1.43 Balakanda - Trichatvarimsha Sargah

ॐ

1.43 બાલકાણ્ડ - ત્રિચત્વારિંશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે બાલકાણ્ડમ્ ।

અથ ત્રિચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ।

દેવદેવે ગતે તસ્મિન્ સોઽઙ્ગુષ્ઠાગ્રનિપીડિતામ્ ।

કૃત્વા વસુમતીં રામ સંવત્સરમુપાસત ॥ 1 ॥

અથ સંવત્સરે પૂર્ણે સર્વલોકનમસ્કૃતઃ ।

ઉમાપતિઃ પશુપતી રાજાનમિદમબ્રવીત્ ॥ 2 ॥

પ્રીતસ્તેઽહં નરશ્રેષ્ઠ કરિષ્યામિ તવ પ્રિયમ્ ।

શિરસા ધારયિષ્યામિ શૈલરાજસુતામહમ્ ॥ 3 ॥

તતો હૈમવતી જ્યેષ્ઠા સર્વલોકનમસ્કૃતા ।

તદા સાતિમહદ્રૂપં કૃત્વા વેગં ચ દુસ્સહમ્ ॥ 4 ॥

આકાશાદપતદ્રામ શિવે શિવશિરસ્યુત ।

અચિન્તયચ્ચ સા દેવી ગઙ્ગા પરમદુર્ધરા ॥ 5 ॥

વિશામ્યહં હિ પાતાલં સ્રોતસા ગૃહ્ય શઙ્કરમ્ ।

તસ્યાવલેપનં જ્ઞાત્વા ક્રુદ્ધસ્તુ ભગવાન્ હરઃ ॥ 6 ॥

તિરોભાવયિતું બુદ્ધિં ચક્રે ત્રિનયનસ્તદા ।

સા તસ્મિન્ પતિતા પુણ્યા પુણ્યે રુદ્રસ્ય મૂર્ધનિ ॥ 7 ॥

હિમવત્પ્રતિમે રામ જટામણ્ડલગહ્વરે ।

સા કથઞ્ચિન્મહીં ગન્તું નાશક્નોદ્યત્નમાસ્થિતા ॥ 8 ॥

નૈવ નિર્ગમનં લેભે જટામણ્ડલમોહિતા ।

તત્રૈવાબમ્ભ્રમદ્દેવી સંવત્સરગણાન્ બહૂન્ ॥ 9 ॥

તામપશ્યન્પુનસ્તત્ર તપઃ પરમમાસ્થિતઃ ।

અનેન તોષિતશ્ચાભૂદત્યર્થં રઘુનન્દન ॥ 10 ॥

વિસસર્જ તતો ગઙ્ગાં હરો બિન્દુસરઃ પ્રતિ ।

તસ્યાં વિસૃજ્યમાનાયાં સપ્તસ્રોતાંસિ જજ્ઞિરે ॥ 11 ॥

હ્લાદિની પાવની ચૈવ નલિની ચ તથાઽપરા ।

તિસ્રઃ પ્રાચીં દિશં જગ્મુઃ ગઙ્ગાશ્શિવજલાશ્શુભાઃ ॥ 12 ॥

સુચક્ષુશ્ચૈવ સીતા ચ સિન્ધુશ્ચૈવ મહાનદી ।

તિસ્રસ્ત્વેતા દિશં જગ્મુઃ પ્રતીચીં તુ શુભોદકાઃ ॥ 13 ॥

સપ્તમી ચાન્વગાત્તાસાં ભગીરથમથો નૃપમ્ ।

ભગીરથોઽપિ રાજર્ષિર્દિવ્યં સ્યન્દનમાસ્થિતઃ ॥ 14 ॥

પ્રાયાદગ્રે મહાતેજા ગઙ્ગા તં ચાપ્યનુવ્રજત્ ।

ગગનાચ્છઙ્કરશિરસ્તતો ધરણિમાશ્રિતા ॥ 15 ॥

વ્યસર્પત જલં તત્ર તીવ્રશબ્દપુરસ્કૃતમ્ ।

મત્સ્યકચ્છપસઙ્ઘૈશ્ચ શિંશુમારગણૈસ્તદા ॥ 16 ॥

પતદ્ભિઃ પતિતૈશ્ચાન્યૈર્વ્યરોચત વસુન્ધરા ।

તતો દેવર્ષિગન્ધર્વા યક્ષસિદ્ધગણાસ્તદા ॥ 17 ॥

વ્યલોકયન્ત તે તત્ર ગગનાદ્ગાં ગતાં તથા ।

વિમાનૈર્નગરાકારૈર્હયૈર્ગજવરૈસ્તદા ॥ 18 ॥

પારિપ્લવગતૈશ્ચાપિ દેવતાસ્તત્ર વિષ્ઠિતાઃ ।

તદદ્ભુતતમં લોકે ગઙ્ગાપતનમુત્તમમ્ ॥ 19 ॥

દિદૃક્ષવો દેવગણાઃ સમીયુરમિતૌજસઃ ।

સમ્પતદ્ભિસ્સુરગણૈસ્તેષાં ચાભરણૌજસા ॥ 20 ॥

શતાદિત્યમિવાભાતિ ગગનં ગતતોયદમ્ ।

શિંશુમારોરગગણૈર્મીનૈરપિ ચ ચઞ્ચલૈઃ ॥ 21 ॥

વિદ્યુદ્ભિરિવ વિક્ષિપ્તમાકાશમભવત્તદા ।

પાણ્ડરૈસ્સલિલોત્પીડૈઃ કીર્યમાણૈસ્સહસ્રધા ॥ 22 ॥

શારદાભ્રૈરિવાકીર્ણં ગગનં હંસસમ્પ્લવૈઃ ।

ક્વચિદ્દ્રુતતરં યાતિ કુટિલં ક્વચિદાયતમ્ ॥ 23 ॥

વિનતં ક્વચિદુદ્ધૂતં ક્વચિદ્યાતિ શનૈશ્શનૈઃ ।

સલિલેનૈવ સલિલં ક્વચિદભ્યાહતં પુનઃ ॥ 24 ॥

મુહુરૂર્ધ્વમુખં ગત્વા પપાત વસુધાતલમ્ ।

તચ્છઙ્કરશિરોભ્રષ્ટં ભ્રષ્ટં ભૂમિતલે પુનઃ ॥ 25 ॥

વ્યરોચત તદા તોયં નિર્મલં ગતકલ્મષમ્ ।

તત્ર દેવર્ષિગન્ધર્વા વસુધાતલવાસિનઃ ॥ 26 ॥

ભવાઙ્ગપતિતં તોયં પવિત્રમિતિ પસ્પૃશુઃ ।

શાપાત્પ્રપતિતા યે ચ ગગનાદ્વસુધાતલમ્ ॥ 27 ॥

કૃત્વા તત્રાભિષેકં તે બભૂવુર્ગતકલ્મષાઃ ।

ધૂતપાપાઃ પુનસ્તેન તોયેનાથ સુભાસ્વતા ॥ 28 ॥

પુનરાકાશમાવિશ્ય સ્વાન્ લોકાન્ પ્રતિપેદિરે ।

મુમુદે મુદિતો લોકસ્તેન તોયેન ભાસ્વતા ॥ 29 ॥

કૃતાભિષેકો ગઙ્ગાયાં બભૂવ વિગતક્લમઃ ।

ભગીરથોઽપિ રાજાર્ષિર્દિવ્યં સ્યન્દનમાસ્થિતઃ ।

પ્રાયાદગ્રે મહાતેજાસ્તં ગઙ્ગા પૃષ્ઠતોઽન્વગાત્ ॥ 30 ॥

દેવાસ્સર્ષિગણાઃ સર્વે દૈત્યદાનવરાક્ષસાઃ ॥ 31 ॥

ગન્ધર્વયક્ષપ્રવરાસ્સકિન્નરમહોરગાઃ ।

સર્વાશ્ચાપ્સરસો રામ ભગીરથરથાનુગામ્ ॥ 32 ॥

ગઙ્ગામન્વગમન્ પ્રીતાસ્સર્વે જલચરાશ્ચ યે ।

યતો ભગીરથો રાજા તતો ગઙ્ગાયશસ્વિની ॥ 33 ॥

જગામ સરિતાં શ્રેષ્ઠા સર્વપાપપ્રણાશિની ।

તતો હિ યજમાનસ્ય જહ્નોરદ્ભુતકર્મણઃ ॥ 34 ॥

ગઙ્ગા સમ્પ્લાવયામાસ યજ્ઞવાટં મહાત્મનઃ ।

તસ્યાવલેપનં જ્ઞાત્વા ક્રુદ્ધો યજ્વા તુ રાઘવ ॥ 35 ॥

અપિબચ્ચ જલં સર્વં ગઙ્ગાયાઃ પરમાદ્ભુતમ્ ।

તતો દેવાસ્સગન્ધર્વા ઋષયશ્ચ સુવિસ્મિતાઃ ॥ 36 ॥

પૂજયન્તિ મહાત્માનં જહ્નું પુરુષસત્તમમ્ ।

ગઙ્ગાં ચાપિ નયન્તિ સ્મ દુહિતૃત્વે મહાત્મનઃ ॥ 37 ॥

તતસ્તુષ્ટો મહાતેજાશ્શ્રોત્રાભ્યામસૃજત્ પુનઃ ॥ 38 ॥

તસ્માજ્જહ્નુસુતા ગઙ્ગા પ્રોચ્યતે જાહ્નવીતિચ ।

જગામ ચ પુનર્ગઙ્ગા ભગીરથરથાનુગા ।

સાગરં ચાપિ સમ્પ્રાપ્તા સા સરિત્પ્રવરા તદા ॥ 39 ॥

રસાતલમુપાગચ્છત્સિદ્ધ્યર્થં તસ્ય કર્મણઃ ।

ભગીરથોઽપિ રાજર્ષિઃ ગઙ્ગામાદાય યત્નતઃ ।

પિતામહાન્ ભસ્મકૃતાનપશ્યદ્દીનચેતનઃ ॥ 40 ॥

અથ તદ્ભસ્મનાં રાશિં ગઙ્ગાસલિલમુત્તમમ્ ।

પ્લાવયદ્ધૂતપાપ્માનસ્સ્વર્ગં પ્રાપ્તા રઘૂત્તમ ॥ 41 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે બાલકાણ્ડે ત્રિચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |

atha tricatvāriṃśassargaḥ |

devadeve gate tasmin so'ṅguṣṭhāgranipīḍitām |

kṛtvā vasumatīṃ rāma saṃvatsaramupāsata || 1 ||

atha saṃvatsare pūrṇe sarvalokanamaskṛtaḥ |

umāpatiḥ paśupatī rājānamidamabravīt || 2 ||

prītaste'haṃ naraśreṣṭha kariṣyāmi tava priyam |

śirasā dhārayiṣyāmi śailarājasutāmaham || 3 ||

tato haimavatī jyeṣṭhā sarvalokanamaskṛtā |

tadā sātimahadrūpaṃ kṛtvā vegaṃ ca dussaham || 4 ||

ākāśādapatadrāma śive śivaśirasyuta |

acintayacca sā devī gaṅgā paramadurdharā || 5 ||

viśāmyahaṃ hi pātālaṃ srotasā gṛhya śaṅkaram |

tasyāvalepanaṃ jñātvā kruddhastu bhagavān haraḥ || 6 ||

tirobhāvayituṃ buddhiṃ cakre trinayanastadā |

sā tasmin patitā puṇyā puṇye rudrasya mūrdhani || 7 ||

himavatpratime rāma jaṭāmaṇḍalagahvare |

sā kathañcinmahīṃ gantuṃ nāśaknodyatnamāsthitā || 8 ||

naiva nirgamanaṃ lebhe jaṭāmaṇḍalamohitā |

tatraivābambhramaddevī saṃvatsaragaṇān bahūn || 9 ||

tāmapaśyanpunastatra tapaḥ paramamāsthitaḥ |

anena toṣitaścābhūdatyarthaṃ raghunandana || 10 ||

visasarja tato gaṅgāṃ haro bindusaraḥ prati |

tasyāṃ visṛjyamānāyāṃ saptasrotāṃsi jajñire || 11 ||

hlādinī pāvanī caiva nalinī ca tathā'parā |

tisraḥ prācīṃ diśaṃ jagmuḥ gaṅgāśśivajalāśśubhāḥ || 12 ||

sucakṣuścaiva sītā ca sindhuścaiva mahānadī |

tisrastvetā diśaṃ jagmuḥ pratīcīṃ tu śubhodakāḥ || 13 ||

saptamī cānvagāttāsāṃ bhagīrathamatho nṛpam |

bhagīratho'pi rājarṣirdivyaṃ syandanamāsthitaḥ || 14 ||

prāyādagre mahātejā gaṅgā taṃ cāpyanuvrajat |

gaganācchaṅkaraśirastato dharaṇimāśritā || 15 ||

vyasarpata jalaṃ tatra tīvraśabdapuraskṛtam |

matsyakacchapasaṅghaiśca śiṃśumāragaṇaistadā || 16 ||

patadbhiḥ patitaiścānyairvyarocata vasundharā |

tato devarṣigandharvā yakṣasiddhagaṇāstadā || 17 ||

vyalokayanta te tatra gaganādgāṃ gatāṃ tathā |

vimānairnagarākārairhayairgajavaraistadā || 18 ||

pāriplavagataiścāpi devatāstatra viṣṭhitāḥ |

tadadbhutatamaṃ loke gaṅgāpatanamuttamam || 19 ||

didṛkṣavo devagaṇāḥ samīyuramitaujasaḥ |

sampatadbhissuragaṇaisteṣāṃ cābharaṇaujasā || 20 ||

śatādityamivābhāti gaganaṃ gatatoyadam |

śiṃśumāroragagaṇairmīnairapi ca cañcalaiḥ || 21 ||

vidyudbhiriva vikṣiptamākāśamabhavattadā |

pāṇḍaraissalilotpīḍaiḥ kīryamāṇaissahasradhā || 22 ||

śāradābhrairivākīrṇaṃ gaganaṃ haṃsasamplavaiḥ |

kvaciddrutataraṃ yāti kuṭilaṃ kvacidāyatam || 23 ||

vinataṃ kvaciduddhūtaṃ kvacidyāti śanaiśśanaiḥ |

salilenaiva salilaṃ kvacidabhyāhataṃ punaḥ || 24 ||

muhurūrdhvamukhaṃ gatvā papāta vasudhātalam |

tacchaṅkaraśirobhraṣṭaṃ bhraṣṭaṃ bhūmitale punaḥ || 25 ||

vyarocata tadā toyaṃ nirmalaṃ gatakalmaṣam |

tatra devarṣigandharvā vasudhātalavāsinaḥ || 26 ||

bhavāṅgapatitaṃ toyaṃ pavitramiti paspṛśuḥ |

śāpātprapatitā ye ca gaganādvasudhātalam || 27 ||

kṛtvā tatrābhiṣekaṃ te babhūvurgatakalmaṣāḥ |

dhūtapāpāḥ punastena toyenātha subhāsvatā || 28 ||

punarākāśamāviśya svān lokān pratipedire |

mumude mudito lokastena toyena bhāsvatā || 29 ||

kṛtābhiṣeko gaṅgāyāṃ babhūva vigataklamaḥ |

bhagīratho'pi rājārṣirdivyaṃ syandanamāsthitaḥ |

prāyādagre mahātejāstaṃ gaṅgā pṛṣṭhato'nvagāt || 30 ||

devāssarṣigaṇāḥ sarve daityadānavarākṣasāḥ || 31 ||

gandharvayakṣapravarāssakinnaramahoragāḥ |

sarvāścāpsaraso rāma bhagīratharathānugām || 32 ||

gaṅgāmanvagaman prītāssarve jalacarāśca ye |

yato bhagīratho rājā tato gaṅgāyaśasvinī || 33 ||

jagāma saritāṃ śreṣṭhā sarvapāpapraṇāśinī |

tato hi yajamānasya jahnoradbhutakarmaṇaḥ || 34 ||

gaṅgā samplāvayāmāsa yajñavāṭaṃ mahātmanaḥ |

tasyāvalepanaṃ jñātvā kruddho yajvā tu rāghava || 35 ||

apibacca jalaṃ sarvaṃ gaṅgāyāḥ paramādbhutam |

tato devāssagandharvā ṛṣayaśca suvismitāḥ || 36 ||

pūjayanti mahātmānaṃ jahnuṃ puruṣasattamam |

gaṅgāṃ cāpi nayanti sma duhitṛtve mahātmanaḥ || 37 ||

tatastuṣṭo mahātejāśśrotrābhyāmasṛjat punaḥ || 38 ||

tasmājjahnusutā gaṅgā procyate jāhnavītica |

jagāma ca punargaṅgā bhagīratharathānugā |

sāgaraṃ cāpi samprāptā sā saritpravarā tadā || 39 ||

rasātalamupāgacchatsiddhyarthaṃ tasya karmaṇaḥ |

bhagīratho'pi rājarṣiḥ gaṅgāmādāya yatnataḥ |

pitāmahān bhasmakṛtānapaśyaddīnacetanaḥ || 40 ||

atha tadbhasmanāṃ rāśiṃ gaṅgāsalilamuttamam |

plāvayaddhūtapāpmānassvargaṃ prāptā raghūttama || 41 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe tricatvāriṃśassargaḥ ||