1.15 Balakanda - Panchadasha Sargah

ॐ

1.15 બાલકાણ્ડ - પઞ્ચદશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે બાલકાણ્ડમ્ ।

અથ પઞ્ચદશસ્સર્ગઃ ।

મેથાવી તુ તતો ધ્યાત્વા સ કિઞ્ચિદિદમુત્તરમ્ ।

લબ્ધસઞ્જ્ઞસ્તતસ્તં તુ વેદજ્ઞો નૃપમબ્રવીત્ ॥ 1 ॥

ઇષ્ટિં તેઽહં કરિષ્યામિ પુત્રીયાં પુત્રકારણાત્ ।

અથર્વશિરસિ પ્રોક્તૈર્મન્ત્રૈસ્સિદ્ધાં વિધાનતઃ ॥ 2 ॥

તતઃ પ્રાક્રમદિષ્ટિં તાં પુત્રીયાં પુત્રકારણાત્ ।

જુહાવ ચાગ્નૌ તેજસ્વી મન્ત્રદૃષ્ટેન કર્મણા ॥ 3 ॥

તતો દેવાસ્સગન્ધર્વાસ્સિદ્ધાશ્ચ પરમર્ષયઃ ।

ભાગપ્રતિગ્રહાર્થં વૈ સમવેતા યથાવિધિ ॥ 4 ॥

તાસ્સમેત્ય યથાન્યાયં તસ્મિન્સદસિ દેવતાઃ ।

અબ્રુવન્ લોકકર્તારં બ્રહ્માણં વચનં મહત્ ॥ 5 ॥

ભગવન્ત્વત્પ્રસાદેન રાવણો નામ રાક્ષસઃ ।

સર્વાન્નો બાધતે વીર્યાચ્છાસિતું તં ન શક્નુમઃ ॥ 6 ॥

ત્વયા તસ્મૈ વરો દત્તઃ પ્રીતેન ભગવન્પુરા ।

માનયન્તશ્ચ તં નિત્યં સર્વં તસ્ય ક્ષમામહે ॥ 7 ॥

ઉદ્વેજયતિ લોકાન્સ્તીનુચ્છ્રિતાન્દ્વેષ્ટિ દુર્મતિઃ ।

શક્રં ત્રિદશરાજાનં પ્રધર્ષયિતુમિચ્છતિ ॥ 8 ॥

ઋષીન્યક્ષાન્સગન્ધર્વાનસુરાન્બ્રાહ્મણાંસ્તથા ।

અતિક્રામતિ દુર્ધર્ષો વરદાનેન મોહિતઃ ॥ 9 ॥

નૈનં સૂર્યઃ પ્રતપતિ પાર્શ્વે વાતિ ન મારુતઃ ।

ચલોર્મિમાલી તં દૃષ્ટ્વા સમુદ્રોઽપિ ન કમ્પતે ॥ 10 ॥

તન્મહન્નો ભયં તસ્માદ્રાક્ષસાદ્ઘોરદર્શનાત્ ।

વધાર્થં તસ્ય ભગવન્નુપાયં કર્તુમર્હસિ ॥ 11 ॥

એવમુક્તસ્સુરૈસ્સર્વૈશ્ચિન્તયિત્વા તતોઽબ્રવીત્ ।

હન્તાયં વિદિતસ્તસ્ય વધોપાયો દુરાત્મનઃ ॥ 12 ॥

તેન ગન્ધર્વયક્ષાણાં દેવદાનવરક્ષસામ્ ।

અવધ્યોઽસ્મીતિ વાગુક્તા તથેત્યુક્તં ચ તન્મયા ॥ 13 ॥

નાકીર્તયદવજ્ઞાનાત્તદ્રક્ષો માનુષાન્ પ્રતિ ।

તસ્માત્સ માનુષાદ્વધ્યો મૃત્યુર્નાન્યોઽસ્ય વિદ્યતે ॥ 14 ॥

એતચ્છ્રુત્વા પ્રિયં વાક્યં બ્રહ્મણા સમુદાહૃતમ્ ।

સર્વે મહર્ષયો દેવાઃ પ્રહૃષ્ટાસ્તેઽભવંસ્તદા ॥ 15 ॥

એતસ્મિન્નન્તરે વિષ્ણુરુપયાતો મહાદ્યુતિઃ ।

શઙ્ખચક્રગદાપાણિઃ પીતવાસા જગત્પતિઃ ॥ 16 ॥

બ્રહ્મણા ચ સમાગમ્ય તત્ર તસ્થૌ સમાહિતઃ ।

1 તમબ્રુવન્સુરાસ્સર્વે સમભિષ્ટૂય સન્નતાઃ ॥ 17 ॥

ત્વાન્નિયોક્ષ્યામહે વિષ્ણો લોકાનાં હિતકામ્યયા ।

1 રાજ્ઞો દશરથસ્ય ત્વમયોધ્યાધિપતેઃ પ્રભોઃ ॥ 18 ॥

ધર્મજ્ઞસ્ય વદાન્યસ્ય મહર્ષિસમતેજસઃ ।

18 તસ્ય ભાર્યાસુ તિસૃષુ હ્રીશ્રીકીર્ત્યુપમાસુ ચ ॥ 19 ॥

વિષ્ણો પુત્રત્વમાગચ્છ કૃત્વાઽઽત્માનં ચતુર્વિધમ્ ।

1 તત્ર ત્વં માનુષો ભૂત્વા પ્રવૃદ્ધં લોકકણ્ટકમ્ ।

અવધ્યં દૈવતૈર્વિષ્ણો સમરે જહિ રાવણમ્ ॥ 20 ॥

સ હિ દેવાંશ્ચ ગન્ધર્વાન્સિદ્ધાંશ્ચ મુનિસત્તમાન્ ।

રાક્ષસો રાવણો મૂર્ખો વીર્યોત્સેકેન બાધતે ॥ 21 ॥

ઋષયશ્ચ તતસ્તેન ગન્ધર્વાપ્સરસસ્તથા ।

ક્રીડન્તો નન્દનવને ક્રૂરેણ કિલ હિંસિતાઃ ॥ 22 ॥

વધાર્થં વયમાયાતાસ્તસ્ય વૈ મુનિભિસ્સહ ।

સિદ્ધગન્ધર્વયક્ષાશ્ચ તતસ્ત્વાં શરણં ગતાઃ ॥ 23 ॥

ત્વં ગતિઃ પરમા દેવ સર્વેષાં નઃ પરન્તપઃ ।

વધાય દેવશત્રૂણાં નૃણાં લોકે મનઃ કુરુ ॥ 24 ॥

એવમુક્તસ્તુ દેવેશો વિષ્ણુસ્ત્રિદશપુઙ્ગવઃ ।

પિતામહપુરોગાંસ્તાન્સર્વલોકનમસ્કૃતઃ ॥ 25 ॥

અબ્રવીત્ત્રિદશાન્સર્વાન્સમેતાન્ધર્મસંહિતાન્ ॥ 26 ॥

ભયં ત્યજત ભદ્રં વો હિતાર્થં યુધિ રાવણમ્ ।

સપુત્રપૌત્રં સામાત્યં સમિત્રજ્ઞાતિબાન્ધવમ્ ॥ 27 ॥

હત્વા ક્રૂરં દુરાત્માનં દેવર્ષીણાં ભયાવહમ્ ।

દશવર્ષસહસ્રાણિ દશવર્ષશતાનિ ચ ।

વત્સ્યામિ માનુષે લોકે પાલયન્પૃથિવીમિમામ્ ॥ 28 ॥

એવં દત્વા વરં દેવો દેવાનાં વિષ્ણુરાત્મવાન્ ।

માનુષે ચિન્તયામાસ જન્મભૂમિમથાત્મનઃ ॥ 29 ॥

તતઃ પદ્મપલાશાક્ષઃ કૃત્વાઽઽત્માનં ચતુર્વિધમ્ ।

પિતરં રોચયામાસ તથા દશરથન્નૃપમ્ ॥ 30 ॥

તદા દેવર્ષિ ગન્ધર્વાસ્સરુદ્રાસ્સાપ્સરોગણાઃ ।

સ્તુતિભિર્દિવ્યરૂપાભિસ્તુષ્ટુવુર્મધુસૂદનમ્ ॥ 31 ॥

તમુદ્ધતં રાવણમુગ્રતેજસં પ્રવૃદ્ધદર્પં ત્રિદશેશ્વરદ્વિષમ્ ।

વિરાવણં સાધુતપસ્વિકણ્ટકં તપસ્વિનામુદ્ધર તં ભયાવહમ્ ॥ 32 ॥

તમેવ હત્વા સબલં સબાન્ધવં વિરાવણં રાવણમગ્ય્રપૌરુષમ્ ।

સ્વર્લોકમાગચ્છ ગતજ્વરશ્ચિરં સુરેન્દ્રગુપ્તં ગતદોષકલ્મષમ્ ॥ 33 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે બાલકાણ્ડે પઞ્ચદશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |

atha pañcadaśassargaḥ |

methāvī tu tato dhyātvā sa kiñcididamuttaram |

labdhasañjñastatastaṃ tu vedajño nṛpamabravīt || 1 ||

iṣṭiṃ te'haṃ kariṣyāmi putrīyāṃ putrakāraṇāt |

atharvaśirasi proktairmantraissiddhāṃ vidhānataḥ || 2 ||

tataḥ prākramadiṣṭiṃ tāṃ putrīyāṃ putrakāraṇāt |

juhāva cāgnau tejasvī mantradṛṣṭena karmaṇā || 3 ||

tato devāssagandharvāssiddhāśca paramarṣayaḥ |

bhāgapratigrahārthaṃ vai samavetā yathāvidhi || 4 ||

tāssametya yathānyāyaṃ tasminsadasi devatāḥ |

abruvan lokakartāraṃ brahmāṇaṃ vacanaṃ mahat || 5 ||

bhagavantvatprasādena rāvaṇo nāma rākṣasaḥ |

sarvānno bādhate vīryācchāsituṃ taṃ na śaknumaḥ || 6 ||

tvayā tasmai varo dattaḥ prītena bhagavanpurā |

mānayantaśca taṃ nityaṃ sarvaṃ tasya kṣamāmahe || 7 ||

udvejayati lokānstīnucchritāndveṣṭi durmatiḥ |

śakraṃ tridaśarājānaṃ pradharṣayitumicchati || 8 ||

ṛṣīnyakṣānsagandharvānasurānbrāhmaṇāṃstathā |

atikrāmati durdharṣo varadānena mohitaḥ || 9 ||

nainaṃ sūryaḥ pratapati pārśve vāti na mārutaḥ |

calormimālī taṃ dṛṣṭvā samudro'pi na kampate || 10 ||

tanmahanno bhayaṃ tasmādrākṣasādghoradarśanāt |

vadhārthaṃ tasya bhagavannupāyaṃ kartumarhasi || 11 ||

evamuktassuraissarvaiścintayitvā tato'bravīt |

hantāyaṃ viditastasya vadhopāyo durātmanaḥ || 12 ||

tena gandharvayakṣāṇāṃ devadānavarakṣasām |

avadhyo'smīti vāguktā tathetyuktaṃ ca tanmayā || 13 ||

nākīrtayadavajñānāttadrakṣo mānuṣān prati |

tasmātsa mānuṣādvadhyo mṛtyurnānyo'sya vidyate || 14 ||

etacchrutvā priyaṃ vākyaṃ brahmaṇā samudāhṛtam |

sarve maharṣayo devāḥ prahṛṣṭāste'bhavaṃstadā || 15 ||

etasminnantare viṣṇurupayāto mahādyutiḥ |

śaṅkhacakragadāpāṇiḥ pītavāsā jagatpatiḥ || 16 ||

brahmaṇā ca samāgamya tatra tasthau samāhitaḥ |

1 tamabruvansurāssarve samabhiṣṭūya sannatāḥ || 17 ||

tvānniyokṣyāmahe viṣṇo lokānāṃ hitakāmyayā |

1 rājño daśarathasya tvamayodhyādhipateḥ prabhoḥ || 18 ||

dharmajñasya vadānyasya maharṣisamatejasaḥ |

18 tasya bhāryāsu tisṛṣu hrīśrīkīrtyupamāsu ca || 19 ||

viṣṇo putratvamāgaccha kṛtvā''tmānaṃ caturvidham |

1 tatra tvaṃ mānuṣo bhūtvā pravṛddhaṃ lokakaṇṭakam |

avadhyaṃ daivatairviṣṇo samare jahi rāvaṇam || 20 ||

sa hi devāṃśca gandharvānsiddhāṃśca munisattamān |

rākṣaso rāvaṇo mūrkho vīryotsekena bādhate || 21 ||

ṛṣayaśca tatastena gandharvāpsarasastathā |

krīḍanto nandanavane krūreṇa kila hiṃsitāḥ || 22 ||

vadhārthaṃ vayamāyātāstasya vai munibhissaha |

siddhagandharvayakṣāśca tatastvāṃ śaraṇaṃ gatāḥ || 23 ||

tvaṃ gatiḥ paramā deva sarveṣāṃ naḥ parantapaḥ |

vadhāya devaśatrūṇāṃ nṛṇāṃ loke manaḥ kuru || 24 ||

evamuktastu deveśo viṣṇustridaśapuṅgavaḥ |

pitāmahapurogāṃstānsarvalokanamaskṛtaḥ || 25 ||

abravīttridaśānsarvānsametāndharmasaṃhitān || 26 ||

bhayaṃ tyajata bhadraṃ vo hitārthaṃ yudhi rāvaṇam |

saputrapautraṃ sāmātyaṃ samitrajñātibāndhavam || 27 ||

hatvā krūraṃ durātmānaṃ devarṣīṇāṃ bhayāvaham |

daśavarṣasahasrāṇi daśavarṣaśatāni ca |

vatsyāmi mānuṣe loke pālayanpṛthivīmimām || 28 ||

evaṃ datvā varaṃ devo devānāṃ viṣṇurātmavān |

mānuṣe cintayāmāsa janmabhūmimathātmanaḥ || 29 ||

tataḥ padmapalāśākṣaḥ kṛtvā''tmānaṃ caturvidham |

pitaraṃ rocayāmāsa tathā daśarathannṛpam || 30 ||

tadā devarṣi gandharvāssarudrāssāpsarogaṇāḥ |

stutibhirdivyarūpābhistuṣṭuvurmadhusūdanam || 31 ||

tamuddhataṃ rāvaṇamugratejasaṃ pravṛddhadarpaṃ tridaśeśvaradviṣam |

virāvaṇaṃ sādhutapasvikaṇṭakaṃ tapasvināmuddhara taṃ bhayāvaham || 32 ||

tameva hatvā sabalaṃ sabāndhavaṃ virāvaṇaṃ rāvaṇamagyrapauruṣam |

svarlokamāgaccha gatajvaraściraṃ surendraguptaṃ gatadoṣakalmaṣam || 33 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe pañcadaśassargaḥ ||