1.74 Balakanda - Chatuhsaptatitama Sargah

ॐ

1.74 બાલકાણ્ડ - ચતુઃસપ્તતિતમ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે બાલકાણ્ડમ્ ।

અથ ચતુઃસપ્તતિતમસ્સર્ગઃ ।

અથ રાત્ર્યાં વ્યતીતાયાં વિશ્વામિત્રો મહામુનિઃ ।

આપૃષ્ટ્વા તૌ ચ રાજાનૌ જગામોત્તરપર્વતમ્ ॥ 1 ॥

આશીર્ભિઃ પૂરયિત્વા ચ કુમારાંશ્ચ સરાઘવાન્ ।

વિશ્વામિત્રે ગતે રાજા વૈદેહં મિથિલાધિપમ્ ।

આપૃષ્ટ્વાઽથ જગામાશુ રાજા દશરથઃ પુરીમ્ ॥ 2 ॥

ગચ્છન્તં તં તુ રાજાનમન્વગચ્છન્નરાધિપઃ ॥ 3 ॥

અથ રાજા વિદેહાનાં દદૌ કન્યાધનં બહુ ।

ગવાં શતસહસ્રાણિ બહૂનિ મિથિલેશ્વરઃ ।

કમ્બલાનાં ચ મુખ્યાનાં ક્ષૌમકોટ્યમ્બરાણિ ચ ॥ 4 ॥

હસ્ત્યશ્વરથપાદાતં દિવ્યરૂપં સ્વલઙ્કૃતમ્ ।

દદૌ કન્યાપિતા તાસાં દાસીદાસમનુત્તમમ્ ॥ 5 ॥

હિરણ્યસ્ય સુવર્ણસ્ય મુક્તાનાં વિદ્રુમસ્ય ચ ॥ 6 ॥

દદૌ પરમસંહૃષ્ટઃ કન્યાધનમનુત્તમમ્ ।

દત્ત્વા બહુ ધનં રાજા સમનુજ્ઞાપ્ય પાર્થિવમ્ ॥ 7 ॥

પ્રવિવેશ સ્વનિલયં મિથિલાં મિથિલેશ્વરઃ ।

રાજાઽપ્યયોધ્યાધિપતિસ્સહ પુત્રૈર્મહાત્મભિઃ ।

ઋષીન્ સર્વાન્ પુરસ્કૃત્ય જગામ સબલાનુગઃ ॥ 8 ॥

ગચ્છન્તં તં નરવ્યાઘ્રં સર્ષિસઙ્ઘં સરાઘવમ્ ॥ 9 ॥

ઘોરાઃ સ્મ પક્ષિણો વાચો વ્યાહરન્તિ તતસ્તતઃ ।

ભૌમાશ્ચૈવ મૃગા સ્સર્વે ગચ્છન્તિ સ્મ પ્રદક્ષિણમ્ ॥ 10 ॥

તાન્ દૃષ્ટ્વા રાજશાર્દૂલો વસિષ્ઠં પર્યપૃચ્છત ।

અસૌમ્યાઃ પક્ષિણો ઘોરા મૃગાશ્ચાપિ પ્રદક્ષિણાઃ ॥ 11 ॥

કિમિદં હૃદયોત્કમ્પિ મનો મમ વિષીદતિ ।

રાજ્ઞો દશરથસ્યૈતચ્છ્રુત્વા વાક્યં મહાનૃષિઃ ॥ 12 ॥

ઉવાચ મધુરાં વાણીં શ્રૂયતામસ્ય યત્ફલમ્ ।

ઉપસ્થિતં ભયં ઘોરં દિવ્યં પક્ષિમુખાચ્ચ્યુતમ્ ॥ 13 ॥

મૃગાઃ પ્રશમયન્ત્યેતે સન્તાપસ્ત્યજ્યતામયમ્ ।

તેષાં સંવદતાં તત્ર વાયુઃ પ્રાદુર્બભૂવ હ ॥ 14 ॥

કમ્પયન્ પૃથિવીં સર્વાં પાતયંશ્ચ દ્રુમાઞ્ચ્છુભાન્ ।

તમસા સંવૃતસ્સૂર્ય સ્સર્વા ન પ્રબભુર્દિશ ॥ 15 ॥

ભસ્મના ચાવૃતં સર્વં સમ્મૂઢમિવ તદ્બલમ્ ।

વસિષ્ઠશ્ચર્ષયશ્ચાન્યે રાજા ચ સસુતસ્તદા ॥ 16 ॥

સંસજ્ઞા ઇવ તત્રાસન્ સર્વમન્યદ્વિચેતનમ્ ।

તસ્મિંસ્તમસિ ઘોરે તુ ભસ્મચ્છન્નેવ સા ચમૂઃ ॥ 17 ॥

દદર્શ ભીમસઙ્કાશં જટામણ્ડલધારિણમ્ ।

ભાર્ગવં જામદગ્ન્યં તં રાજરાજવિમર્દિનમ્ ॥ 18 ॥

કૈલાસમિવ દુર્ધર્ષં કાલાગ્નિમિવ દુસ્સહમ્ ।

જ્વલન્તમિવ તેજોભિર્દુર્નિરીક્ષ્યં પૃથગ્જનૈઃ ॥ 19 ॥

સ્કન્ધે ચાસજ્ય પરશું ધનુર્વિદ્યુદ્ગણોપમમ્ ।

પ્રગૃહ્ય શરમુખ્યં ચ ત્રિપુરઘ્નં યથા શિવમ્ ॥ 20 ॥

તં દૃષ્ટ્વા ભીમસઙ્કાશં જ્વલન્તમિવ પાવકમ્ ।

વસિષ્ઠપ્રમુખા વિપ્રા જપહોમપરાયણાઃ ॥ 21 ॥

સઙ્ગતા મુનયસ્સર્વે સઞ્જજલ્પુરથો મિથઃ ।

કચ્ચિત્પિતૃવધામર્ષી ક્ષત્રં નોત્સાદયિષ્યતિ ॥ 22 ॥

પૂર્વં ક્ષત્રવધં કૃત્વા ગતમન્યુર્ગતજ્વરઃ ।

ક્ષત્રસ્યોત્સાદનં ભૂયો ન ખલ્વસ્ય ચિકીર્ષિતમ્ ॥ 23 ॥

એવમુક્ત્વાઽર્ઘ્યમાદાય ભાર્ગવં ભીમદર્શનમ્ ।

ઋષયો રામ રામેતિ વચો મધુરમબ્રુવન્ ॥ 24 ॥

પ્રતિગૃહ્ય તુ તાં પૂજામૃષિદત્તાં પ્રતાપવાન્ ।

રામં દાશરથિં રામો જામદગ્ન્યોઽભ્યભાષત ॥ 25 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે બાલકાણ્ડે ચતુઃસપ્તતિતમસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |

atha catuḥsaptatitamassargaḥ |

atha rātryāṃ vyatītāyāṃ viśvāmitro mahāmuniḥ |

āpṛṣṭvā tau ca rājānau jagāmottaraparvatam || 1 ||

āśīrbhiḥ pūrayitvā ca kumārāṃśca sarāghavān |

viśvāmitre gate rājā vaidehaṃ mithilādhipam |

āpṛṣṭvā'tha jagāmāśu rājā daśarathaḥ purīm || 2 ||

gacchantaṃ taṃ tu rājānamanvagacchannarādhipaḥ || 3 ||

atha rājā videhānāṃ dadau kanyādhanaṃ bahu |

gavāṃ śatasahasrāṇi bahūni mithileśvaraḥ |

kambalānāṃ ca mukhyānāṃ kṣaumakoṭyambarāṇi ca || 4 ||

hastyaśvarathapādātaṃ divyarūpaṃ svalaṅkṛtam |

dadau kanyāpitā tāsāṃ dāsīdāsamanuttamam || 5 ||

hiraṇyasya suvarṇasya muktānāṃ vidrumasya ca || 6 ||

dadau paramasaṃhṛṣṭaḥ kanyādhanamanuttamam |

dattvā bahu dhanaṃ rājā samanujñāpya pārthivam || 7 ||

praviveśa svanilayaṃ mithilāṃ mithileśvaraḥ |

rājā'pyayodhyādhipatissaha putrairmahātmabhiḥ |

ṛṣīn sarvān puraskṛtya jagāma sabalānugaḥ || 8 ||

gacchantaṃ taṃ naravyāghraṃ sarṣisaṅghaṃ sarāghavam || 9 ||

ghorāḥ sma pakṣiṇo vāco vyāharanti tatastataḥ |

bhaumāścaiva mṛgā ssarve gacchanti sma pradakṣiṇam || 10 ||

tān dṛṣṭvā rājaśārdūlo vasiṣṭhaṃ paryapṛcchata |

asaumyāḥ pakṣiṇo ghorā mṛgāścāpi pradakṣiṇāḥ || 11 ||

kimidaṃ hṛdayotkampi mano mama viṣīdati |

rājño daśarathasyaitacchrutvā vākyaṃ mahānṛṣiḥ || 12 ||

uvāca madhurāṃ vāṇīṃ śrūyatāmasya yatphalam |

upasthitaṃ bhayaṃ ghoraṃ divyaṃ pakṣimukhāccyutam || 13 ||

mṛgāḥ praśamayantyete santāpastyajyatāmayam |

teṣāṃ saṃvadatāṃ tatra vāyuḥ prādurbabhūva ha || 14 ||

kampayan pṛthivīṃ sarvāṃ pātayaṃśca drumāñcchubhān |

tamasā saṃvṛtassūrya ssarvā na prababhurdiśa || 15 ||

bhasmanā cāvṛtaṃ sarvaṃ sammūḍhamiva tadbalam |

vasiṣṭhaścarṣayaścānye rājā ca sasutastadā || 16 ||

saṃsajñā iva tatrāsan sarvamanyadvicetanam |

tasmiṃstamasi ghore tu bhasmacchanneva sā camūḥ || 17 ||

dadarśa bhīmasaṅkāśaṃ jaṭāmaṇḍaladhāriṇam |

bhārgavaṃ jāmadagnyaṃ taṃ rājarājavimardinam || 18 ||

kailāsamiva durdharṣaṃ kālāgnimiva dussaham |

jvalantamiva tejobhirdurnirīkṣyaṃ pṛthagjanaiḥ || 19 ||

skandhe cāsajya paraśuṃ dhanurvidyudgaṇopamam |

pragṛhya śaramukhyaṃ ca tripuraghnaṃ yathā śivam || 20 ||

taṃ dṛṣṭvā bhīmasaṅkāśaṃ jvalantamiva pāvakam |

vasiṣṭhapramukhā viprā japahomaparāyaṇāḥ || 21 ||

saṅgatā munayassarve sañjajalpuratho mithaḥ |

kaccitpitṛvadhāmarṣī kṣatraṃ notsādayiṣyati || 22 ||

pūrvaṃ kṣatravadhaṃ kṛtvā gatamanyurgatajvaraḥ |

kṣatrasyotsādanaṃ bhūyo na khalvasya cikīrṣitam || 23 ||

evamuktvā'rghyamādāya bhārgavaṃ bhīmadarśanam |

ṛṣayo rāma rāmeti vaco madhuramabruvan || 24 ||

pratigṛhya tu tāṃ pūjāmṛṣidattāṃ pratāpavān |

rāmaṃ dāśarathiṃ rāmo jāmadagnyo'bhyabhāṣata || 25 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe catuḥsaptatitamassargaḥ ||