1.26 Balakanda - Shadvimsha Sargah

ॐ

1.26 બાલકાણ્ડ - ષડ્વિંશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે બાલકાણ્ડમ્ ।

અથ ષડ્વિંશસ્સર્ગઃ ।

મુનેર્વચનમક્લીબં શ્રુત્વા નરવરાત્મજઃ ।

રાઘવઃ પ્રાઞ્જલિર્ભૂત્વા પ્રત્યુવાચ દૃઢવ્રતઃ ॥ 1 ॥

પિતુર્વચનનિર્દેશાત્પિતુર્વચનગૌરવાત્ ।

વચનં કૌશિકસ્યેતિ કર્તવ્યમવિશઙ્કયા ॥ 2 ॥

અનુશિષ્ટોઽસ્મ્યયોધ્યાયાં ગુરુમધ્યે મહાત્મના ।

પિત્રા દશરથેનાહં નાવજ્ઞેયં હિ તદ્વચઃ ॥ 3 ॥

સોઽહં પિતુર્વચશ્શ્રુત્વા શાસનાદ્બ્રહ્મવાદિનઃ ।

કરિષ્યામિ ન સન્દેહસ્તાટકાવધમુત્તમમ્ ॥ 4 ॥

ગોબ્રાહ્મણહિતાર્થાય દેશસ્યાસ્ય સુખાય ચ ।

તવ ચૈવાપ્રમેયસ્ય વચનં કર્તુમુદ્યતઃ ॥ 5 ॥

એવમુક્ત્વા ધનુર્મધ્યે બધ્વા મુષ્ટિમરિન્દમઃ ।

જ્યાશબ્દમકરોત્તીવ્રં દિશશ્શબ્દેન નાદયન્ ॥ 6 ॥

તેન શબ્દેન વિત્રસ્તાસ્તાટકાવનવાસિનઃ ।

તાટકા ચ સુસઙ્ક્રુદ્ધા તેન શબ્દેન મોહિતા ॥ 7 ॥

તં શબ્દમભિનિધ્યાય રાક્ષસી ક્રોધમૂર્છિતા ।

શ્રુત્વા ચાભ્યદ્રવદ્વેગાદ્યતશ્શબ્દો વિનિસ્સૃતઃ ॥ 8 ॥

તાં દૃષ્ટ્વા રાઘવઃ ક્રુદ્ધાં વિકૃતાં વિકૃતાનનામ્ ।

પ્રમાણેનાતિવૃદ્ધાં ચ લક્ષ્મણં સોઽભ્યભાષત ॥ 9 ॥

પશ્ય લક્ષ્મણ યક્ષિણ્યા ભૈરવં દારુણં વપુઃ ।

ભિદ્યેરન્ દર્શનાદસ્યા ભીરૂણાં હૃદયાનિ ચ ॥ 10 ॥

એનાં પશ્ય દુરાધર્ષાં માયાબલસમન્વિતામ્ ।

વિનિવૃત્તાં કરોમ્યદ્ય હૃતકર્ણાગ્રનાસિકામ્ ॥ 11 ॥

ન હ્યેનામુત્સહે હન્તું સ્ત્રીસ્વભાવેન રક્ષિતામ્ ।

વીર્યં ચાસ્યાં ગતિં ચાપિ હનિષ્યામીતિ મે મતિઃ ॥ 12 ॥

એવં બ્રુવાણે રામે તુ તાટકા ક્રોધમૂર્છિતા ।

ઉદ્યમ્ય બાહૂ ગર્જન્તી રામમેવાભ્યધાવત ॥ 13 ॥

વિશ્વામિત્રસ્તુ બ્રહ્મર્ષિર્હુઙ્કારેણાભિભર્ત્સ્યતામ્ ।

સ્વસ્તિ રાઘવયોરસ્તુ જયં ચૈવાભ્યભાષત ॥ 14 ॥

ઉદ્ધૂન્વાના રજો ઘોરં તાટકા રાઘવાવુભૌ ।

રજોમોહેન મહતા મુહૂર્તં સા વ્યમોહયત્ ॥ 15 ॥

તતો માયાં સમાસ્થાય શિલાવર્ષેણ રાઘવૌ ।

અવાકિરત્સુમહતા તતશ્ચુક્રોધ રાઘવઃ ॥ 16 ॥

શિલાવર્ષં મહત્તસ્યાશ્શરવર્ષેણ રાઘવઃ ।

પ્રતિહત્યોપધાવન્ત્યાઃ કરૌ ચિચ્છેદ પત્રિભિઃ ॥ 17 ॥

તતશ્છિન્નભુજાં શ્રાન્તામભ્યાશે પરિગર્જતીમ્ ।

સૌમિત્રિરકરોત્ક્રોધાદ્ધૃતકર્ણાગ્રનાસિકામ્ ॥ 18 ॥

કામરૂપધરા સદ્યઃ કૃત્વા રૂપાણ્યનેકશઃ ।

અન્તર્ધાનં ગતા યક્ષી મોહયન્તીવ માયયા ॥ 19 ॥

અશ્મવર્ષં વિમુઞ્ચન્તી ભૈરવં વિચચાર હ ।

તતસ્તાવશ્મવર્ષેણ કીર્યમાણૌ સમન્તતઃ ॥ 20 ॥

દૃષ્ટ્વા ગાધિસુતશ્શ્રીમાનિદં વચનમબ્રવીત્ ।

અલં તે ઘૃણયા રામ પાપૈષા દુષ્ટચારિણી ॥ 21 ॥

યજ્ઞવિઘ્નકરી યક્ષી પુરાવર્ધતિ માયયા ।

વધ્યતાં તાવદેવૈષા પુરા સન્ધ્યા પ્રવર્તતે ॥ 22 ॥

રક્ષાંસિ સન્ધ્યાકાલેષુ દુર્ધર્ષાણિ ભવન્તિ વૈ ।

ઇત્યુક્તસ્તુ તદા યક્ષી અશ્મવૃષ્ટ્યાભિવર્ષતીમ્ ॥ 23 ॥

દર્શયન્ શબ્દવેધિત્વં તાં રુરોધ સ સાયકૈઃ ।

સા રુદ્ધા શરજાલેન માયાબલસમન્વિતા ॥ 24 ॥

અભિદુદ્રાવ કાકુત્સ્થં લક્ષ્મણં ચ વિનેદુષી ।

તામાપતન્તીં વેગેન વિક્રાન્તામશનીમિવ ॥ 25 ॥

શરેણોરસિ વિવ્યાથ સા પપાત મમાર ચ ।

તાં હતાં ભીમસઙ્કાશાં દૃષ્ટ્વા સુરપતિસ્તદા ॥ 26 ॥

સાધુ સાધ્વિતિ કાકુત્સ્થં સુરાશ્ચ સમપૂજયન્ ।

ઉવાચ પરમપ્રીત સ્સહસ્રાક્ષઃ પુરન્દરઃ ॥ 27 ॥

સુરાશ્ચ સર્વે સંહૃષ્ટા વિશ્વામિત્રમથાબ્રુવન્ ।

મુને કૌશિક ભદ્રં તે સેન્દ્રાસ્સર્વે મરુદ્ગણાઃ ॥ 28 ॥

તોષિતાઃ કર્મણાઽનેન સ્નેહં દર્શય રાઘવે ।

પ્રજાપતેર્ભૃશાશ્વસ્ય પુત્રાન્ સત્યપરાક્રમાન્ ॥ 29 ॥

તપોબલભૃતો બ્રહ્મન્ રાઘવાય નિવેદય ।

પાત્રભૂતશ્ચ તે બ્રહ્મંસ્તવાનુગમને ધૃતઃ ॥ 30 ॥

કર્તવ્યં ચ મહત્કર્મ સુરાણાં રાજસૂનુના ।

એવમુક્ત્વા સુરાસ્સર્વે હૃષ્ટા જગ્મુર્યથાગતમ્ ॥ 31 ॥

વિશ્વામિત્રં પુરસ્કૃત્ય તતસ્સન્ધ્યા પ્રવર્તતે ।

તતો મુનિવરઃ પ્રીતસ્તાટકાવધતોષિતઃ ॥ 32 ॥

મૂર્ધ્નિ રામમુપાઘ્રાય ઇદં વચનમબ્રવીત્ ।

ઇહાદ્ય રજનીં રામ વસેમ શુભદર્શન ॥ 33 ॥

શ્વઃ પ્રભાતે ગમિષ્યામસ્તદાશ્રમપદં મમ ।

વિશ્વામિત્રવચઃ શ્રુત્વા હૃષ્ટો દશરથાત્મજઃ ॥ 34 ॥

ઉવાસ રજનીં તત્ર તાટકાયા વને સુખમ્ ।

મુક્તશાપં વનં તચ્ચ તસ્મિન્નેવ તદાહનિ ॥ 35 ॥

રમણીયં વિબભ્રાજ યથા ચૈત્રરથં વનમ્ ।

નિહત્ય તાં યક્ષસુતાં સ રામઃ પ્રશસ્યમાનસ્સુરસિદ્ધસઙ્ઘૈઃ ।

ઉવાસ તસ્મિન્મુનિના સહૈવ પ્રભાતવેલાં પ્રતિબોધ્યમાનઃ ॥ 36 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે બાલકાણ્ડે ષડ્વિંશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |

atha ṣaḍviṃśassargaḥ |

munervacanamaklībaṃ śrutvā naravarātmajaḥ |

rāghavaḥ prāñjalirbhūtvā pratyuvāca dṛḍhavrataḥ || 1 ||

piturvacananirdeśātpiturvacanagauravāt |

vacanaṃ kauśikasyeti kartavyamaviśaṅkayā || 2 ||

anuśiṣṭo'smyayodhyāyāṃ gurumadhye mahātmanā |

pitrā daśarathenāhaṃ nāvajñeyaṃ hi tadvacaḥ || 3 ||

so'haṃ piturvacaśśrutvā śāsanādbrahmavādinaḥ |

kariṣyāmi na sandehastāṭakāvadhamuttamam || 4 ||

gobrāhmaṇahitārthāya deśasyāsya sukhāya ca |

tava caivāprameyasya vacanaṃ kartumudyataḥ || 5 ||

evamuktvā dhanurmadhye badhvā muṣṭimarindamaḥ |

jyāśabdamakarottīvraṃ diśaśśabdena nādayan || 6 ||

tena śabdena vitrastāstāṭakāvanavāsinaḥ |

tāṭakā ca susaṅkruddhā tena śabdena mohitā || 7 ||

taṃ śabdamabhinidhyāya rākṣasī krodhamūrchitā |

śrutvā cābhyadravadvegādyataśśabdo vinissṛtaḥ || 8 ||

tāṃ dṛṣṭvā rāghavaḥ kruddhāṃ vikṛtāṃ vikṛtānanām |

pramāṇenātivṛddhāṃ ca lakṣmaṇaṃ so'bhyabhāṣata || 9 ||

paśya lakṣmaṇa yakṣiṇyā bhairavaṃ dāruṇaṃ vapuḥ |

bhidyeran darśanādasyā bhīrūṇāṃ hṛdayāni ca || 10 ||

enāṃ paśya durādharṣāṃ māyābalasamanvitām |

vinivṛttāṃ karomyadya hṛtakarṇāgranāsikām || 11 ||

na hyenāmutsahe hantuṃ strīsvabhāvena rakṣitām |

vīryaṃ cāsyāṃ gatiṃ cāpi haniṣyāmīti me matiḥ || 12 ||

evaṃ bruvāṇe rāme tu tāṭakā krodhamūrchitā |

udyamya bāhū garjantī rāmamevābhyadhāvata || 13 ||

viśvāmitrastu brahmarṣirhuṅkāreṇābhibhartsyatām |

svasti rāghavayorastu jayaṃ caivābhyabhāṣata || 14 ||

uddhūnvānā rajo ghoraṃ tāṭakā rāghavāvubhau |

rajomohena mahatā muhūrtaṃ sā vyamohayat || 15 ||

tato māyāṃ samāsthāya śilāvarṣeṇa rāghavau |

avākiratsumahatā tataścukrodha rāghavaḥ || 16 ||

śilāvarṣaṃ mahattasyāśśaravarṣeṇa rāghavaḥ |

pratihatyopadhāvantyāḥ karau ciccheda patribhiḥ || 17 ||

tataśchinnabhujāṃ śrāntāmabhyāśe parigarjatīm |

saumitrirakarotkrodhāddhṛtakarṇāgranāsikām || 18 ||

kāmarūpadharā sadyaḥ kṛtvā rūpāṇyanekaśaḥ |

antardhānaṃ gatā yakṣī mohayantīva māyayā || 19 ||

aśmavarṣaṃ vimuñcantī bhairavaṃ vicacāra ha |

tatastāvaśmavarṣeṇa kīryamāṇau samantataḥ || 20 ||

dṛṣṭvā gādhisutaśśrīmānidaṃ vacanamabravīt |

alaṃ te ghṛṇayā rāma pāpaiṣā duṣṭacāriṇī || 21 ||

yajñavighnakarī yakṣī purāvardhati māyayā |

vadhyatāṃ tāvadevaiṣā purā sandhyā pravartate || 22 ||

rakṣāṃsi sandhyākāleṣu durdharṣāṇi bhavanti vai |

ityuktastu tadā yakṣī aśmavṛṣṭyābhivarṣatīm || 23 ||

darśayan śabdavedhitvaṃ tāṃ rurodha sa sāyakaiḥ |

sā ruddhā śarajālena māyābalasamanvitā || 24 ||

abhidudrāva kākutsthaṃ lakṣmaṇaṃ ca vineduṣī |

tāmāpatantīṃ vegena vikrāntāmaśanīmiva || 25 ||

śareṇorasi vivyātha sā papāta mamāra ca |

tāṃ hatāṃ bhīmasaṅkāśāṃ dṛṣṭvā surapatistadā || 26 ||

sādhu sādhviti kākutsthaṃ surāśca samapūjayan |

uvāca paramaprīta ssahasrākṣaḥ purandaraḥ || 27 ||

surāśca sarve saṃhṛṣṭā viśvāmitramathābruvan |

mune kauśika bhadraṃ te sendrāssarve marudgaṇāḥ || 28 ||

toṣitāḥ karmaṇā'nena snehaṃ darśaya rāghave |

prajāpaterbhṛśāśvasya putrān satyaparākramān || 29 ||

tapobalabhṛto brahman rāghavāya nivedaya |

pātrabhūtaśca te brahmaṃstavānugamane dhṛtaḥ || 30 ||

kartavyaṃ ca mahatkarma surāṇāṃ rājasūnunā |

evamuktvā surāssarve hṛṣṭā jagmuryathāgatam || 31 ||

viśvāmitraṃ puraskṛtya tatassandhyā pravartate |

tato munivaraḥ prītastāṭakāvadhatoṣitaḥ || 32 ||

mūrdhni rāmamupāghrāya idaṃ vacanamabravīt |

ihādya rajanīṃ rāma vasema śubhadarśana || 33 ||

śvaḥ prabhāte gamiṣyāmastadāśramapadaṃ mama |

viśvāmitravacaḥ śrutvā hṛṣṭo daśarathātmajaḥ || 34 ||

uvāsa rajanīṃ tatra tāṭakāyā vane sukham |

muktaśāpaṃ vanaṃ tacca tasminneva tadāhani || 35 ||

ramaṇīyaṃ vibabhrāja yathā caitrarathaṃ vanam |

nihatya tāṃ yakṣasutāṃ sa rāmaḥ praśasyamānassurasiddhasaṅghaiḥ |

uvāsa tasminmuninā sahaiva prabhātavelāṃ pratibodhyamānaḥ || 36 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe ṣaḍviṃśassargaḥ ||