1.61 Balakanda - Ekashashtitama Sargah

ॐ

1.61 બાલકાણ્ડ - એકષષ્ટિતમ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે બાલકાણ્ડમ્ ।

અથ એકષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ।

વિશ્વામિત્રો મહાત્માથ પ્રસ્થિતાન્ પ્રેક્ષ્ય તાનૃષીન્ ।

અબ્રવીન્નરશાર્દૂલસ્સર્વાંસ્તાન્વનવાસિનઃ ॥ 1 ॥

મહાન્વિઘ્નઃ પ્રવૃત્તોઽયં દક્ષિણામાસ્થિતો દિશમ્ ।

દિશમન્યાં પ્રપત્સ્યામસ્તત્ર તપ્સ્યામહે તપઃ ॥ 2 ॥

પશ્ચિમાયાં વિશાલાયાં પુષ્કરેષુ મહાત્મનઃ ।

સુખં તપશ્ચરિષ્યામઃ પરં તદ્ધિ તપોવનમ્ ॥ 3 ॥

એવમુક્ત્વા મહાતેજાઃ પુષ્કરેષુ મહામુનિઃ ।

તપ ઉગ્રં દુરાધર્ષં તેપે મૂલફલાશનઃ ॥ 4 ॥

એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ અયોધ્યાધિપતિર્નૃપઃ ।

અમ્બરીષ ઇતિ ખ્યાતો યષ્ટું સમુપચક્રમે ॥ 5 ॥

તસ્ય વૈ યજમાનસ્ય પશુમિન્દ્રો જહાર હ ।

પ્રણષ્ટે તુ પશૌ વિપ્રો રાજાનમિદમબ્રવીત્ ॥ 6 ॥

પશુરદ્ય હૃતો રાજન્ પ્રણષ્ટસ્તવ દુર્નયાત્ ।

અરક્ષિતારં રાજાનં ઘ્નન્તિ દોષા નરેશ્વર ॥ 7 ॥

પ્રાયશ્ચિત્તં મહદ્ધ્યેતન્નરં વા પુરુષર્ષભ ।

આનયસ્વ પશું શીઘ્રં યાવત્કર્મ પ્રવર્તતે ॥ 8 ॥

ઉપાધ્યાયવચશ્શ્રુત્વા સ રાજા પુરુષર્ષભ ।

અન્વિયેષ મહાબુદ્ધિઃ પશું ગોભિસ્સહસ્રશઃ ॥ 9 ॥

દેશાન્ જનપદાંસ્તાં સ્તાન્નગરાણિ વનાનિ ચ ।

આશ્રમાણિ ચ પુણ્યાનિ માર્ગમાણો મહીપતિઃ ॥ 10 ॥

સ પુત્રસહિતં તાત સભાર્યં રઘુનન્દન ।

ભૃગુતુન્દે સમાસીનમૃચીકં સન્દદર્શ હ ॥ 11 ॥

તમુવાચ મહાતેજાઃ પ્રણમ્યાભિપ્રસાદ્ય ચ ।

બ્રહ્મર્ષિં તપસા દીપ્તં રાજર્ષિરમિતપ્રભઃ ॥ 12 ॥

પૃષ્ટ્વા સર્વત્ર કુશલમૃચીકં તમિદં વચઃ ।

ગવાં શતસહસ્રેણ વિક્રીણીષે સુતં યદિ ॥ 13 ॥

પશોરર્થે મહાભાગ કૃતકૃત્યોઽસ્મિ ભાર્ગવ ।

સર્વે પરિસૃતા દેશા યાજ્ઞીયં ન લભે પશુમ્ ॥ 14 ॥

દાતુમર્હસિ મૂલ્યેન સુતમેકમિતો મમ ।

4 એવમુક્તો મહાતેજા ઋચીકસ્ત્વબ્રવીદ્વચઃ ॥ 15 ॥

નાહં જ્યેષ્ઠં નરશ્રેષ્ઠ વિક્રીણીયાં કથઞ્ચન ।

ઋચીકસ્ય વચશ્શ્રુત્વા તેષાં માતા મહાત્મનામ્ ॥ 16 ॥

ઉવાચ નરશાર્દૂલમમ્બરીષં તપસ્વિની ।

અવિક્રેયં સુતં જ્યેષ્ઠં ભગવાનાહ ભાર્ગવઃ ॥ 17 ॥

મમાપિ દયિતં વિદ્ધિ કનિષ્ઠં શુનકં નૃપ ।

તસ્માત્કનીયસં પુત્રં ન દાસ્યે તવ પાર્થિવ ॥ 18 ॥

પ્રાયેણ હિ નરશ્રેષ્ઠ જ્યેષ્ઠાઃ પિતૃષુ વલ્લભાઃ ।

માતૃણાં તુ કનીયાંસસ્તસ્માદ્રક્ષે કનીયસમ્ ॥ 19 ॥

ઉક્તવાક્યે મુનૌ તસ્મિન્ મુનિપત્ન્યાં તથૈવ ચ ।

શુનશ્શેફસ્સ્વયં રામ મધ્યમો વાક્યમબ્રવીત્ ॥ 20 ॥

પિતા જ્યેષ્ઠમવિક્રેયં માતા ચાહ કનીયસમ્ ।

વિક્રીતં મધ્યમં મન્યે રાજન્ પુત્રં નયસ્વ મામ્ ॥ 21 ॥

ગવાં શતસહસ્રેણ શુનશ્શેફં નરેશ્વરઃ ।

ગૃહીત્વા પરમપ્રીતો જગામ રઘુનન્દન ॥ 22 ॥

અમ્બરીષસ્તુ રાજર્ષી રથમારોપ્ય સત્વરઃ ।

શુનશ્શેફં મહાતેજા જગામાશુ મહાયશાઃ ॥ 23 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે બાલકાણ્ડે એકષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |

atha ekaṣaṣṭitamassargaḥ |

viśvāmitro mahātmātha prasthitān prekṣya tānṛṣīn |

abravīnnaraśārdūlassarvāṃstānvanavāsinaḥ || 1 ||

mahānvighnaḥ pravṛtto'yaṃ dakṣiṇāmāsthito diśam |

diśamanyāṃ prapatsyāmastatra tapsyāmahe tapaḥ || 2 ||

paścimāyāṃ viśālāyāṃ puṣkareṣu mahātmanaḥ |

sukhaṃ tapaścariṣyāmaḥ paraṃ taddhi tapovanam || 3 ||

evamuktvā mahātejāḥ puṣkareṣu mahāmuniḥ |

tapa ugraṃ durādharṣaṃ tepe mūlaphalāśanaḥ || 4 ||

etasminneva kāle tu ayodhyādhipatirnṛpaḥ |

ambarīṣa iti khyāto yaṣṭuṃ samupacakrame || 5 ||

tasya vai yajamānasya paśumindro jahāra ha |

praṇaṣṭe tu paśau vipro rājānamidamabravīt || 6 ||

paśuradya hṛto rājan praṇaṣṭastava durnayāt |

arakṣitāraṃ rājānaṃ ghnanti doṣā nareśvara || 7 ||

prāyaścittaṃ mahaddhyetannaraṃ vā puruṣarṣabha |

ānayasva paśuṃ śīghraṃ yāvatkarma pravartate || 8 ||

upādhyāyavacaśśrutvā sa rājā puruṣarṣabha |

anviyeṣa mahābuddhiḥ paśuṃ gobhissahasraśaḥ || 9 ||

deśān janapadāṃstāṃ stānnagarāṇi vanāni ca |

āśramāṇi ca puṇyāni mārgamāṇo mahīpatiḥ || 10 ||

sa putrasahitaṃ tāta sabhāryaṃ raghunandana |

bhṛgutunde samāsīnamṛcīkaṃ sandadarśa ha || 11 ||

tamuvāca mahātejāḥ praṇamyābhiprasādya ca |

brahmarṣiṃ tapasā dīptaṃ rājarṣiramitaprabhaḥ || 12 ||

pṛṣṭvā sarvatra kuśalamṛcīkaṃ tamidaṃ vacaḥ |

gavāṃ śatasahasreṇa vikrīṇīṣe sutaṃ yadi || 13 ||

paśorarthe mahābhāga kṛtakṛtyo'smi bhārgava |

sarve parisṛtā deśā yājñīyaṃ na labhe paśum || 14 ||

dātumarhasi mūlyena sutamekamito mama |

4 evamukto mahātejā ṛcīkastvabravīdvacaḥ || 15 ||

nāhaṃ jyeṣṭhaṃ naraśreṣṭha vikrīṇīyāṃ kathañcana |

ṛcīkasya vacaśśrutvā teṣāṃ mātā mahātmanām || 16 ||

uvāca naraśārdūlamambarīṣaṃ tapasvinī |

avikreyaṃ sutaṃ jyeṣṭhaṃ bhagavānāha bhārgavaḥ || 17 ||

mamāpi dayitaṃ viddhi kaniṣṭhaṃ śunakaṃ nṛpa |

tasmātkanīyasaṃ putraṃ na dāsye tava pārthiva || 18 ||

prāyeṇa hi naraśreṣṭha jyeṣṭhāḥ pitṛṣu vallabhāḥ |

mātṛṇāṃ tu kanīyāṃsastasmādrakṣe kanīyasam || 19 ||

uktavākye munau tasmin munipatnyāṃ tathaiva ca |

śunaśśephassvayaṃ rāma madhyamo vākyamabravīt || 20 ||

pitā jyeṣṭhamavikreyaṃ mātā cāha kanīyasam |

vikrītaṃ madhyamaṃ manye rājan putraṃ nayasva mām || 21 ||

gavāṃ śatasahasreṇa śunaśśephaṃ nareśvaraḥ |

gṛhītvā paramaprīto jagāma raghunandana || 22 ||

ambarīṣastu rājarṣī rathamāropya satvaraḥ |

śunaśśephaṃ mahātejā jagāmāśu mahāyaśāḥ || 23 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe ekaṣaṣṭitamassargaḥ ||