1.64 Balakanda - Chatuhshashtitama Sargah

ॐ

1.64 બાલકાણ્ડ - ચતુઃષષ્ટિતમ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે બાલકાણ્ડમ્ ।

અથ ચતુઃષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ।

સુરકાર્યમિદં રમ્ભે કર્તવ્યં સુમહત્ત્વયા ।

લોભનં કૌશિકસ્યેહ કામમોહસમન્વિતમ્ ॥ 1 ॥

તથોક્તા સાઽપ્સરા રામ સહસ્રાક્ષેણ ધીમતા ।

વ્રીડિતા પ્રાઞ્જલિર્વાક્યં પ્રત્યુવાચ સુરેશ્વરમ્ ॥ 2 ॥

અયં સુરપતે ઘોરો વિશ્વામિત્રો મહામુનિઃ ।

ઘોરમુત્સૃજતે ક્રોધં મયિ દેવ ન સંશયઃ ॥ 3 ॥

તતો હિ મે ભયં દેવ પ્રાસાદં કર્તુમર્હસિ ।

એવમુક્તસ્તયા રામ રમ્ભયા ભીતયા તદા ॥ 4 ॥

તામુવાચ સહસ્રાક્ષો વેપમાનાં કૃતાઞ્જલિમ્ ।

માભૈષી રમ્ભે ભદ્રં તે કુરુષ્વ મમ શાસનમ્ ॥ 5 ॥

કોકિલો હૃદયગ્રાહી માધવે રુચિરદ્રુમે ।

અહં કન્દર્પસહિત સ્સ્થાસ્યામિ તવ પાર્શ્વતઃ ॥ 6 ॥

ત્વં હિ રૂપં બહુગુણં કૃત્વા પરમભાસ્વરમ્ ।

તમૃષિં કૌશિકં રમ્ભે ભેદયસ્વ તપસ્વિનમ્ ॥ 7 ॥

સા શ્રુત્વા વચનં તસ્ય કૃત્વા રૂપમનુત્તમમ્ ।

લોભયામાસ લલિતા વિશ્વામિત્રં શુચિસ્મિતા ॥ 8 ॥

કોકિલસ્ય ચ શુશ્રાવ વલ્ગુ વ્યાહરતઃ સ્વનમ્ ।

સમ્પ્રહૃષ્ટેન મનસા તત એનામુદૈક્ષત ॥ 9 ॥

અથ તસ્ય ચ શબ્દેન ગીતેનાપ્રતિમેન ચ ।

દર્શનેન ચ રમ્ભાયા મુનિસ્સન્દેહમાગતઃ ॥ 10 ॥

સહસ્રાક્ષસ્ય તત્કર્મ વિજ્ઞાય મુનિપુઙ્ગવઃ ।

રમ્ભાં ક્રોધસમાવિષ્ટ શ્શશાપ કુશિકાત્મજઃ ॥ 11 ॥

યન્માં લોભયસે રમ્ભે કામક્રોધજયૈષિણમ્ ।

દશવર્ષસહસ્રાણિ શૈલી સ્થાસ્યસિ દુર્ભગે ॥ 12 ॥

બ્રાહ્મણ સ્સુમહાતેજા સ્તપોબલસમન્વિતઃ ।

ઉદ્ધરિષ્યતિ રમ્ભે ત્વાં મત્ક્રોધકલુષીકૃતામ્ ॥ 13 ॥

એવમુક્ત્વા મહાતેજા વિશ્વામિત્રો મહામુનિઃ ।

અશક્નુવન્ ધારયિતું ક્રોધં સન્તાપમાગતઃ ॥ 14 ॥

તસ્ય શાપેન મહતા રમ્ભા શૈલી તદાઽભવત્ ।

વચશ્શૃત્વા ચ કન્દર્પો મહર્ષેસ્સ ચ નિર્ગતઃ ॥ 15 ॥

કોપેન સ મહાતેજાસ્તપોઽપહરણે કૃતે ।

ઇન્દ્રિયૈરજિતૈ રામ ન લેભે શાન્તિમાત્મનઃ ॥ 16 ॥

બભૂવાસ્ય મનશ્ચિન્તા તપોઽપહરણે કૃતે ।

નૈવ ક્રોધં ગમિષ્યામિ ન ચ વક્ષ્યે કથઞ્ચન ॥ 17 ॥

અથવા નોચ્છવસિષ્યામિ સંવત્સરશતાન્યપિ ।

અહં વિશોષયિષ્યામિ હ્યાત્માનં વિજિતેન્દ્રિયઃ ॥ 18 ॥

તાવદ્યાવદ્ધિ મે પ્રાપ્તં બ્રાહ્મણ્યં તપસાઽઽર્જિતમ્ ।

અનુચ્છવસન્નભુઞ્જાન સ્તિષ્ઠેયં શાશ્વતીસ્સમાઃ ॥ 19 ॥

ન હિ મે તપ્યમાનસ્ય ક્ષયં યાસ્યન્તિ મૂર્તયઃ ।

એવં વર્ષસહસ્રસ્ય દીક્ષાં સ મુનિપુઙ્ગવઃ ॥ 20 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે બાલકાણ્ડે ચતુઃષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |

atha catuḥṣaṣṭitamassargaḥ |

surakāryamidaṃ rambhe kartavyaṃ sumahattvayā |

lobhanaṃ kauśikasyeha kāmamohasamanvitam || 1 ||

tathoktā sā'psarā rāma sahasrākṣeṇa dhīmatā |

vrīḍitā prāñjalirvākyaṃ pratyuvāca sureśvaram || 2 ||

ayaṃ surapate ghoro viśvāmitro mahāmuniḥ |

ghoramutsṛjate krodhaṃ mayi deva na saṃśayaḥ || 3 ||

tato hi me bhayaṃ deva prāsādaṃ kartumarhasi |

evamuktastayā rāma rambhayā bhītayā tadā || 4 ||

tāmuvāca sahasrākṣo vepamānāṃ kṛtāñjalim |

mābhaiṣī rambhe bhadraṃ te kuruṣva mama śāsanam || 5 ||

kokilo hṛdayagrāhī mādhave ruciradrume |

ahaṃ kandarpasahita ssthāsyāmi tava pārśvataḥ || 6 ||

tvaṃ hi rūpaṃ bahuguṇaṃ kṛtvā paramabhāsvaram |

tamṛṣiṃ kauśikaṃ rambhe bhedayasva tapasvinam || 7 ||

sā śrutvā vacanaṃ tasya kṛtvā rūpamanuttamam |

lobhayāmāsa lalitā viśvāmitraṃ śucismitā || 8 ||

kokilasya ca śuśrāva valgu vyāharataḥ svanam |

samprahṛṣṭena manasā tata enāmudaikṣata || 9 ||

atha tasya ca śabdena gītenāpratimena ca |

darśanena ca rambhāyā munissandehamāgataḥ || 10 ||

sahasrākṣasya tatkarma vijñāya munipuṅgavaḥ |

rambhāṃ krodhasamāviṣṭa śśaśāpa kuśikātmajaḥ || 11 ||

yanmāṃ lobhayase rambhe kāmakrodhajayaiṣiṇam |

daśavarṣasahasrāṇi śailī sthāsyasi durbhage || 12 ||

brāhmaṇa ssumahātejā stapobalasamanvitaḥ |

uddhariṣyati rambhe tvāṃ matkrodhakaluṣīkṛtām || 13 ||

evamuktvā mahātejā viśvāmitro mahāmuniḥ |

aśaknuvan dhārayituṃ krodhaṃ santāpamāgataḥ || 14 ||

tasya śāpena mahatā rambhā śailī tadā'bhavat |

vacaśśṛtvā ca kandarpo maharṣessa ca nirgataḥ || 15 ||

kopena sa mahātejāstapo'paharaṇe kṛte |

indriyairajitai rāma na lebhe śāntimātmanaḥ || 16 ||

babhūvāsya manaścintā tapo'paharaṇe kṛte |

naiva krodhaṃ gamiṣyāmi na ca vakṣye kathañcana || 17 ||

athavā nocchavasiṣyāmi saṃvatsaraśatānyapi |

ahaṃ viśoṣayiṣyāmi hyātmānaṃ vijitendriyaḥ || 18 ||

tāvadyāvaddhi me prāptaṃ brāhmaṇyaṃ tapasā''rjitam |

anucchavasannabhuñjāna stiṣṭheyaṃ śāśvatīssamāḥ || 19 ||

na hi me tapyamānasya kṣayaṃ yāsyanti mūrtayaḥ |

evaṃ varṣasahasrasya dīkṣāṃ sa munipuṅgavaḥ || 20 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe catuḥṣaṣṭitamassargaḥ ||