1.11 Balakanda - Ekadasha Sargah

ॐ

1.11 બાલકાણ્ડ - એકાદશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે બાલકાણ્ડમ્ ।

અથ એકાદશસ્સર્ગઃ ।

ભૂય એવ હિ રાજેન્દ્ર શૃણુ મે વચનં હિતમ્ ।

યથા સ દેવપ્રવરઃ કથાયામેવમબ્રવીત્ ॥ 1 ॥

ઇક્ષ્વાકૂણાં કુલે જાતો ભવિષ્યતિ સુધાર્મિકઃ ।

રાજા દશરથો નામ્ના શ્રીમાન્સત્યપ્રતિશ્રવઃ ॥ 2 ॥

અઙ્ગરાજેન સખ્યં ચ તસ્ય રાજ્ઞો ભવિષ્યતિ ।

કન્યા ચાસ્ય મહાભાગા શાન્તા નામ ભવિષ્યતિ ॥ 3 ॥

પુત્રસ્તુ સોઽઙ્ગરાજસ્ય રોમપાદ ઇતિ શ્રુતઃ ।

તં સ રાજા દશરથો ગમિષ્યતિ મહાયશાઃ ॥ 4 ॥

અનપત્યોઽસ્મિ ધર્માત્મન્ શાન્તાભર્તા મમ ક્રતુમ્ ।

આહરેત ત્વયાજ્ઞપ્તસ્સન્તાનાર્થં કુલસ્ય ચ ॥ 5 ॥

શ્રુત્વા રાજ્ઞોઽથ તદ્વાક્યં મનસા સ વિચિન્ત્ય ચ ।

પ્રદાસ્યતે પુત્રવન્તં શાન્તાભર્તારમાત્મવાન્ ॥ 6 ॥

પ્રતિગૃહ્ય ચ તં વિપ્રં સ રાજા વિગતજ્વરઃ ।

આહરિષ્યતિ તં યજ્ઞં પ્રહૃષ્ટેનાન્તરાત્મના ॥ 7 ॥

તં ચ રાજા દશરથો યષ્ટુકામઃ કૃતાઞ્જલિઃ ।

ઋશ્યશૃઙ્ગં દ્વિજશ્રેષ્ઠં વરયિષ્યતિ ધર્મવિત્ ॥ 8 ॥

યજ્ઞાર્થં પ્રસવાર્થં ચ સ્વર્ગાર્થં ચ નરેશ્વરઃ ।

લભતે ચ સ તં કામં દ્વિજમુખ્યાદ્વિશામ્પતિઃ ॥ 9 ॥

પુત્રાશ્ચાસ્ય ભવિષ્યન્તિ ચત્વારોઽમિતવિક્રમાઃ ।

વંશપ્રતિષ્ઠાનકરાસ્સર્વલોકેષુ વિશ્રુતાઃ ॥ 10 ॥

એવં સ દેવપ્રવરઃ પૂર્વં કથિતવાન્કથામ્ ।

સનત્કુમારો ભગવાન્પુરા દેવયુગે પ્રભુઃ ॥ 11 ॥

સ ત્વં પુરુષશાર્દૂલ તમાનય સુસત્કૃતમ્ ।

સ્વયમેવ મહારાજ ગત્વા સબલવાહનઃ ॥ 12 ॥

અનુમાન્ય વસિષ્ઠં ચ સૂતવાક્યં નિશમ્ય ચ ।

સાન્તઃપુરસ્સહામાત્યઃ પ્રયયૌ યત્ર સ દ્વિજઃ ॥ 13 ॥

વનાનિ સરિતશ્ચૈવ વ્યતિક્રમ્ય શનૈશ્શનૈઃ ।

અભિચક્રામ તં દેશં યત્ર વૈ મુનિપુઙ્ગવઃ ॥ 14 ॥

આસાદ્ય તં દ્વિજશ્રેષ્ઠં રોમપાદસમીપગમ્ ।

ઋષિપુત્રં દદર્શાદૌ દીપ્યમાનમિવાનલમ્ ॥ 15 ॥

તતો રાજા યથાન્યાયં પૂજાં ચક્રે વિશેષતઃ ।

સખિત્વાત્તસ્ય વૈ રાજ્ઞઃ પ્રહૃષ્ટેનાન્તરાત્મના ॥ 16 ॥

રોમપાદેન ચાખ્યાતમૃષિપુત્રાય ધીમતે ।

સખ્યં સમ્બન્ધકં ચૈવ તદા તં પ્રત્યપૂજયત્ ॥ 17 ॥

એવં સુસત્કૃતસ્તેન સહોષિત્વા નરર્ષભઃ ।

સપ્તાષ્ટદિવસાન્રાજા રાજાનમિદમબ્રવીત્ ॥ 18 ॥

શાન્તા તવ સુતા રાજન્ સહ ભર્ત્રા વિશામ્પતે ।

મદીયનગરં યાતુ કાર્યં હિ મહદુદ્યતમ્ ॥ 19 ॥

તથેતિ રાજા સંશ્રુત્ય ગમનં તસ્ય ધીમતઃ ।

ઉવાચ વચનં વિપ્રં ગચ્છ ત્વં સહ ભાર્યયા ॥ 20 ॥

ઋષિપુત્રઃ પ્રતિશ્રુત્ય તથેત્યાહ નૃપં તદા ।

સ નૃપેણાભ્યનુજ્ઞાતઃ પ્રયયૌ સહ ભાર્યયા ॥ 21 ॥

તાવન્યોન્યાઞ્જલિં કૃત્વા સ્નેહાત્સંશ્લિષ્ય ચોરસા ।

નનન્દતુર્દશરથો રોમપાદશ્ચ વીર્યવાન્ ॥ 22 ॥

તતસ્સુહૃદમાપૃચ્છ્ય પ્રસ્થિતો રઘુનન્દનઃ ।

પૌરેભ્યઃ પ્રેષયામાસ દૂતાન્વૈ શીઘ્રગામિનઃ ॥ 23 ॥

ક્રિયતાં નગરં સર્વં ક્ષિપ્રમેવ સ્વલઙ્કૃતમ્ ।

ધૂપિતં સિક્તસમ્મૃષ્ટં પતાકાભિરલઙ્કૃતમ્ ॥ 24 ॥

તતઃ પ્રહૃષ્ટાઃ પૌરાસ્તે શ્રુત્વા રાજાનમાગતમ્ ।

તથા પ્રચક્રુસ્તત્સર્વં રાજ્ઞા યત્પ્રેષિતં તદા ॥ 25 ॥

તતસ્સ્વલઙ્કૃતં રાજા નગરં પ્રવિવેશ હ ।

શઙ્ખદુન્દુભિનિર્ઘોષૈઃ પુરસ્કૃત્ય દ્વિજર્ષભમ્ ॥ 26 ॥

તતઃ પ્રમુદિતાસ્સર્વે દૃષ્ટ્વા તં નાગરા દ્વિજમ્ ।

પ્રવેશ્યમાનં સત્કૃત્ય નરેન્દ્રેણેન્દ્રકર્મણા ॥ 27 ॥

અન્તઃપુરં પ્રવેશ્યૈનં પૂજાં કૃત્વા ચ શાસ્ત્રતઃ ।

કૃતકૃત્યં તદાત્માનં મેને તસ્યોપવાહનાત્ ॥ 28 ॥

અન્તઃપુરસ્ત્રિયસ્સર્વાશ્શાન્તાં દૃષ્ટ્વા તથાગતામ્ ।

સહ ભર્ત્રા વિશાલાક્ષીં પ્રીત્યાનન્દમુપાગમન્ ॥ 29 ॥

પૂજ્યમાના ચ તાભિસ્સા રાજ્ઞા ચૈવ વિશેષતઃ ।

ઉવાસ તત્ર સુખિતા કઞ્ચિત્કાલં સહર્ત્વિજા ॥ 30 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે બાલકાણ્ડે એકાદશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |

atha ekādaśassargaḥ |

bhūya eva hi rājendra śṛṇu me vacanaṃ hitam |

yathā sa devapravaraḥ kathāyāmevamabravīt || 1 ||

ikṣvākūṇāṃ kule jāto bhaviṣyati sudhārmikaḥ |

rājā daśaratho nāmnā śrīmānsatyapratiśravaḥ || 2 ||

aṅgarājena sakhyaṃ ca tasya rājño bhaviṣyati |

kanyā cāsya mahābhāgā śāntā nāma bhaviṣyati || 3 ||

putrastu so'ṅgarājasya romapāda iti śrutaḥ |

taṃ sa rājā daśaratho gamiṣyati mahāyaśāḥ || 4 ||

anapatyo'smi dharmātman śāntābhartā mama kratum |

āhareta tvayājñaptassantānārthaṃ kulasya ca || 5 ||

śrutvā rājño'tha tadvākyaṃ manasā sa vicintya ca |

pradāsyate putravantaṃ śāntābhartāramātmavān || 6 ||

pratigṛhya ca taṃ vipraṃ sa rājā vigatajvaraḥ |

āhariṣyati taṃ yajñaṃ prahṛṣṭenāntarātmanā || 7 ||

taṃ ca rājā daśaratho yaṣṭukāmaḥ kṛtāñjaliḥ |

ṛśyaśṛṅgaṃ dvijaśreṣṭhaṃ varayiṣyati dharmavit || 8 ||

yajñārthaṃ prasavārthaṃ ca svargārthaṃ ca nareśvaraḥ |

labhate ca sa taṃ kāmaṃ dvijamukhyādviśāmpatiḥ || 9 ||

putrāścāsya bhaviṣyanti catvāro'mitavikramāḥ |

vaṃśapratiṣṭhānakarāssarvalokeṣu viśrutāḥ || 10 ||

evaṃ sa devapravaraḥ pūrvaṃ kathitavānkathām |

sanatkumāro bhagavānpurā devayuge prabhuḥ || 11 ||

sa tvaṃ puruṣaśārdūla tamānaya susatkṛtam |

svayameva mahārāja gatvā sabalavāhanaḥ || 12 ||

anumānya vasiṣṭhaṃ ca sūtavākyaṃ niśamya ca |

sāntaḥpurassahāmātyaḥ prayayau yatra sa dvijaḥ || 13 ||

vanāni saritaścaiva vyatikramya śanaiśśanaiḥ |

abhicakrāma taṃ deśaṃ yatra vai munipuṅgavaḥ || 14 ||

āsādya taṃ dvijaśreṣṭhaṃ romapādasamīpagam |

ṛṣiputraṃ dadarśādau dīpyamānamivānalam || 15 ||

tato rājā yathānyāyaṃ pūjāṃ cakre viśeṣataḥ |

sakhitvāttasya vai rājñaḥ prahṛṣṭenāntarātmanā || 16 ||

romapādena cākhyātamṛṣiputrāya dhīmate |

sakhyaṃ sambandhakaṃ caiva tadā taṃ pratyapūjayat || 17 ||

evaṃ susatkṛtastena sahoṣitvā nararṣabhaḥ |

saptāṣṭadivasānrājā rājānamidamabravīt || 18 ||

śāntā tava sutā rājan saha bhartrā viśāmpate |

madīyanagaraṃ yātu kāryaṃ hi mahadudyatam || 19 ||

tatheti rājā saṃśrutya gamanaṃ tasya dhīmataḥ |

uvāca vacanaṃ vipraṃ gaccha tvaṃ saha bhāryayā || 20 ||

ṛṣiputraḥ pratiśrutya tathetyāha nṛpaṃ tadā |

sa nṛpeṇābhyanujñātaḥ prayayau saha bhāryayā || 21 ||

tāvanyonyāñjaliṃ kṛtvā snehātsaṃśliṣya corasā |

nanandaturdaśaratho romapādaśca vīryavān || 22 ||

tatassuhṛdamāpṛcchya prasthito raghunandanaḥ |

paurebhyaḥ preṣayāmāsa dūtānvai śīghragāminaḥ || 23 ||

kriyatāṃ nagaraṃ sarvaṃ kṣiprameva svalaṅkṛtam |

dhūpitaṃ siktasammṛṣṭaṃ patākābhiralaṅkṛtam || 24 ||

tataḥ prahṛṣṭāḥ paurāste śrutvā rājānamāgatam |

tathā pracakrustatsarvaṃ rājñā yatpreṣitaṃ tadā || 25 ||

tatassvalaṅkṛtaṃ rājā nagaraṃ praviveśa ha |

śaṅkhadundubhinirghoṣaiḥ puraskṛtya dvijarṣabham || 26 ||

tataḥ pramuditāssarve dṛṣṭvā taṃ nāgarā dvijam |

praveśyamānaṃ satkṛtya narendreṇendrakarmaṇā || 27 ||

antaḥpuraṃ praveśyainaṃ pūjāṃ kṛtvā ca śāstrataḥ |

kṛtakṛtyaṃ tadātmānaṃ mene tasyopavāhanāt || 28 ||

antaḥpurastriyassarvāśśāntāṃ dṛṣṭvā tathāgatām |

saha bhartrā viśālākṣīṃ prītyānandamupāgaman || 29 ||

pūjyamānā ca tābhissā rājñā caiva viśeṣataḥ |

uvāsa tatra sukhitā kañcitkālaṃ sahartvijā || 30 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe ekādaśassargaḥ ||