1.4 Balakanda - Chaturtha Sargah

ॐ

1.4 બાલકાણ્ડ - ચતુર્થ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે બાલકાણ્ડમ્ ।

અથ ચતુર્થસ્સર્ગઃ ।

પ્રાપ્તરાજ્યસ્ય રામસ્ય વાલ્મીકિર્ભગવાનૃષિઃ ।

ચકાર ચરિતં કૃત્સ્નં વિચિત્રપદમાત્મવાન્ ॥ 1 ॥

ચતુર્વિંશત્સહસ્રાણિ શ્લોકાનામુક્તવાનૃષિઃ ।

તથા સર્ગશતાન્પઞ્ચ ષટ્કાણ્ડાનિ તથોત્તરમ્ ॥ 2 ॥

કૃત્વાપિ તન્મહાપ્રાજ્ઞસ્સભવિષ્યં સહોત્તરમ્ ।

ચિન્તયામાસ કોન્વેતત્પ્રયુઞ્જીયાદિતિ પ્રભુઃ ॥ 3 ॥

તસ્ય ચિન્તયમાનસ્ય મહર્ષેર્ભાવિતાત્મનઃ ।

અગૃહ્ણીતાં તતઃ પાદૌ મુનિવેષૌ કુશીલવૌ ॥ 4 ॥

કુશીલવૌ તુ ધર્મજ્ઞૌ રાજપુત્રૌ યશસ્વિનૌ ।

ભ્રાતરૌ સ્વરસમ્પન્નૌ દદર્શાશ્રમવાસિનૌ ॥ 5 ॥

સ તુ મેધાવિનૌ દૃષ્ટ્વા વેદેષુ પરિનિષ્ઠિતૌ ।

વેદોપબૃંહણાર્થાય તાવગ્રાહયત પ્રભુઃ ॥ 6 ॥

કાવ્યં રામાયણં કૃત્સ્નં સીતાયાશ્ચરિતં મહત્ ।

પૌલસ્ત્યવધમિત્યેવ ચકાર ચરિતવ્રતઃ ॥ 7 ॥

પાઠ્યે ગેયે ચ મધુરં પ્રમાણૈસ્ત્રિભિરન્વિતમ્ ।

જાતિભિસ્સપ્તભિર્બદ્ધં તન્ત્રીલયસમન્વિતમ્ ॥ 8 ॥

રસૈશ્શૃઙ્ગારકારુણ્યહાસ્યવીરભયાનકૈઃ ।

રૌદ્રાદિભિશ્ચ સંયુક્તં કાવ્યમેતદગાયતામ્ ॥ 9 ॥

તૌ તુ ગાન્ધર્વતત્ત્વજ્ઞૌ મૂર્છનાસ્થાનકોવિદૌ ।

ભ્રાતરૌ સ્વરસમ્પન્નૌ ગન્ધર્વાવિવ રૂપિણૌ ॥ 10 ॥

રૂપલક્ષણસમ્પન્નૌ મધુરસ્વરભાષિણૌ ।

બિમ્બાદિવોદ્ધૃતૌ બિમ્બૌ રામદેહાત્તથા¶ઉ ॥ 11 ॥

તૌ રાજપુત્રૌ કાર્ત્સ્ન્યેન ધર્મ્યમાખ્યાનમુત્તમમ્ ।

વાચોવિધેયં તત્સર્વં કૃત્વા કાવ્યમનિન્દિતૌ ॥ 12 ॥

ઋષીણાં ચ દ્વિજાતીનાં સાધૂનાં ચ સમાગમે ।

યથોપદેશં તત્ત્વજ્ઞૌ જગતુસ્સુસમાહિતૌ ॥ 13 ॥

મહાત્માનૌ મહાભાગૌ સર્વલક્ષણલક્ષિતૌ ।

તૌ કદાચિત્સમેતાનામૃષીણાં ભાવિતાત્મનામ્ ।

આસીનાનાં સમીપસ્થાવિદં કાવ્યમગાયતામ્ ॥ 14 ॥

તચ્છ્રુત્વા મુનયસ્સર્વે બાષ્પપર્યાકુલેક્ષણાઃ ।

સાધુસાધ્વિતિ તાવૂચુઃ પરં વિસ્મયમાગતાઃ ॥ 15 ॥

તે પ્રીતમનસસ્સર્વે મુનયો ધર્મવત્સલાઃ ।

પ્રશશંસુઃ પ્રશસ્તવ્યૌ ગાયમાનૌ કુશીલવૌ ॥ 16 ॥

અહો ગીતસ્ય માધુર્યં શ્લોકાનાં ચ વિશેષતઃ ।

ચિરનિર્વૃત્તમપ્યેતત્પ્રત્યક્ષમિવ દર્શિતમ્ ॥ 17 ॥

પ્રવિશ્ય તાવુભૌ સુષ્ઠુ ભાવં સમ્યગગાયતામ્ ।

સહિતૌ મધુરં રક્તં સમ્પન્નં સ્વરસમ્પદા ॥ 18 ॥

એવં પ્રશસ્યમાનૌ તૌ તપશ્શ્લાઘ્યૈર્મહાત્મભિઃ ।

સંરક્તતરમત્યર્થં મધુરં તાવગાયતામ્ ॥ 19 ॥

પ્રીતઃ કશ્ચિન્મુનિસ્તાભ્યાં સંસ્થિતઃ કલશં દદૌ ।

પ્રસન્નો વલ્કલં કશ્ચિદ્દદૌ તાભ્યાં મહાયશાઃ ॥ 20 ॥

આશ્ચર્યમિદમાખ્યાનં મુનિના સમ્પ્રકીર્તિતમ્ ।

પરં કવીનામાધારં સમાપ્તં ચ યથાક્રમમ્ ॥ 21 ॥

અભિગીતમિદં ગીતં સર્વગીતેષુ કોવિદૌ ।

આયુષ્યં પુષ્ટિજનકં સર્વશ્રુતિમનોહરમ્ ॥ 22 ॥

પ્રશસ્યમાનૌ સર્વત્ર કદાચિત્તત્ર ગાયકૌ ।

રથ્યાસુ રાજમાર્ગેષુ દદર્શ ભરતાગ્રજઃ ॥ 23 ॥

સ્વવેશ્મ ચાનીય તદા ભ્રાતરૌ સ કુશીલવૌ ।

પૂજયામાસ પૂજાર્હૌ રામશ્શત્રુનિબર્હણઃ ॥ 24 ॥

આસીનઃ કાઞ્ચને દિવ્યે સ ચ સિંહાસને પ્રભુઃ ।

ઉપોપવિષ્ટસ્સચિવૈર્ભ્રાતૃભિશ્ચ પરન્તપઃ ॥ 25 ॥

દૃષ્ટ્વા તુ રૂપસમ્પન્નૌ તાવુભૌ નિયતસ્તથા ।

ઉવાચ લક્ષ્મણં રામશ્શત્રુઘ્નં ભરતં તદા ॥ 26 ॥

શ્રૂયતામિદમાખ્યાનમનયોર્દેવવર્ચસોઃ ।

વિચિત્રાર્થપદં સમ્યગ્ગાયકૌ તાવચોદયત્ ॥ 27 ॥

તૌ ચાપિ મધુરં રક્તં સ્વઞ્ચિતાયતનિસ્વનમ્ ।

તન્ત્રીલયવદત્યર્થં વિશ્રુતાર્થમગાયતામ્ ॥ 28 ॥

હ્લાદયત્સર્વગાત્રાણિ મનાંસિ હૃદયાનિ ચ ।

શ્રોત્રાશ્રયસુખં ગેયં તદ્બભૌ જનસંસદિ ॥ 29 ॥

ઇમૌ મુની પાર્થિવલક્ષણાન્વિતૌ કુશીલવૌ ચૈવ મહાતપસ્વિનૌ ।

મમાપિ તદ્ભૂતિકરં પ્રવક્ષ્યતે મહાનુભાવં ચરિતં નિબોધત ॥ 30 ॥

તતસ્તુ તૌ રામવચઃપ્રચોદિતાવગાયતાં માર્ગવિધાનસમ્પદા ।

સ ચાપિ રામઃ પરિષદ્ગતઃ શનૈર્બુભૂષયાસક્તમના બભૂવ ॥ 31 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે બાલકાણ્ડે ચતુર્થસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |

atha caturthassargaḥ |

prāptarājyasya rāmasya vālmīkirbhagavānṛṣiḥ |

cakāra caritaṃ kṛtsnaṃ vicitrapadamātmavān || 1 ||

caturviṃśatsahasrāṇi ślokānāmuktavānṛṣiḥ |

tathā sargaśatānpañca ṣaṭkāṇḍāni tathottaram || 2 ||

kṛtvāpi tanmahāprājñassabhaviṣyaṃ sahottaram |

cintayāmāsa konvetatprayuñjīyāditi prabhuḥ || 3 ||

tasya cintayamānasya maharṣerbhāvitātmanaḥ |

agṛhṇītāṃ tataḥ pādau muniveṣau kuśīlavau || 4 ||

kuśīlavau tu dharmajñau rājaputrau yaśasvinau |

bhrātarau svarasampannau dadarśāśramavāsinau || 5 ||

sa tu medhāvinau dṛṣṭvā vedeṣu pariniṣṭhitau |

vedopabṛṃhaṇārthāya tāvagrāhayata prabhuḥ || 6 ||

kāvyaṃ rāmāyaṇaṃ kṛtsnaṃ sītāyāścaritaṃ mahat |

paulastyavadhamityeva cakāra caritavrataḥ || 7 ||

pāṭhye geye ca madhuraṃ pramāṇaistribhiranvitam |

jātibhissaptabhirbaddhaṃ tantrīlayasamanvitam || 8 ||

rasaiśśṛṅgārakāruṇyahāsyavīrabhayānakaiḥ |

raudrādibhiśca saṃyuktaṃ kāvyametadagāyatām || 9 ||

tau tu gāndharvatattvajñau mūrchanāsthānakovidau |

bhrātarau svarasampannau gandharvāviva rūpiṇau || 10 ||

rūpalakṣaṇasampannau madhurasvarabhāṣiṇau |

bimbādivoddhṛtau bimbau rāmadehāttathā¶u || 11 ||

tau rājaputrau kārtsnyena dharmyamākhyānamuttamam |

vācovidheyaṃ tatsarvaṃ kṛtvā kāvyamaninditau || 12 ||

ṛṣīṇāṃ ca dvijātīnāṃ sādhūnāṃ ca samāgame |

yathopadeśaṃ tattvajñau jagatussusamāhitau || 13 ||

mahātmānau mahābhāgau sarvalakṣaṇalakṣitau |

tau kadācitsametānāmṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām |

āsīnānāṃ samīpasthāvidaṃ kāvyamagāyatām || 14 ||

tacchrutvā munayassarve bāṣpaparyākulekṣaṇāḥ |

sādhusādhviti tāvūcuḥ paraṃ vismayamāgatāḥ || 15 ||

te prītamanasassarve munayo dharmavatsalāḥ |

praśaśaṃsuḥ praśastavyau gāyamānau kuśīlavau || 16 ||

aho gītasya mādhuryaṃ ślokānāṃ ca viśeṣataḥ |

ciranirvṛttamapyetatpratyakṣamiva darśitam || 17 ||

praviśya tāvubhau suṣṭhu bhāvaṃ samyagagāyatām |

sahitau madhuraṃ raktaṃ sampannaṃ svarasampadā || 18 ||

evaṃ praśasyamānau tau tapaśślāghyairmahātmabhiḥ |

saṃraktataramatyarthaṃ madhuraṃ tāvagāyatām || 19 ||

prītaḥ kaścinmunistābhyāṃ saṃsthitaḥ kalaśaṃ dadau |

prasanno valkalaṃ kaściddadau tābhyāṃ mahāyaśāḥ || 20 ||

āścaryamidamākhyānaṃ muninā samprakīrtitam |

paraṃ kavīnāmādhāraṃ samāptaṃ ca yathākramam || 21 ||

abhigītamidaṃ gītaṃ sarvagīteṣu kovidau |

āyuṣyaṃ puṣṭijanakaṃ sarvaśrutimanoharam || 22 ||

praśasyamānau sarvatra kadācittatra gāyakau |

rathyāsu rājamārgeṣu dadarśa bharatāgrajaḥ || 23 ||

svaveśma cānīya tadā bhrātarau sa kuśīlavau |

pūjayāmāsa pūjārhau rāmaśśatrunibarhaṇaḥ || 24 ||

āsīnaḥ kāñcane divye sa ca siṃhāsane prabhuḥ |

upopaviṣṭassacivairbhrātṛbhiśca parantapaḥ || 25 ||

dṛṣṭvā tu rūpasampannau tāvubhau niyatastathā |

uvāca lakṣmaṇaṃ rāmaśśatrughnaṃ bharataṃ tadā || 26 ||

śrūyatāmidamākhyānamanayordevavarcasoḥ |

vicitrārthapadaṃ samyaggāyakau tāvacodayat || 27 ||

tau cāpi madhuraṃ raktaṃ svañcitāyatanisvanam |

tantrīlayavadatyarthaṃ viśrutārthamagāyatām || 28 ||

hlādayatsarvagātrāṇi manāṃsi hṛdayāni ca |

śrotrāśrayasukhaṃ geyaṃ tadbabhau janasaṃsadi || 29 ||

imau munī pārthivalakṣaṇānvitau kuśīlavau caiva mahātapasvinau |

mamāpi tadbhūtikaraṃ pravakṣyate mahānubhāvaṃ caritaṃ nibodhata || 30 ||

tatastu tau rāmavacaḥpracoditāvagāyatāṃ mārgavidhānasampadā |

sa cāpi rāmaḥ pariṣadgataḥ śanairbubhūṣayāsaktamanā babhūva || 31 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe caturthassargaḥ ||