થાપય પ્રતિપદ્ય હિ ।

શક્તિમાનસિ કાકુત્સ્થ લોકસ્ય પરિપાલને ॥ 13 ॥

ઇત્યુક્ત્વા ન્યપતદ્ભ્રાતુઃ પાદયોર્ભરતસ્તદા ।

ભૃશં સમ્પ્રાર્થયામાસ રામમેવ પ્રિયંવદઃ ॥ 14 ॥

તમઙ્કે ભરતં કૃત્વા રામો વચનમબ્રવીત્ ।

શ્યામં નલિનપત્રાક્ષં મત્તહંસસ્વરં સ્વયમ્ ॥ 15 ॥

આગતા ત્વામિયં બુદ્ધિસ્સ્વજા વૈનયિકી ચ યા ।

ભૃશમુત્સહસે તાત રક્ષિતું પૃથિવીમપિ ॥ 16 ॥

અમાત્યૈશ્ચ સુહૃદ્ભિશ્ચ બુદ્ધિમદ્ભિશ્ચ મન્ત્રિભિઃ ।

સર્વકાર્યાણિ સમ્મન્ત્ર્ય સુમહન્ત્યપિ કારય ॥ 17 ॥

લક્ષ્મીશ્ચન્દ્રાદપેયાદ્વા હિમવાન્વા હિમં ત્યજેત્ ।

અતીયાત્સાગરો વેલાં ન પ્રતિજ્ઞામહં પિતુઃ ॥ 18 ॥

કામાદ્વા તાત લોભાદ્વા માત્રાતુભ્યમિદં કૃતમ્ ।

ન તન્મનસિ કર્તવ્યં વર્તિતવ્યં ચ માતૃવત્ ॥ 19 ॥

એવં બ્રુવાણં ભરતઃ કૌસલ્યાસુતમબ્રવીત્ ।

તેજસાઽઽદિત્યસઙ્કાશં પ્રતિપચ્ચન્દ્રદર્શનમ્ ॥ 20 ॥

આધિરોહાઽર્ય પાદાભ્યાં પાદુકે હેમભૂષિતે ।

એતેહિ સર્વલોકસ્ય યોગક્ષેમં વિધાસ્યતઃ ॥ 21 ॥

સોઽધિરુહ્ય નરવ્યાઘ્રઃ પાદુકે હ્યવરુહ્ય ચ ।

પ્રાયચ્છત્સુમહાતેજા ભરતાય મહાત્મને ॥ 22 ॥

સ પાદુકે સમ્પ્રણમ્ય રામં વચનમબ્રવીત્ ચતુર્દશ હિ વર્ષાણિ જટાચીરધરો હ્યાહમ્ ॥ 23 ॥

ફલમૂલાશનો વીર ભવેયં રઘુનન્દન ।

તવાઽગમનમાકાઙ્ક્ષાન્વસન્વૈ નગરાદ્બહિઃ ॥ 24 ॥

તવ પાદુકયોર્ન્યસ્તરાજ્યતન્ત્રઃ પરન્તપ ।

ચતુર્દશે તુ સમ્પૂર્ણે વર્ષેઽહનિ રઘૂત્તમ ॥ 25 ॥

ન દ્રક્ષ્યામિ યદિ ત્વાં તુ પ્રવેક્ષ્યામિ હુતાશનમ્ ।

તથેતિ ચ પ્રતિજ્ઞાય તં પરિષ્વજ્ય સાદરમ્ ॥ 26 ॥

શત્રુઘ્નં ચ પરિષ્વજ્ય ભરતં ચેદમબ્રવીત્ ।

માતરં રક્ષ કૈકેયીં મા રોષં કુરુ તાં પ્રતિ ॥ 27 ॥

મયા ચ સીતયા ચૈવ શપ્તોઽસિ રઘુસત્તમ ।

ઇત્યુક્ત્વાઽશ્રુપરીતાક્ષો ભ્રાતરં વિસસર્જ હ ॥ 28 ॥

સ પાદુકે તે ભરતઃ પ્રતાપવાન્ સ્વલઙ્કૃતે સમ્પરિપૂજ્ય ધર્મવિત્ ।

પ્રદક્ષિણં ચૈવ ચકાર રાઘવં ચકાર તે ચોત્તમનાગમૂર્ધનિ ॥ 29 ॥

અથાઽનુપૂર્વ્યાત્પ્રતિનન્દ્ય તં જનં ગુરૂંશ્ચ મન્ત્રિપ્રકૃતીસ્તથાઽનુજૌ ।

વ્યસર્જયદ્રાઘવવંશવર્ધનસ્થિરઃ સ્વધર્મે હિમવાનિવાચલઃ ॥ 30 ॥

તં માતરો બાષ્પગૃહીતકણ્ઠ્યો દુઃખેન નામન્ત્રયિતું હિ શેકુઃ ।

સ ત્વેવ માત્રૃરભિવાદ્ય સર્વારુદન્કુટીં સ્વાં પ્રવિવેશ રાઘવઃ ॥ 31 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અયોધ્યાકાણ્ડે દ્વાદશાધિકશતતમસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha dvādaśādhikaśatatamassargaḥ |

tamapratimatejobhyāṃ bhrātṛbhyāṃ romaharṣaṇam |

vismitāḥ saṅgamaṃ prekṣya samavetā maharṣayaḥ || 1 ||

antarhitā munigaṇāssiddhāśca paramarṣayaḥ |

tau bhrātarau mahātmānau kākutsthau praśaśaṃsire || 2 ||

sa dhanyo yasya putrau dvau dharmajñau dharmavikramau |

śrutvā vayaṃ hi sambhāṣāmubhayosspṛhayāmahe || 3 ||

tatastvṛṣigaṇāḥ kṣipraṃ daśagrīvavadhaiṣiṇaḥ |

bharataṃ rājaśārdūlamityūcuḥ saṅgatā vacaḥ || 4 ||

kule jāta mahāprājña mahāvṛtta mahāyaśaḥ |

grāhyaṃ rāmasya vākyaṃ te pitaraṃ yadyavekṣase || 5 ||

sadā'nṛṇamimaṃ rāmaṃ vayamicchāmahe pituḥ |

ānṛṇatvācca kaikeyyāḥ svargaṃ daśaratho gataḥ || 6 ||

etāvaduktvā vacanaṃ gandharvāḥ samaharṣayaḥ |

rājarṣayaścaiva tadā sarve svāṃ svāṃ gatiṃ gatāḥ || 7 ||

hlāditastena vākyena śubhena śubhadarśanaḥ |

rāma ssaṃhṛṣṭavadanastānṛṣīnabhyapūjayat || 8 ||

trastagātrastu bharatassa vācā sajjamānayā |

kṛtāñjaliridaṃ vākyaṃ rāghavaṃ punarabravīt || 9 ||

rājadharmamanuprekṣya kuladharmānusantatim |

kartumarhasi kākutstha mama mātuśca yācanām || 10 ||

rakṣituṃ sumahadrājyamahamekastu notsahe |

paurajānapadāṃścāpi raktānrañjayituṃ tathā || 11 ||

jñātayaśca hi yodhāśca mitrāṇi suhṛdaśca naḥ |

tvāmeva prativīkṣante parjanyamiva karṣakāḥ || 12 ||

idaṃ rājyaṃ mahāprājña sthāpaya pratipadya hi |

śaktimānasi kākutstha lokasya paripālane || 13 ||

ityuktvā nyapatadbhrātuḥ pādayorbharatastadā |

bhṛśaṃ samprārthayāmāsa rāmameva priyaṃvadaḥ || 14 ||

tamaṅke bharataṃ kṛtvā rāmo vacanamabravīt |

śyāmaṃ nalinapatrākṣaṃ mattahaṃsasvaraṃ svayam || 15 ||

āgatā tvāmiyaṃ buddhissvajā vainayikī ca yā |

bhṛśamutsahase tāta rakṣituṃ pṛthivīmapi || 16 ||

amātyaiśca suhṛdbhiśca buddhimadbhiśca mantribhiḥ |

sarvakāryāṇi sammantrya sumahantyapi kāraya || 17 ||

lakṣmīścandrādapeyādvā himavānvā himaṃ tyajet |

atīyātsāgaro velāṃ na pratijñāmahaṃ pituḥ || 18 ||

kāmādvā tāta lobhādvā mātrātubhyamidaṃ kṛtam |

na tanmanasi kartavyaṃ vartitavyaṃ ca mātṛvat || 19 ||

evaṃ bruvāṇaṃ bharataḥ kausalyāsutamabravīt |

tejasā''dityasaṅkāśaṃ pratipaccandradarśanam || 20 ||

ādhirohā'rya pādābhyāṃ pāduke hemabhūṣite |

etehi sarvalokasya yogakṣemaṃ vidhāsyataḥ || 21 ||

so'dhiruhya naravyāghraḥ pāduke hyavaruhya ca |

prāyacchatsumahātejā bharatāya mahātmane || 22 ||

sa pāduke sampraṇamya rāmaṃ vacanamabravīt caturdaśa hi varṣāṇi jaṭācīradharo hyāham || 23 ||

phalamūlāśano vīra bhaveyaṃ raghunandana |

tavā'gamanamākāṅkṣānvasanvai nagarādbahiḥ || 24 ||

tava pādukayornyastarājyatantraḥ parantapa |

caturdaśe tu sampūrṇe varṣe'hani raghūttama || 25 ||

na drakṣyāmi yadi tvāṃ tu pravekṣyāmi hutāśanam |

tatheti ca pratijñāya taṃ pariṣvajya sādaram || 26 ||

śatrughnaṃ ca pariṣvajya bharataṃ cedamabravīt |

mātaraṃ rakṣa kaikeyīṃ mā roṣaṃ kuru tāṃ prati || 27 ||

mayā ca sītayā caiva śapto'si raghusattama |

ityuktvā'śruparītākṣo bhrātaraṃ visasarja ha || 28 ||

sa pāduke te bharataḥ pratāpavān svalaṅkṛte samparipūjya dharmavit |

pradakṣiṇaṃ caiva cakāra rāghavaṃ cakāra te cottamanāgamūrdhani || 29 ||

athā'nupūrvyātpratinandya taṃ janaṃ gurūṃśca mantriprakṛtīstathā'nujau |

vyasarjayadrāghavavaṃśavardhanasthiraḥ svadharme himavānivācalaḥ || 30 ||

taṃ mātaro bāṣpagṛhītakaṇṭhyo duḥkhena nāmantrayituṃ hi śekuḥ |

sa tveva mātrṛrabhivādya sarvārudankuṭīṃ svāṃ praviveśa rāghavaḥ || 31 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe dvādaśādhikaśatatamassargaḥ ||